Almanca Tarz Bildiren Cümleler (Modalsätze): indem, dadurch, dass, ohne dass ve statt dass Konu Anlatımı, Örnekler ve Alıştırmalar
Tarz bildiren cümleler (Modalsätze), bir işin nasıl, hangi yolla ya da hangi şey olmadan yapıldığını anlatan yan cümlelerdir. Türkçedeki -erek, -meden ve -mek yerine yapılarına karşılık gelir. Başlıca bağlaçlar indem, dadurch, dass, ohne dass ve (an)statt dass’tır; çekimli fiil sona gider: Sie spart Geld, indem sie selbst kocht.
Ana cümle, + indem / ohne dass / statt dass + … + çekimli fiil
Bu derste öğreneceklerin
- 1Almanca Tarz Bildiren Cümleler (Modalsätze) Nedir?
- 2Tarz Bildiren Bağlaçlar Nasıl Kurulur?
- 3Tarz Bildiren Cümleler Ne Zaman Kullanılır?
- 4Indem mi, Dadurch, dass mı? Yol ile Etki Farkı
- 5Ohne dass mı, Ohne … zu mu? Özne Kuralı
- 6Tarz Bildiren Yan Cümle Nerede Durur?
- 7Yan Cümleden Edata: durch, ohne, statt ile İsim Öbeği
- 8Tarz Bildiren Cümlelerde En Sık Yapılan Hatalar
- 9Tarz, Amaç ve Sonuç Farkı: indem, damit, sodass
- 10Derinleşmek İsteyenlere
- 11Tarz Bildiren Cümleler Alıştırmaları
- 12Tarz Bildiren Cümleler Konu Özeti
- 13Tarz Bildiren Cümleler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Almanca Tarz Bildiren Cümleler (Modalsätze) Nedir?
Bir olayı anlatırken çoğu zaman yalnız ne olduğunu değil, nasıl olduğunu da söyleriz: “Bisiklete binerek para biriktiriyor.”, “Kimseye sormadan karar verdi.”, “Yardım edeceği yerde televizyon izliyor.” Almancada bu “nasıl?” bilgisini taşıyan yan cümlelere Modalsätze (tarz bildiren cümleler) denir. Bu cümleler ana cümledeki eylemin yolunu ve aracını, ona eşlik etmeyen durumu ya da onun yerine geçen eylemi anlatır.
Türkçede bu işi fiile eklenen zarf-fiil ekleri görür: -erek/-arak, -meden/-madan, -mek yerine, -eceği yerde. Ek fiilin sonuna gelir, ayrı bir özneye ya da çekimli fiile gerek kalmaz. Almancada ise ayrı bir bağlaçla yeni bir yan cümle başlar; bu yan cümlenin kendi öznesi vardır ve çekimli fiili en sona gider: Sie spart Geld, indem sie selbst kocht. (Kendi yemeğini pişirerek para biriktiriyor.) Fiilin sona gitmesi bütün yan cümlelerin ortak kuralıdır; bunu yan cümle kuralı dersinde ayrıntılı bulabilirsin.
| Türkçe | Almanca bağlaç | İşlev |
|---|---|---|
| -erek, -arak; -mekle | indem | yol, araç (Wie?) |
| -mesiyle, … sayesinde | dadurch, dass | yol, araç, etki (Wodurch?) |
| -meden, -maksızın | ohne dass / ohne … zu | eşlik etmeyen durum |
| -eceği yerde, -mek yerine | (an)statt dass / (an)statt … zu | yerine geçen eylem |
Tarz Bildiren Bağlaçlar Nasıl Kurulur?
Dört bağlacın ortak kuralı aynı: hepsi yan cümle başlatır, yan cümlede çekimli fiil en sona gider ve ana cümle ile yan cümle virgülle ayrılır. ohne ve statt bağlaçlarının ayrıca zu’lu mastarla kurulan kısa biçimleri vardır; indem’in ise böyle bir biçimi yoktur. Önce kalıpları topluca gör, sonra her bağlacı kendi kuralı ve örnekleriyle incele.
| Bağlaç | Kalıp | Örnek |
|---|---|---|
| indem | …, indem + … + fiil | …, indem sie selbst kocht. |
| dadurch, dass | … dadurch …, dass + … + fiil | …, dass wir online buchen. |
| ohne dass | …, ohne dass + … + fiil | …, ohne dass es jemand merkt. |
| ohne … zu | …, ohne + … + zu + mastar | …, ohne ein Wort zu sagen. |
| (an)statt dass | …, statt dass + … + fiil | …, statt dass er hilft. |
| (an)statt … zu | …, statt + … + zu + mastar | …, statt zu helfen. |
zu’lu biçimler yalnız iki cümlenin öznesi aynıyken kullanılır. indem ve dadurch, dass ile zu’lu biçim kurulmaz.
- Yan cümle ana cümleden virgülle ayrılır: Er bleibt fit, indem er Treppen steigt.
- Birleşik zamanda yardımcı fiil en sona gelir: …, indem sie jeden Tag Podcasts gehört hat.
- Modal fiil varsa o en sondadır: …, ohne dass wir lange warten mussten.
- Ayrılabilen fiil yan cümlede bitişik yazılır: …, indem man das Licht ausschaltet.
- Yan cümlede özne yeniden yazılır; Türkçedeki gibi düşmez: Er lernt, indem er liest.

Indem: -erek, -arak (yol ve araç)
indem, ana cümledeki sonuca hangi yolla ulaşıldığını söyler. Türkçede çoğu zaman -erek/-arak ile çevrilir; resmî metinde “-mek suretiyle” de uyar. indem’li cümle “Wie?” (Nasıl?) sorusunun cevabıdır. Çoğu örnekte sonucu elde eden kişi yolu da kendisi kullanır, bu yüzden iki cümlenin öznesi aynıdır; yine de özne yan cümlede tekrar yazılır. Tek kelimedir ve bitişik yazılır.
- Sie verbessert ihr Deutsch, indem sie jeden Abend deutsche Serien schaut.Her akşam Almanca dizi izleyerek Almancasını geliştiriyor.
- Man kann Heizkosten sparen, indem man die Fenster nur kurz öffnet.Pencereleri yalnız kısa süre açarak ısınma giderlerinden tasarruf edilebilir.
- Mehmet hat die Stelle bekommen, indem er sich direkt beim Chef vorgestellt hat.Mehmet kendini doğrudan şefe tanıtarak işi aldı.
- Indem du die Termine in deinen Kalender einträgst, vergisst du nichts.Randevuları takvimine yazarak hiçbir şeyi unutmazsın.
Dadurch, dass: -mesiyle, … sayesinde
dadurch, dass da yol ve aracı anlatır; bir kişinin kullandığı yolu anlatan cümlelerde çoğu zaman indem ile yer değiştirebilir. Bağlaç iki parçalıdır: dadurch ana cümleye ait bir zarftır, dass yan cümleyi başlatır. Bu yüzden dadurch ana cümlenin içinde kalabilir, dass’lı cümle sona gider. Türkçeye “-mesiyle”, “-mesi sayesinde” ya da “-diği için” diye çevrilir; son çeviri, bu bağlacın sebep anlamına da yakın olduğunu gösterir. Cümle başında iki parça yan yana durur ve dass’tan önce virgül konur (Dadurch, dass …); dadurch ana cümlenin içinde kaldığında da dass’lı yan cümle virgülle ayrılır.
- Dadurch, dass Lena jeden Tag zehn neue Wörter lernt, wird ihr Wortschatz schnell größer.Lena’nın her gün on yeni kelime öğrenmesi sayesinde kelime hazinesi hızla genişliyor.
- Wir haben dadurch viel Zeit gespart, dass wir die Formulare online ausgefüllt haben.Formları internetten doldurarak çok zaman kazandık.
- Dadurch, dass ein Baum auf den Gleisen lag, hatte der Zug eine Stunde Verspätung.Raylarda devrilmiş bir ağaç olduğu için tren bir saat rötar yaptı.
Ohne dass: -meden, -maksızın
ohne dass, ana cümledeki eylem olurken beklenen ya da olağan bir şeyin olmadığını söyler; Türkçede -meden/-madan karşılığıdır. Yan cümlenin öznesi ana cümleninkinden farklı olabilir: “anne babaları fark etmeden”, “kimse yardım etmeden”. Özneler aynıysa ohne … zu daha kısa ve doğaldır; bu ayrımı aşağıda ayrı bir bölümde göreceksin. ohne anlamı zaten olumsuz yaptığı için yan cümleye nicht ya da kein konmaz.
- Die Kinder haben das ganze Eis gegessen, ohne dass die Eltern es gemerkt haben.Çocuklar anne babaları fark etmeden bütün dondurmayı yediler.
- Mein Vermieter hat die Miete erhöht, ohne dass es dafür einen Grund gab.Ev sahibim hiçbir gerekçe olmadan kirayı artırdı.
- Ohne dass ihn jemand gesehen hat, ist der Hund aus dem Garten gelaufen.Kimse görmeden köpek bahçeden kaçtı.
- Sie hat in der Ausländerbehörde drei Stunden gewartet, ohne dass man sie aufgerufen hat.Yabancılar Dairesinde adı okunmadan üç saat bekledi.
(An)statt dass: -eceği yerde, -mek yerine
(an)statt dass, beklenen ya da gereken bir eylemin yerine başka bir eylemin yapıldığını anlatır; cümle çoğu zaman bir eleştiri ya da şaşkınlık taşır. statt ile anstatt arasında anlam farkı yoktur. Türkçede “-eceği yerde”, “-eceğine” ya da “-mek yerine” karşılığıdır. Özneler farklıysa yalnız dass’lı biçim kullanılabilir; özneler aynıysa statt … zu daha doğaldır.
- Statt dass die Stadt die Straße repariert, müssen die Autofahrer um die Löcher herumfahren.Belediye yolu tamir edeceği yerde sürücüler çukurların etrafından dolaşmak zorunda kalıyor.
- Ich muss alles allein machen, statt dass mein Mitbewohner auch mal putzt.Ev arkadaşım arada bir temizlik yapacağı yerde her şeyi tek başıma yapmak zorundayım.
- Anstatt dass wir uns treffen, schickt mir Jonas nur Sprachnachrichten.Buluşacağımız yerde Jonas bana sadece sesli mesaj gönderiyor.
Tarz Bildiren Cümleler Ne Zaman Kullanılır?
Bu bağlaçlar günlük konuşmadan resmî yazıya kadar her yerde karşına çıkar: birinin bir işi nasıl başardığını anlatırken, tavsiye verirken, bir aksaklığın nedenini açıklarken ya da bir şeyin beklendiği gibi olmamasını eleştirirken. Aşağıdaki kartlar altı temel durumu özetliyor.

1Bir işin nasıl yapıldığını anlatmak: Wie? — Indem …
Birinin bir sonuca hangi yolla ulaştığını anlatırken ya da “Nasıl yaptın?” sorusuna cevap verirken indem kullanılır.
- Wie bist du so fit geworden? — Indem ich jeden Tag zu Fuß zur Arbeit gehe.Nasıl bu kadar formda oldun? — Her gün işe yürüyerek.
- Er hat sein altes Auto verkauft, indem er eine Anzeige ins Internet gestellt hat.İnternete ilan vererek eski arabasını sattı.
2Tavsiye, talimat ve açıklama vermek
Resmî yazılarda, kullanım kılavuzlarında ve tavsiyelerde bir işin nasıl yapılacağı man ya da Sie ile kurulan indem’li cümleyle anlatılabilir.
- Sie können den Termin ändern, indem Sie uns eine E-Mail schreiben.Bize e-posta yazarak randevuyu değiştirebilirsiniz.
- Man schützt sein Konto, indem man ein sicheres Passwort wählt.Güçlü bir şifre seçerek hesabını korursun.
3Bir olayın etkisini anlatmak: dadurch, dass
Sonucu bir kişinin seçtiği yol değil de bir olay ya da durum doğuruyorsa dadurch, dass daha uygundur.
- Dadurch, dass der Aufzug kaputt war, mussten alle die Treppe nehmen.Asansör bozuk olduğu için herkes merdivenden çıkmak zorunda kaldı.
- Die Wohnung ist dadurch heller geworden, dass wir die Wände weiß gestrichen haben.Duvarları beyaza boyamamız sayesinde ev daha aydınlık oldu.
4Beklenen bir şeyin olmaması: ohne dass, ohne … zu
Normalde eylemle birlikte olması beklenen bir şey olmadıysa ohne dass ya da aynı özneyle ohne … zu gelir.
- Er hat die Prüfung bestanden, ohne einen Kurs besucht zu haben.Hiç kursa gitmeden sınavı geçti.
- Sie hat das Formular ausgefüllt, ohne dass ihr jemand geholfen hat.Kimse yardım etmeden formu doldurdu.
5Beklenenin yerine başka bir şey: (an)statt dass, statt … zu
Yapılması gereken ya da beklenen eylemin yerine başka bir eylem geliyorsa statt kullanılır; cümle çoğu zaman eleştiri taşır.
- Statt im Stau zu stehen, fahre ich mit der S-Bahn.Trafikte beklemek yerine banliyö treniyle gidiyorum.
- Statt dass der Hausmeister die Heizung repariert, schickt die Hausverwaltung nur Briefe.Kapıcı kaloriferi tamir edeceği yerde site yönetimi sadece mektup gönderiyor.
6Resmî metinde isim öbeği: durch, ohne, statt
Yazı dilinde yan cümlenin yerine çoğu zaman edat ve isimden oluşan kısa bir öbek kullanılır.
- Durch die neue Software konnten wir die Wartezeit verkürzen.Yeni yazılım sayesinde bekleme süresini kısaltabildik.
- Ohne Unterschrift wird der Antrag nicht bearbeitet.İmzasız başvuru işleme alınmaz.
Indem mi, Dadurch, dass mı? Yol ile Etki Farkı
İki bağlaç da “bir şey hangi yolla oldu?” sorusuna cevap verir. Bir kişi bilinçli olarak bir yol seçiyorsa ikisi de kullanılabilir ve anlam neredeyse aynıdır. Fark iki noktada ortaya çıkar: yapıda ve sonucu kimin ya da neyin doğurduğunda.
| indem | dadurch, dass | |
|---|---|---|
| Yapı | tek parça bağlaç | dadurch ana cümlede, dass yan cümlede |
| Yer | yan cümle başta ya da sonda | başta, sonda; dadurch ana cümlenin ortasında da kalır |
| Kişinin seçtiği yol | Er bleibt fit, indem er Treppen steigt. | Er bleibt dadurch fit, dass er Treppen steigt. |
| Kendiliğinden olan olay | doğal değil | Dadurch, dass es stark geschneit hatte, fielen viele Züge aus. |
Tablonun son satırı en önemli farktır. indem, ana cümlenin öznesinin bir şey yaparak sonuca ulaştığını anlatır; yağmur, kar ya da arıza gibi kendiliğinden olan bir olay için indem doğal durmaz. Böyle cümlelerde dadurch, dass ya da doğrudan weil kullanılır: Weil es stark geschneit hatte, fielen viele Züge aus. weil yalnız sebebi söyler, dadurch, dass ise sebebin sonucu nasıl doğurduğunu da vurgular. Sebep bildiren öteki yapıları sebep bildiren cümleler dersinde bulabilirsin. dadurch’un ana cümlede kalabilmesi de bir üslup imkânıdır: Er bleibt dadurch fit, dass … cümlesinde vurgu “tam da bu yolla” anlamına kayar.
Ohne dass mı, Ohne … zu mu? Özne Kuralı
Türkçede “-meden” iki durumda da aynıdır: “Selam vermeden gitti.” (özne aynı) ve “Kimse görmeden gitti.” (özne farklı). Almancada ise seçimi iki cümlenin öznesi belirler. Özneler aynıysa kısa zu’lu biçim, farklıysa yalnız dass’lı biçim kullanılır. Aynı kural statt için de geçerlidir.
| Durum | zu’lu mastar | dass’lı yan cümle |
|---|---|---|
| -meden, özne aynı | Er ging, ohne sich zu verabschieden. | mümkün ama ağır: …, ohne dass er sich verabschiedete. |
| -meden, özne farklı | kural olarak olmaz | Er ging, ohne dass ihn jemand sah. |
| yerine, özne aynı | Sie schreibt E-Mails, statt anzurufen. | mümkün ama ağır: …, statt dass sie anruft. |
| yerine, özne farklı | kural olarak olmaz | Sie organisiert alles selbst, statt dass die Firma ihr hilft. |
Kısa bir test işini kolaylaştırır: yan cümledeki eylemi kim yapıyor? Ana cümlenin öznesiyse zu’lu biçimi seç; başka biriyse ya da “es”, “man”, “jemand” gibi ayrı bir özne gerekiyorsa dass kullan. zu’lu biçimin bütün ayrıntılarını (ayrılabilen fiilde zu’nun yeri, dönüşlü ve modal fiiller) ohne … zu ve statt … zu dersinde bulabilirsin.
Tarz Bildiren Yan Cümle Nerede Durur?
indem, ohne dass ve statt dass’lı cümleler ana cümlenin arkasına ya da önüne gelebilir; indem’li cümle bir soruya tek başına cevap da olabilir. Her yerin kendi kelime sırası kuralı var.
Yan cümle sonda: önce sonuç, sonra yol
Bu sırada önce ana cümle sonucu söyler, virgülden sonra yan cümle yolu ya da eksik durumu ekler. Ana cümlede çekimli fiil ikinci sırada, yan cümlede en sondadır. Türkçede yol önce, sonuç sonra gelir (“Davet ederek tanıştım”); Almancada yan cümle sonda durunca sıra tersine döner, bu yüzden çeviri yaparken cümleyi baştan kurmak gerekir.
- Ich habe meine Nachbarn kennengelernt, indem ich sie zu einem Grillfest eingeladen habe.Komşularımı bir mangal partisine davet ederek onlarla tanıştım.
- Elif beruhigt ihr Baby, indem sie ihm ein Lied vorsingt.Elif bebeğine şarkı söyleyerek onu sakinleştiriyor.
- Er hat den Raum verlassen, ohne dass es jemand bemerkt hat.Kimse fark etmeden odadan çıktı.
Yan cümle başta: ana cümlede önce fiil
Yan cümle başa geçince bütün yan cümle ana cümlenin ilk öğesi sayılır. Ana cümlede çekimli fiil yine ikinci yerde olmak zorunda olduğu için virgülden hemen sonra fiil, ardından özne gelir. Türkçede özne cümle başında durduğu için “Indem …, ich kann …” diye kurmak kolay bir hatadır.
- Indem man früh bucht, bekommt man günstige Flugtickets.Erken rezervasyon yaparak ucuz uçak bileti bulunur.
- Ohne dass der Chef es wusste, haben die Kollegen eine Feier für ihn geplant.Şef bilmeden iş arkadaşları onun için bir kutlama planladı.
- Statt dass jeder einzeln fährt, sollten wir zusammen ein Auto nehmen.Herkesin ayrı ayrı gideceğine hep birlikte tek arabaya binmeliyiz.
Tek başına cevap: Wie? — Indem …
Konuşmada “Wie …?” sorusuna yalnız indem’li yan cümleyle cevap verilebilir; ana cümle sorudan anlaşıldığı için tekrar edilmez. Türkçedeki “Her gün çalışarak.” gibi kısa cevaplara benzer. Yazılı bir metinde ise ana cümleyi de yazmak daha doğrudur. Tek başına duran yan cümlede de fiil sondadır.
- Wie hast du so schnell einen Kitaplatz bekommen? — Indem ich mich bei zehn Kitas gleichzeitig angemeldet habe.Kreşte nasıl bu kadar çabuk yer buldun? — Aynı anda on kreşe kayıt yaptırarak.
- Wie kann ich mein Passwort ändern? — Indem Sie auf „Einstellungen“ klicken.Şifremi nasıl değiştirebilirim? — “Ayarlar”a tıklayarak.

Yan Cümleden Edata: durch, ohne, statt ile İsim Öbeği
Aynı tarz bilgisi bir yan cümle yerine edat ve isimden oluşan kısa bir öbekle de verilebilir. Yan cümledeki fiil isme dönüşür, özne ve fiil çekimi kaybolur. Aşağıdaki tablo dönüşümü yan yana gösteriyor; ardından edatları iki grupta inceleyeceksin.
| Yan cümleyle | Edatla |
|---|---|
| …, indem man Müll trennt. | durch Mülltrennung |
| …, indem man regelmäßig trainiert. | durch regelmäßiges Training |
| …, ohne dass man eine Genehmigung hat. | ohne Genehmigung |
| …, statt ein Taxi zu nehmen. | statt eines Taxis |

Durch, mithilfe, mittels: yol ve araç
indem’in edat karşılığı durch’dur ve her zaman Akkusativ (-i hâli) ister; Türkçede “… sayesinde”, “… yoluyla” ya da “-le” diye çevrilir. Araç bir alet ya da yardımcı bir şeyse mithilfe (+ Genitiv, ya da mithilfe von + Dativ) de kullanılır. mittels (+ Genitiv) aynı anlamı taşır, ama teknik ve resmî metinlere özgüdür. Akkusativ isteyen öteki edatları Akkusativ edatları dersinde bulabilirsin.
- Durch regelmäßiges Training hat Can zehn Kilo abgenommen.Can düzenli antrenman sayesinde on kilo verdi.
- Mithilfe einer App lernt Anna jeden Tag neue Vokabeln.Anna bir uygulama yardımıyla her gün yeni kelimeler öğreniyor.
- Die Daten werden mittels eines Fragebogens erhoben.Veriler bir anket aracılığıyla toplanır.
Ohne ve (an)statt: olmadan ve yerine
ohne Akkusativ ister ve çoğu zaman artikelsiz kullanılır: ohne Termin (randevusuz), ohne Anmeldung (kayıtsız). (an)statt edat olarak Genitiv (-in hâli) ister: statt des Autos, anstatt einer Antwort. Konuşmada statt’tan sonra Dativ de duyarsın (statt dem Auto), ama yazıda Genitiv kullanılır. Genitiv isteyen öteki edatları Genitiv edatları dersinde görebilirsin.
- Ohne einen gültigen Pass kannst du nicht ins Ausland reisen.Geçerli bir pasaport olmadan yurt dışına çıkamazsın.
- Ohne Termin müssen Sie leider lange warten.Randevunuz yoksa maalesef uzun süre beklemeniz gerekiyor.
- Statt eines Geschenks hat sie uns Geld für die neue Wohnung gegeben.Hediye yerine bize yeni ev için para verdi.
- Anstatt einer Antwort bekam ich nur eine automatische E-Mail.Cevap yerine yalnızca otomatik bir e-posta aldım.
Tarz Bildiren Cümlelerde En Sık Yapılan Hatalar
Bu konudaki hataların çoğu, Türkçede tek bir ekle yapılan işin Almancada ayrı bir yan cümleyle yapılmasından gelir: kelime sırası, özne ve olumsuzluk. Aşağıda her hatanın doğru biçimini ve nereden kaynaklandığını görebilirsin.
Ich verbessere mein Deutsch, indem ich lese jeden Tag.
Ich verbessere mein Deutsch, indem ich jeden Tag lese.
Türkçede -erek eki fiile yapışır ve kelime sırası hakkında ayrıca düşünmek gerekmez. indem ise yan cümle başlatır; yan cümlede çekimli fiil en sona gider.
Indem du früh buchst, du sparst Geld.
Indem du früh buchst, sparst du Geld.
Türkçede özne cümle başında kalır. Almancada yan cümle başa geçince ana cümlenin ilk öğesi olur; ana cümlede önce çekimli fiil, sonra özne gelir.
Ich spare Geld, indem mit dem Fahrrad zu fahren.
Ich spare Geld, indem ich mit dem Fahrrad fahre.
Türkçedeki “bisikletle giderek” özne almaz; bu yüzden ohne … zu modeline benzetmek kolaydır. indem’in zu’lu biçimi yoktur: her zaman özne + çekimli fiil gelir.
Er ist gegangen, ohne seine Frau es zu merken.
Er ist gegangen, ohne dass seine Frau es gemerkt hat.
Türkçede “karısı fark etmeden” derken -meden farklı bir özneyle de kullanılır. Almancada ohne … zu yalnız iki cümlenin öznesi aynıysa kurulur; özne farklıysa ohne dass gerekir.
Sie ist gegangen, ohne nichts zu sagen.
Sie ist gegangen, ohne etwas zu sagen.
Türkçede “hiçbir şey söylemeden” olumsuz bir kelimeyle kurulur. Almancada ohne anlamı zaten olumsuz yapar; yan cümleye nichts, nicht ya da kein eklenmez, yerine etwas, jemand gibi olumlu kelimeler gelir.
Ich habe Zeit gespart, in dem ich online gebucht habe.
Ich habe Zeit gespart, indem ich online gebucht habe.
Bağlaç indem bitişik yazılır. Ayrı yazılan “in dem” edat ile ilgi zamiridir ve “içinde” anlamı taşır: das Haus, in dem ich wohne (oturduğum ev).
Indem es stark geregnet hat, ist der Keller vollgelaufen.
Dadurch, dass es stark geregnet hat, ist der Keller vollgelaufen.
Türkçedeki “-mesiyle” hem birinin seçtiği yol hem de kendiliğinden olan bir olay için kullanılır. indem ise bir kişinin bir şey yaparak sonuca ulaştığını anlatır; yağmur gibi bir olay için dadurch, dass ya da weil gelir.
Er hat durch dem Training abgenommen.
Er hat durch das Training abgenommen.
Türkçede “antrenmanla” derken akla “mit” ve onun istediği Dativ gelebilir. durch ise her zaman Akkusativ ister: durch den Sport, durch das Training, durch die Übung.
Tarz, Amaç ve Sonuç Farkı: indem, damit, sodass
Aynı durumu anlatan cümleler farklı bağlaçla bambaşka bir soruya cevap verir. indem yolu (Nasıl?), um … zu ve damit amacı (Ne için?), sodass sonucu (Ne oldu?), weil sebebi (Neden?) anlatır. Aşağıdaki tabloda aynı bisiklet sahnesini dört bağlaçla görebilirsin.
| Bağlaç | Soru | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| indem | Wie? (Nasıl?) | Ich spare Geld, indem ich mit dem Fahrrad zur Arbeit fahre. | İşe bisikletle giderek para biriktiriyorum. |
| um … zu | Wozu? (Ne için?) | Ich fahre mit dem Fahrrad zur Arbeit, um Geld zu sparen. | Para biriktirmek için işe bisikletle gidiyorum. |
| sodass | Mit welcher Folge? (Sonuç?) | Ich fahre mit dem Fahrrad zur Arbeit, sodass ich Geld spare. | İşe bisikletle gidiyorum, böylece para biriktiriyorum. |
| weil | Warum? (Neden?) | Ich fahre mit dem Fahrrad zur Arbeit, weil das Ticket zu teuer ist. | Bilet çok pahalı olduğu için işe bisikletle gidiyorum. |
Türkçede “-erek” ile “için” kolayca ayrılır, ama Almancada indem ile um … zu karıştırılabilir, çünkü ikisinde de aynı iki eylem geçer. Soruyu kendine sor: bisiklet para biriktirmenin yolu mu, yoksa para biriktirmek bisiklete binmenin amacı mı? Amaç yapılarını um … zu ve damit dersinde, sonuç yapılarını sonuç bildiren cümleler dersinde ayrıntılı bulabilirsin.
Derinleşmek İsteyenlere
indem’in eski anlamı: “-irken”
Eski metinlerde ve edebî dilde indem bazen zaman bildirir ve “während” (-irken) anlamına gelir: Indem er das sagte, öffnete sich die Tür. (O bunu söylerken kapı açıldı.) Bu anlamla eski bir metinde karşılaşırsan cümleyi bağlamdan anlarsın; kendi cümlelerinde indem’i yalnız “-erek” anlamında kullan, zaman için während ya da als seç.
ohne dass ile Konjunktiv II
Yazı dilinde ohne dass’tan sonra bazen Konjunktiv II görülür: Er verließ das Haus, ohne dass ihn jemand gesehen hätte. Konjunktiv II, yan cümledeki olayın gerçekleşmediğini ayrıca vurgular; anlam Indikativ ile (… gesehen hatte) aynıdır. Konuşmada ve kendi yazılarında Indikativ yeterlidir.
Ana cümlede yol bildiren zarflar: dadurch, so, auf diese Weise
Yolu ayrı bir cümlede anlatıp ikinci cümleyi bir zarfla bağlamak da mümkündür: Can fährt jeden Tag mit dem Fahrrad. Dadurch spart er viel Geld. Burada dadurch tek başına bir zarftır, bağlaç değildir; cümlenin ilk öğesi olur ve çekimli fiil hemen arkasından gelir (Dadurch spart er …). Aynı işi so ve auf diese Weise (bu şekilde) da görür. Bu tür bağlayıcı kelimeleri bağlaç zarfları dersinde bulabilirsin.
Geçmişte zaman uyumu: indem ve Plusquamperfekt
indem’li cümle genellikle ana cümleyle aynı zamanı paylaşır, çünkü yol ve sonuç iç içedir: Sie bestand die Prüfung, indem sie jeden Tag übte. Ama Präteritum ile anlatılan bir hikâyede yol sonuçtan açıkça önce bittiyse yan cümlede Plusquamperfekt kullanılır: Ihre Noten verbesserten sich dadurch, dass sie im Sommer einen Kurs besucht hatte.
Tarz Bildiren Cümleler Alıştırmaları
Birinci alıştırmada doğru bağlacı ve biçimi seçeceksin, ikincide boşlukları dolduracaksın, üçüncüde kelime sırasını, özne kuralını ve edatlı dönüşümü sınayacaksın. Parantez içindeki Türkçe ipuçları cevabı belirler; yanlış çıkan sorularda açıklamayı oku.
Alıştırma 1: Doğru bağlacı seç
Cümlenin anlamına uyan seçeneği işaretle. Parantez içindeki Türkçe anlam esas alınır.
- 1
Man kann viel Geld sparen, ___ man selbst kocht. (kendi yemeğini pişirerek)
- 2
Der Dieb ist ins Haus gekommen, ___ ihn jemand gesehen hat. (kimse onu görmeden)
- 3
___ der Vermieter die Heizung repariert, sollen wir selbst einen Handwerker suchen. (ev sahibi kaloriferi tamir edeceği yerde)
- 4
Wie hast du so gut Deutsch gelernt? — ___ ich jeden Tag deutsche Nachrichten gehört habe.
- 5
Er hat den Vertrag unterschrieben, ohne ihn vorher ___. (önceden okumadan)
- 6
Wir haben ___ viel Zeit gespart, dass wir online gebucht haben.
- 7
Wir sind ___ zu Fuß gegangen. (araba yerine)
Cevap anahtarı
- indem — “-erek” yol bildirir: indem.
- ohne dass — “-meden” ve özneler farklı (der Dieb / jemand): ohne dass.
- Statt dass — “-eceği yerde” yerine geçen eylemi anlatır: statt dass.
- Indem — “Wie?” sorusuna yol bildiren kısa cevap: Indem …
- zu lesen — Özneler aynı; ohne … zu + mastar.
- dadurch — Sonda “dass” var: iki parçalı bağlacın dadurch kısmı ana cümlede kalır.
- statt des Autos — statt edat olarak Genitiv ister: das Auto → des Autos.
Alıştırma 2: Boşluğu doldur
Boşluğa parantezdeki ipucuna uyan biçimi yaz. Cümle başında büyük harf kullan.
- 1
Ich halte mich fit, ich jeden Morgen jogge. (tek kelime: -erek)
- 2
Sie hat den Raum verlassen, ohne ein Wort . (sagen, zu’lu mastar)
- 3
Die Kinder haben den Kuchen gegessen, die Mutter es gemerkt hat. (iki kelime: -meden)
- 4
du regelmäßig wiederholst, vergisst du die Wörter nicht. (tek kelime: -erek)
- 5
Indem man das Licht ausschaltet, man Strom. (sparen, Präsens)
- 6
Wir haben das neue System viel Zeit gespart. (aracılığıyla, Akkusativ edatı)
- 7
Statt Taxis haben wir den Bus genommen. (belirli artikel, Genitiv: das Taxi)
Alıştırma 3: Sıra, özne ve dönüşüm
Doğru kurulmuş cümleyi ya da doğru anlamı seç.
- 1
Hangi cümle doğru?
- 2
Hangi cümle doğru?
- 3
Hangi cümle doğru?
- 4
„Man schützt die Umwelt, indem man Müll trennt.“ cümlesinin edatlı biçimi hangisi?
- 5
„Statt dass die Stadt neue Radwege baut, erhöht sie die Parkgebühren.“ cümlesinin anlamı hangisi?
- 6
Ich spare Geld, ___ ich mit dem Fahrrad zur Arbeit fahre. (bisikletle giderek)
- 7
Hangi cümle doğru?
Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları
B2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.
- Okuma çalışmalarıKısa metni oku, anlama sorularını cevapla3 ücretsiz
17 Premium - Dinleme çalışmalarıSesli metni dinle, ne anladığını göster3 ücretsiz
17 Premium - Yazma çalışmalarıBoşlukları doldur, kendi cümlelerini yaz3 ücretsiz
17 Premium - Konuşma çalışmalarıCümleleri sesli söyle, telaffuzunu ölç3 ücretsiz
17 Premium
Tarz Bildiren Cümleler Konu Özeti
- Tarz bildiren cümleler (Modalsätze) bir işin yolunu, ona eşlik etmeyen durumu ya da yerine geçen eylemi anlatır; Türkçedeki -erek, -meden ve -mek yerine yapılarına karşılık gelir.
- indem (-erek) ve dadurch, dass (-mesiyle) yol ve aracı, ohne dass (-meden) eksik durumu, (an)statt dass (-eceği yerde) yerine geçen eylemi bildirir.
- Hepsi yan cümle kurar: çekimli fiil sona gider; yan cümle başa geçerse ana cümlede önce fiil gelir: Indem du früh buchst, sparst du Geld.
- Özneler aynıysa ohne … zu ve statt … zu, farklıysa yalnız ohne dass ve statt dass kullanılır. indem’in zu’lu biçimi yoktur.
- Kendiliğinden olan bir olay sonucu doğuruyorsa indem değil, dadurch, dass ya da weil gelir.
- Yazı dilinde yan cümlenin yerine edatlı öbek kullanılabilir: durch ve ohne + Akkusativ, (an)statt + Genitiv.
- indem yolu, um … zu ve damit amacı, sodass sonucu anlatır; soruyu kendine sor: Nasıl? Ne için? Ne oldu?
Tarz Bildiren Cümleler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Almanca indem ne demek?
Almanca indem nasıl kullanılır?
indem ile dadurch, dass arasındaki fark nedir?
ohne dass ile ohne … zu farkı nedir?
Almanca statt dass ne demek?
indem’den sonra zu gelir mi?
Almancada -erek, -arak nasıl söylenir?
Modalsatz ne demek?
Benzer dersler
- B1Almanca (An)statt … zu, Ohne … zu ve Ohne dass Konu Anlatımı: “Yerine” ve “-meden” Cümleleri, Örnekler ve Alıştırmalar
- B1Almanca Um … zu ve Damit: Amaç Cümlesi Konu Anlatımı, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar
- B2Almanca Sonuç Cümleleri (Konsekutivsätze): sodass, so … dass ve folglich Konu Anlatımı, Örnekler ve Alıştırmalar
- A2Almanca Yan Cümle (Nebensatz) Konu Anlatımı: Fiil Neden Sona Gider? Bağlaçlar, Örnekler ve Alıştırmalar
- B1Almanca Genitiv Edatları Konu Anlatımı: wegen, trotz, während, statt, innerhalb, außerhalb, Örnekler ve Alıştırmalar
- A2Almanca Bağlaçlar Konu Anlatımı: Eşit Bağlaçlar, Yan Cümle ve Bağlaç Zarfları, Tablo, Örnekler ve Alıştırmalar
