Logo
Almanca Portalı
B1
B1Gramer · Bağlaçlar ve Yan Cümleler

Almanca (An)statt … zu, Ohne … zu ve Ohne dass Konu Anlatımı: “Yerine” ve “-meden” Cümleleri, Örnekler ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 24 dk okuma
Kısa cevap

(An)statt … zu Almancada “-mek yerine”, ohne … zu ise “-meden, -meksizin” demektir. İki eylemi aynı kişi yapıyorsa zu’lu mastar kullanılır; özneler farklıysa statt dass ve ohne dass gelir. Örnek: Ich bleibe zu Hause, statt ins Kino zu gehen. (Sinemaya gitmek yerine evde kalıyorum.)

Ana cümle, (an)statt / ohne + … + zu + mastar · (an)statt / ohne dass + … + çekimli fiil

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Almanca (An)statt … zu ve Ohne … zu Nedir?
  2. 2Statt … zu, Ohne … zu ve Dass’lı Biçimler Nasıl Kurulur?
    1. 2.1(An)statt … zu: aynı özneyle “-mek yerine”
    2. 2.2(An)statt dass: farklı özneyle “-eceğine”
    3. 2.3Ohne … zu: aynı özneyle “-meden, -meksizin”
    4. 2.4Ohne dass: farklı özneyle “(biri) -meden”
  3. 3Özne Aynı mı, Farklı mı? Zu mu Dass mı?
  4. 4Statt … zu ve Ohne … zu Ne Zaman Kullanılır?
  5. 5Statt ve Ohne’li Cümle Nerede Durur?
    1. 5.1Ana cümle önde: yapı sonda
    2. 5.2Statt/ohne başta: ana cümlede önce fiil
    3. 5.3Ortada ara söz: iki virgül arasında
  6. 6Zu Nereye Gelir? Ayrılabilen, Dönüşlü ve Modal Fiiller
    1. 6.1Basit fiil: zu + mastar
    2. 6.2Ayrılabilen fiil: anzurufen, mitzunehmen
    3. 6.3Dönüşlü fiil: ohne sich zu verabschieden
    4. 6.4Modal fiil: ohne bezahlen zu müssen
  7. 7Statt ve Ohne Edat Olarak: statt eines Autos, ohne mich
  8. 8Statt … zu ve Ohne … zu ile En Sık Yapılan Hatalar
  9. 9Statt … zu, Ohne … zu ve Um … zu Farkı
  10. 10Derinleşmek İsteyenlere
  11. 11Statt … zu ve Ohne … zu Alıştırmaları
  12. 12Statt … zu ve Ohne … zu Konu Özeti
  13. 13Statt … zu ve Ohne … zu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca (An)statt … zu ve Ohne … zu Nedir?

Bu dersteki yapılar bir eylemi başka bir eylemle karşılaştırır. (an)statt … zu “bunu yapacağına şunu yapıyor” der: bir seçenek bırakılıp yerine başka bir şey yapılır. ohne … zu ise bir eylemin, normalde onunla birlikte beklenen başka bir eylem olmadan gerçekleştiğini söyler: kahvaltı etmeden çıkmak, okumadan imzalamak. İkisi de ana cümleye bağlanan bir yan yapıdır ve ikisinde de beklenen eylem aslında gerçekleşmez.

Türkçede bu anlamları fiile eklenen eklerle veririz: “gitmek yerine”, “giteceğine”, “sormadan”, “düşünmeksizin”. Almancada ise yapı cümlenin başına bir bağlaç (statt, anstatt, ohne) koyar ve fiili cümlenin sonuna gönderir. Fiil ya zu’lu mastar olarak kalır (zu gehen) ya da dass’lı bir yan cümlede kişiye göre çekilir (dass du gehst). Mastarlı yapının genel kurallarını zu’lu mastar dersinde bulabilirsin.

Türkçe karşılıklar
AlmancaTürkçe karşılığıÖrnek
(an)statt … zu-mek yerinestatt fernzusehen (televizyon izlemek yerine)
(an)statt dass-eceğine, -mesi yerinestatt dass er hilft (o yardım edeceğine)
ohne … zu-meden, -meksizinohne zu fragen (sormadan)
ohne dass(biri) -meden, -mesine gerek kalmadanohne dass es jemand merkt (kimse fark etmeden)

Statt … zu, Ohne … zu ve Dass’lı Biçimler Nasıl Kurulur?

Bu konuda dört kalıp var; ikisi “yerine”, ikisi “-meden” anlamı verir. Her anlamın bir zu’lu, bir de dass’lı biçimi bulunur. Zu’lu biçimde fiil çekilmez ve özne yazılmaz; dass’lı biçimde yan cümlenin kendi öznesi ve çekimli fiili vardır. Hepsinde ana cümle ile yan yapı virgülle ayrılır.

Dört kalıp bir arada
KalıpYan yapının sırasıÖrnek
(an)statt … zustatt + nesne/tümleç + zu + mastar…, statt ins Kino zu gehen.
(an)statt dassstatt dass + özne + … + çekimli fiil…, statt dass du ins Kino gehst.
ohne … zuohne + nesne/tümleç + zu + mastar…, ohne den Vertrag zu lesen.
ohne dassohne dass + özne + … + çekimli fiil…, ohne dass wir es gemerkt haben.

Anstatt ile statt arasında anlam farkı yoktur; statt kısa biçimdir. Bu yüzden derste “(an)statt” yazılıyor.

Almanca statt … zu, statt dass, ohne … zu ve ohne dass kalıpları örnek cümlelerle bir arada
İki anlam, dört kalıp: zu’lu mastar ya da dass’lı yan cümle

(An)statt … zu: aynı özneyle “-mek yerine”

Ana cümledeki kişi bir şeyi yapmak yerine başka bir şey yapıyorsa (an)statt … zu kullanılır. Yan yapıda özne yazılmaz, çünkü özne ana cümlenin öznesiyle aynıdır. Önce statt gelir, sonra nesneler ve tümleçler, en sonda zu + mastar. Fiil kişiye göre çekilmez: ich de olsa er de olsa zu gehen kalır.

(An)statt … zu ile örnekler
  • Ich bleibe heute zu Hause, statt ins Kino zu gehen.Bugün sinemaya gitmek yerine evde kalıyorum.
  • Anna fährt mit dem Fahrrad zur Arbeit, statt den Bus zu nehmen.Anna otobüse binmek yerine işe bisikletle gidiyor.
  • Lukas hat die ganze Nacht gespielt, anstatt für die Prüfung zu lernen.Lukas sınava çalışmak yerine bütün gece oyun oynadı.
  • Wir kochen heute selbst, statt Pizza zu bestellen.Bugün pizza sipariş etmek yerine kendimiz yemek yapıyoruz.

(An)statt dass: farklı özneyle “-eceğine”

Yerine konulan eylemi başka biri yapıyorsa zu’lu mastar kurulamaz, çünkü mastarda özneyi gösterecek yer yoktur. Bu durumda (an)statt dass gelir ve arkasından tam bir yan cümle kurulur: özne, öteki ögeler, en sonda çekimli fiil. Türkçede bunu çoğu zaman “-eceğine” ya da “-mesi yerine” ile veririz; cümlede hafif bir şikâyet ya da şaşkınlık da bulunabilir.

(An)statt dass ile örnekler
  • Ich mache die Arbeit, statt dass du sie machst.Sen yapacağına işi ben yapıyorum.
  • Statt dass der Vermieter die Heizung repariert, schickt er nur E-Mails.Ev sahibi kaloriferi tamir edeceğine sadece e-posta gönderiyor.
  • Der Chef entscheidet alles allein, statt dass das Team mitreden darf.Ekibin söz hakkı olacağına şef her şeye tek başına karar veriyor.
  • Mein Bruder schläft noch, anstatt dass er mir beim Umzug hilft.Kardeşim taşınmada bana yardım edeceğine hâlâ uyuyor.

Ohne … zu: aynı özneyle “-meden, -meksizin”

Ana cümledeki kişi bir şey yapıyor ama onunla birlikte beklenen bir eylemi yapmıyorsa ohne … zu kullanılır. Yapı statt … zu ile aynıdır: ohne, sonra nesne ve tümleçler, sonra zu + mastar. Mastarın önünde başka bir öge yoksa ohne ile zu yan yana gelir: ohne zu fragen, ohne zu frühstücken.

Ohne … zu ile örnekler
  • Elif geht aus dem Haus, ohne zu frühstücken.Elif kahvaltı etmeden evden çıkıyor.
  • Er hat den Vertrag unterschrieben, ohne ihn genau zu lesen.Sözleşmeyi dikkatlice okumadan imzaladı.
  • Jonas hat mein Fahrrad genommen, ohne mich zu fragen.Jonas bana sormadan bisikletimi aldı.
  • Man kann hier zwei Stunden parken, ohne zu bezahlen.Burada para ödemeden iki saat park edilebilir.

Ohne dass: farklı özneyle “(biri) -meden”

Gerçekleşmeyen eylemin öznesi başka biriyse ohne dass kullanılır. Ardından gelen yan cümlede özne açıkça yazılır ve çekimli fiil sona gider. Yan cümlenin zamanı kendi fiiliyle gösterilir; ana cümle geçmişteyse yan cümlede genellikle Perfekt ya da Präteritum olur.

Ohne dass ile örnekler
  • Mehmet ist ausgezogen, ohne dass die Nachbarn es gemerkt haben.Mehmet komşular fark etmeden taşındı.
  • Die Kinder haben ihre Zimmer aufgeräumt, ohne dass ich etwas sagen musste.Benim bir şey söylememe gerek kalmadan çocuklar odalarını topladı.
  • Der Zug ist abgefahren, ohne dass es eine Durchsage gab.Hiçbir anons yapılmadan tren kalktı.
  • Kann ich das Konto kündigen, ohne dass Kosten entstehen?Hesabı masraf çıkmadan kapatabilir miyim?

Özne Aynı mı, Farklı mı? Zu mu Dass mı?

Bu konudaki en önemli karar, zu’lu mastar mı yoksa dass’lı cümle mi kullanacağındır. Kural öznelere bakar: ana cümlenin öznesi ile yan yapıdaki eylemi yapan kişi aynıysa iki biçim de doğrudur; farklıysa yalnız dass’lı biçim kullanılabilir. Önce iki eylemi ayrı cümleler olarak düşünmek işini kolaylaştırır: Ich bleibe zu Hause. Ich gehe nicht ins Kino. İki cümlede de özne ich, yani iki yol da açık.

Özneye göre kalıp seçimi
DurumKullanılabilen kalıpÖrnek
Özneler aynı (ich – ich)statt/ohne … zu ya da statt/ohne dassIch bleibe zu Hause, statt ins Kino zu gehen. / …, statt dass ich ins Kino gehe.
Özneler farklı (ich – du)yalnız statt/ohne dassIch bleibe zu Hause, statt dass du allein ins Kino gehst.
Almanca statt ohne zu mu dass mı: özneler aynıysa zu ya da dass, özneler farklıysa yalnız dass
Karar özneye bağlı: aynı özne zu, farklı özne dass

Özneler aynıyken dass’lı cümle de dilbilgisi açısından doğrudur, ama özne iki kez söylendiği için cümle uzar: Er ist gegangen, ohne dass er sich verabschiedet hat. yerine Er ist gegangen, ohne sich zu verabschieden. daha kısa ve akıcıdır. Bu yüzden aynı özneyle konuşurken ve yazarken genellikle zu’lu biçim seçilir. Aynı soru başka fiillerde de karşına çıkar (Ich hoffe, dass ich … / Ich hoffe, … zu …); genel kuralı dass mı zu mu dersinde ayrıntılı bulabilirsin.

Statt … zu ve Ohne … zu Ne Zaman Kullanılır?

Dört kalıp günlük hayatta birkaç tipik durumda karşına çıkar: bir tercihi anlatırken, birinin beklenen davranışı yapmamasından yakınırken, eksik kalan bir adımı söylerken ve bir şeyin kimse fark etmeden olduğunu anlatırken. Aşağıdaki kartlar bu durumları özetliyor.

Statt … zu ve ohne … zu resimli örnekler: bisiklet, diş fırçası, şemsiye ve çay ile Almanca cümleler
Yerine mi, -meden mi? Günlük hayattan dört cümle

1Bir seçenek yerine başkasını seçmek: statt … zu

Konuşan kişi kendi tercihini ya da başkasının tercihini anlatır; bırakılan seçenek statt’lı yapıda durur.

  • Abends trinke ich Tee, statt Kaffee zu trinken.Akşamları kahve içmek yerine çay içiyorum.
  • Statt mit dem Auto zu fahren, gehen wir zu Fuß.Arabayla gitmek yerine yürüyoruz.
  • Sie hat eine Ausbildung gemacht, statt zu studieren.Üniversiteye gitmek yerine meslek eğitimi aldı.

2Beklenen davranışın yapılmaması: statt dass

Başka birinin yapması gereken şeyi yapmadığını, onun yerine başka bir şeyin olduğunu söylersin. Cümlede çoğu zaman bir şikâyet vardır.

  • Statt dass du mir hilfst, schaust du nur zu.Bana yardım edeceğine sadece seyrediyorsun.
  • Ich muss jede Woche beim Amt anrufen, statt dass sie mir einfach einen Brief schicken.Bana basitçe bir mektup gönderecekleri yerine her hafta daireyi aramak zorundayım.
  • Anstatt dass der Bus pünktlich kommt, warten wir jeden Tag zwanzig Minuten.Otobüs zamanında geleceğine her gün yirmi dakika bekliyoruz.

3Eksik kalan adım: ohne … zu

Bir eylemle birlikte normalde yapılan bir şeyin atlandığını anlatır: okumadan imzalamak, sormadan almak.

  • Er geht ins Bett, ohne sich die Zähne zu putzen.Dişlerini fırçalamadan yatıyor.
  • Lena ist losgegangen, ohne einen Regenschirm mitzunehmen.Lena yanına şemsiye almadan yola çıktı.
  • Bitte nimm nichts aus dem Kühlschrank, ohne zu fragen.Lütfen sormadan buzdolabından bir şey alma.

4Kimse fark etmeden, kimse yapmadan: ohne dass

Bir şeyin, başka birinin müdahalesi, haberi ya da yardımı olmadan gerçekleştiğini söylersin.

  • Das Paket wurde abgeholt, ohne dass jemand unterschrieben hat.Kimse imza atmadan paket alındı.
  • Can hat die Prüfung bestanden, ohne dass ihm jemand geholfen hat.Can kimse yardım etmeden sınavı geçti.
  • Die Zeit vergeht, ohne dass wir es merken.Biz fark etmeden zaman geçip gidiyor.

5Kalıplaşmış ifadeler: ohne zu zögern

Bazı ohne … zu yapıları sık kullanılan kalıplar hâline gelmiştir; bütün olarak öğrenmek işini kolaylaştırır.

  • Sie hat ohne zu zögern Ja gesagt.Hiç tereddüt etmeden evet dedi.
  • Er ist gegangen, ohne ein Wort zu sagen.Tek kelime etmeden gitti.
  • Er hat das Angebot angenommen, ohne lange zu überlegen.Uzun uzun düşünmeden teklifi kabul etti.

Statt ve Ohne’li Cümle Nerede Durur?

Statt ve ohne ile kurulan yapı ana cümlenin arkasına, önüne ya da ortasına gelebilir. Kalıbın kendisi değişmez; değişen, ana cümledeki çekimli fiilin yeri ve virgüllerdir. Üç durumda da yan yapı virgülle ayrılır; bu virgül zorunludur.

Ana cümle önde: yapı sonda

En doğal sıra önce ana cümle, sonra virgül ve statt/ohne’li yapıdır. Ana cümle normal düz sıradadır: özne, çekimli fiil, öteki ögeler. Virgülden sonra statt ya da ohne gelir ve yapı zu’lu mastarla ya da dass’lı cümlenin çekimli fiiliyle biter. Önce asıl olan söylendiği için bu sıra doğal ve akıcıdır.

Ana cümle + statt/ohne
  • Ich nehme ein Taxi, statt auf den Bus zu warten.Otobüsü beklemek yerine taksiye biniyorum.
  • Sie hat gekündigt, ohne eine neue Stelle zu haben.Yeni bir işi olmadan istifa etti.
  • Wir haben gewonnen, ohne dass der Trainer dabei war.Antrenör orada olmadan kazandık.

Statt/ohne başta: ana cümlede önce fiil

Vurguyu bırakılan ya da atlanan eyleme vermek istiyorsan statt/ohne’li yapıyı başa alabilirsin. Bu durumda yapının tamamı cümlenin birinci ögesi sayılır. Almancada çekimli fiil ikinci yerde durduğu için ana cümle virgülden sonra doğrudan çekimli fiille başlar, özne fiilden sonra gelir. Bu kural yan cümlelerde fiilin yeri konusundaki genel kuralın bir parçasıdır.

Statt/ohne başta: devrik ana cümle
  • Statt auf den Bus zu warten, nehme ich ein Taxi.Otobüsü beklemek yerine taksiye biniyorum.
  • Ohne zu frühstücken, geht er zur Arbeit.Kahvaltı etmeden işe gidiyor.
  • Ohne dass es jemand gemerkt hat, ist die Katze in die Wohnung gekommen.Kimse fark etmeden kedi eve girdi.

Ortada ara söz: iki virgül arasında

Kısa bir ohne/statt’lı yapı ana cümlenin ortasına, çekimli fiilden sonra da girebilir. O zaman ara söz gibi iki virgülün arasında durur ve ana cümle ondan sonra kaldığı yerden devam eder. Bu sıra kısa yapılarda doğal görünür; uzun bir yapıyı ortaya koymak cümleyi okumayı zorlaştırır, o durumda yapıyı sona almak daha iyidir.

Ara söz olarak
  • Sie hat, ohne lange nachzudenken, Ja gesagt.Uzun uzun düşünmeden evet dedi.
  • Er hat, statt zu antworten, nur gelacht.Cevap vermek yerine sadece güldü.
Almanca ohne zu ve statt zu cümle sırası: sonda, başta, ayrılabilen ve dönüşlü fiil örnekleri
Yapı başa gelince ana cümle fiille başlar; zu her zaman mastarın hemen önündedir

Zu Nereye Gelir? Ayrılabilen, Dönüşlü ve Modal Fiiller

Zu’lu biçimlerde en çok hata zu’nun yerinde yapılır. Temel kural basittir: zu, mastarın hemen önünde durur ve yapının sonundadır. Ama bazı fiil türlerinde bu kural biraz farklı görünür. Aşağıda dört durumu ayrı ayrı görüyorsun.

Basit fiil: zu + mastar

Önek almayan fiillerde ve ayrılamayan önekli fiillerde (be-, ver-, er-, ent- gibi) zu ayrı yazılır ve mastarın hemen önüne gelir. Nesneler, zamirler ve zarflar zu’dan önce, yapının içinde durur; zu ile mastarın arasına hiçbir şey girmez.

Basit ve ayrılamayan fiillerde zu
  • …, ohne die Rechnung zu bezahlen.… faturayı ödemeden.
  • …, statt mir alles noch einmal zu erklären.… bana her şeyi bir kez daha açıklamak yerine.
  • …, ohne ein Wort zu verstehen.… tek kelime anlamadan.

Ayrılabilen fiil: anzurufen, mitzunehmen

Ayrılabilen fiillerde zu, önek ile fiil kökünün arasına girer ve hepsi tek kelime olarak bitişik yazılır: anrufen → anzurufen, aufräumen → aufzuräumen. Bu yüzden önce fiilin ayrılabilen bir fiil olup olmadığını bilmen gerekir. Ayrılabilen fiiller dersinde en sık önekleri bulabilirsin.

Ayrılabilen fiillerde zu
  • Statt mich anzurufen, hat er mir eine Nachricht geschrieben.Beni aramak yerine bana mesaj yazdı.
  • Lena ist gegangen, ohne die Küche aufzuräumen.Lena mutfağı toplamadan gitti.
  • Wir sind nach Hause gefahren, statt noch im Supermarkt einzukaufen.Bir de süpermarkette alışveriş yapmak yerine eve döndük.

Dönüşlü fiil: ohne sich zu verabschieden

Dönüşlü fiillerde dönüşlü zamir zu’lu yapının içinde, genellikle ohne ya da statt’tan hemen sonra durur. Önemli nokta şu: zamir ana cümlenin öznesine uyar. Özne ich ise mich, du ise dich, wir ise uns gelir; sich yalnız er, sie, es, sie/Sie ve man için kullanılır. Sözlükte mastar “sich verabschieden” diye yazıldığı için bu zamiri değiştirmeyi unutmak kolaydır. Dönüşlü fiiller dersinde zamirlerin bütün biçimleri var.

Dönüşlü zamir özneye uyar
  • Er ist gegangen, ohne sich zu verabschieden.Vedalaşmadan gitti.
  • Ich bin gegangen, ohne mich zu verabschieden.Vedalaşmadan gittim.
  • Wir haben den Zug erreicht, ohne uns zu beeilen.Acele etmeden trene yetiştik.

Zu’lu yapıda bir modal fiil de varsa zu, asıl fiile değil modal fiile gelir ve modal fiil en sonda durur: bezahlen zu müssen, mitreden zu dürfen. Asıl fiil ise çıplak mastar olarak modal fiilin önünde kalır. Türkçede bu anlamı çoğu zaman “-mek zorunda kalmadan” ya da “-mek gerekmeden” diye veririz.

Modal fiille zu
  • Hier kannst du parken, ohne bezahlen zu müssen.Burada para ödemek zorunda kalmadan park edebilirsin.
  • Er hat den Job bekommen, ohne lange warten zu müssen.Uzun süre beklemek zorunda kalmadan işi aldı.

Statt ve Ohne Edat Olarak: statt eines Autos, ohne mich

Statt ve ohne yalnız fiille kurulan yapılarda değil, tek bir isimle de kullanılır. Bu durumda arkalarından mastar ya da yan cümle gelmez, bir isim ya da zamir gelir ve bunlar birer edattır. Edat olarak ohne Akkusativ, statt ise yazı dilinde Genitiv ister. Anlam aynı kalır: “… yerine”, “… olmadan, -sız”.

Edat mı, bağlaç mı?
KullanımArkasından gelenÖrnek
ohne (edat)isim/zamir, AkkusativIch gehe nie ohne meinen Schlüssel aus dem Haus.
ohne … zuzu’lu mastarIch gehe nie aus dem Haus, ohne den Herd auszumachen.
statt (edat)isim, GenitivStatt eines Autos hat er ein Fahrrad gekauft.
statt … zuzu’lu mastarStatt ein Auto zu kaufen, hat er ein Fahrrad gekauft.

Konuşma dilinde statt’tan sonra Dativ de duyarsın (statt dem Bus); yazıda ve resmî dilde Genitiv biçimini kullan: statt des Busses. Statt iki eşit ögeyi karşılaştırırken de kullanılır ve o zaman çoğu kez artikelsiz isim gelir: Ich trinke Tee statt Kaffee. Edat olarak kullanımı Genitiv alan edatlar ve Akkusativ alan edatlar derslerinde ayrıca işleniyor.

Edat olarak statt ve ohne
  • Kommst du heute ohne deinen Bruder?Bugün kardeşin olmadan mı geliyorsun?
  • Ich trinke meinen Kaffee ohne Zucker.Kahvemi şekersiz içiyorum.
  • Statt einer Antwort hat sie nur gelächelt.Cevap yerine sadece gülümsedi.
  • Ohne dich hätte ich das nicht geschafft.Sen olmasaydın bunu başaramazdım.

Statt … zu ve Ohne … zu ile En Sık Yapılan Hatalar

Bu konudaki hataların çoğu üç yerden çıkar: Türkçede özne değişse de aynı ekin kullanılması, zu’nun yanlış yere konması ve Türkçedeki “-meden”in olumsuzluk taşıması. Aşağıdaki kartlarda doğru biçimi ve hatanın nedenini görebilirsin.

Ich koche, statt du zu kochen.

Ich koche, statt dass du kochst.

Türkçede “sen yemek yapacağına” derken özne değişse de aynı ek kullanılır. Almancada zu’lu mastar yalnız ana cümleyle aynı özneyle kurulur; özne farklıysa statt dass ve çekimli fiil gerekir.

Sie ist gegangen, ohne nichts zu sagen.

Sie ist gegangen, ohne etwas zu sagen.

Türkçede “hiçbir şey söylemeden” cümlesinde hem “hiçbir” hem “-meden” olumsuzdur. Almancada ohne olumsuzluğu zaten taşır; arkasına ikinci bir olumsuzluk (nichts, nicht, kein) konmaz. “Bir şey” anlamındaki etwas kullanılır.

Er ist gegangen, ohne zu aufräumen.

Er ist gegangen, ohne aufzuräumen.

Ayrılabilen fiillerde zu, önek ile fiilin arasına girer ve bitişik yazılır: auf + zu + räumen.

Ohne zu frühstücken, er geht zur Arbeit.

Ohne zu frühstücken, geht er zur Arbeit.

Türkçede özne cümlenin başında kalabilir. Almancada başa alınan ohne’li yapı birinci öge sayılır; ana cümlede önce çekimli fiil, sonra özne gelir.

Ich bin gegangen, ohne sich zu verabschieden.

Ich bin gegangen, ohne mich zu verabschieden.

Fiil sözlükte “sich verabschieden” diye geçtiği için sich olduğu gibi bırakılır. Ama dönüşlü zamir ana cümlenin öznesine uyar: ich → mich, du → dich, wir → uns.

Statt ins Kino gehen, bleibe ich zu Hause.

Statt ins Kino zu gehen, bleibe ich zu Hause.

İngilizcedeki “instead of going” yapısında to yoktur; Türkçede de ayrı bir kelime yoktur. Almancada statt ve ohne’den sonra mastar her zaman zu ile gelir.

Die Zeit vergeht, ohne dass wir merken es.

Die Zeit vergeht, ohne dass wir es merken.

Ohne dass ve statt dass bir yan cümle başlatır; ana cümledeki “wir merken es” sırası burada kurulamaz, çekimli fiil en sona gider. Türkçede de fiil sondadır: “biz fark etmeden”.

Ruf mich an, ohne zu gehen.

Ruf mich an, bevor du gehst.

Türkçede “Gitmeden beni ara.” cümlesindeki “-meden”, “gitmeden önce” demektir. Bu bir zaman ilişkisidir ve bevor ile kurulur. Ohne yalnız eylemin hiç yapılmadığı durumlarda kullanılır.

Statt … zu, Ohne … zu ve Um … zu Farkı

Statt ve ohne ile aynı biçimde kurulan üçüncü bir yapı daha var: um … zu ve onun farklı özneli eşi damit. Üç yapı da ana cümleye bir eylem bağlar ve hepsinde aynı özne kuralı geçerlidir; ama anlamları tamamen farklıdır. Um … zu bir amaç bildirir ve eylem gerçekleşmesi istenen bir şeydir; statt ve ohne’de ise yan yapıdaki eylem gerçekleşmez.

Üç yapı yan yana
AnlamAynı özneFarklı özneÖrnek
amaç: içinum … zudamitIch spare, um ein Auto zu kaufen. (Araba almak için para biriktiriyorum.)
yerine(an)statt … zu(an)statt dassIch spare, statt ein Auto zu kaufen. (Araba almak yerine para biriktiriyorum.)
-medenohne … zuohne dassIch spare, ohne auf etwas zu verzichten. (Hiçbir şeyden vazgeçmeden para biriktiriyorum.)

Tablodaki ilk iki örnek arasındaki tek fark um ve statt’tır, ama anlam tam tersine döner: birincide araba almak isteniyor, ikincide araba alınmıyor. Bir de farklı özneli biçimlere dikkat et: “için” anlamında um dass diye bir kalıp yoktur, onun yerine damit kullanılır. Statt ve ohne ise farklı özneyle dass alır. Um … zu ve damit yapısını ayrıntılı olarak um … zu ve damit dersinde bulabilirsin; bütün bağlaçların genel haritası için bağlaçlar sayfasına bakabilirsin.

Derinleşmek İsteyenlere

Geçmişte kalan eylem: ohne gefragt zu haben

Zu’lu mastarın bir de geçmiş biçimi vardır: Partizip II + zu haben ya da zu sein. Yan yapıdaki eylemin ana eylemden önce yapıldığını (ya da yapılmadığını) vurgular: Er hat das Formular abgeschickt, ohne es unterschrieben zu haben. (Formu imzalamadan göndermiş.) Sie ist zur Prüfung gegangen, ohne vorher geübt zu haben. (Önceden çalışmadan sınava gitti.) Zaman ilişkisi bağlamdan anlaşılıyorsa basit biçim de yeterlidir: ohne es zu unterschreiben.

Ohne dass ve Konjunktiv II

Ohne dass’lı yan cümlede bazen Konjunktiv II görürsün, özellikle yazı dilinde: Er hat drei Jahre hier gewohnt, ohne dass ihn jemand gekannt hätte. (Kimse onu tanımadan üç yıl burada oturdu.) Konjunktiv, gerçekleşmeyen eylemi bir kez daha vurgular. Aynı cümle bildirme kipiyle de doğrudur: … ohne dass ihn jemand gekannt hat. Bu kipin biçimleri için Konjunktiv II dersine bakabilirsin.

Statt ile iki öge: Tee statt Kaffee

Statt, mastar ya da dass olmadan iki eşit ögeyi de karşılaştırabilir. Bu kullanımda statt’tan sonraki öge, karşılaştırılan ögeyle aynı hâlde olur: Ich trinke Tee statt Kaffee. (Kahve yerine çay içiyorum.) Wir treffen uns am Montag statt am Dienstag. (Salı yerine pazartesi buluşuyoruz.) Ich habe mit Anna statt mit Lukas gesprochen. (Lukas yerine Anna ile konuştum.) Burada statt’ın kendisi hâl belirlemez; edatı ya da hâli karşılaştırılan öge getirir.

Statt dass mı, anstatt dass mı, stattdessen mi?

Statt dass ile anstatt dass aynı anlamdadır. Bunlardan ayrı olarak stattdessen bir bağlaç değil zarftır: iki ayrı ana cümleyi bağlar ve fiil ikinci yerde kalır. Ich wollte ins Kino gehen. Stattdessen bin ich zu Hause geblieben. (Sinemaya gitmek istiyordum. Onun yerine evde kaldım.) Stattdessen’den sonra çekimli fiil hemen gelir, çünkü stattdessen cümlenin birinci ögesidir.

Statt … zu ve Ohne … zu Alıştırmaları

Birinci alıştırmada doğru bağlacı ve kalıbı seçeceksin. İkincide zu’lu biçimleri yazacaksın; ayrılabilen, dönüşlü ve modal fiillere dikkat et. Üçüncüde dass’lı yan cümleyi ve cümle başını çalışacaksın.

Çoktan seçmeli

Alıştırma 1: Doğru kalıbı seç

Parantezdeki anlama ve öznelere bak, doğru seçeneği işaretle.

  1. 1

    Ich nehme das Fahrrad, ___ mit dem Bus zu fahren. (yerine)

  2. 2

    Er hat das Formular unterschrieben, ___ es zu lesen. (okumadan)

  3. 3

    Wir haben die Wohnung gefunden, ___ uns ein Makler geholfen hat.

  4. 4

    Mein Mitbewohner sieht fern, ___ er mir in der Küche hilft.

  5. 5

    Ich gehe heute früh ins Bett, ___ morgen fit zu sein. (amaç)

  6. 6

    Ruf mich bitte an, ___ du losfährst. (yola çıkmadan önce)

  7. 7

    Hangisi doğru?

Cevap anahtarı
  1. statt — “Otobüsle gitmek yerine” bir tercih anlatıyor: statt … zu.
  2. ohne — Beklenen adım atlanıyor: ohne … zu.
  3. ohne dass — Özneler farklı (wir ile ein Makler) ve yan cümlede çekimli fiil var: ohne dass.
  4. statt dass — Yan cümlede özne ve çekimli fiil var; zu’lu seçenekler olmaz. “Bana yardım edeceğine televizyon izliyor.”
  5. um — Amaç bildiriliyor (yarın zinde olmak için): um … zu.
  6. bevor — Buradaki “-meden” zaman bildirir (önce); ohne değil bevor kullanılır.
  7. Statt zu warten, rufe ich ein Taxi. — Statt’lı yapı başta olunca ana cümle çekimli fiille başlar; zu mastarın hemen önüne gelir.
Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 2: Zu’lu biçimi yaz

Parantezdeki fiili zu’lu biçimde yaz. Ayrılabilen fiillerde zu araya girer; boşluğa yalnız eksik kısmı yaz.

  1. 1

    Can ist ins Büro gefahren, ohne sein Zimmer . (aufräumen)

  2. 2

    Statt ihre Mutter , hat Elif ihr eine E-Mail geschrieben. (anrufen)

  3. 3

    Er hat die Wohnung gemietet, ohne sie vorher . (besichtigen)

  4. 4

    Ich habe den ganzen Tag gearbeitet, ohne eine Pause . (machen)

  5. 5

    Ich bin aus dem Haus gegangen, ohne zu verabschieden. (dönüşlü zamir)

  6. 6

    Wir sind pünktlich angekommen, ohne zu beeilen. (dönüşlü zamir)

  7. 7

    Hier kannst du parken, ohne . (bezahlen müssen)

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: Dass’lı cümle ve cümle başı

Boşluğu parantezdeki ipucuna göre doldur. Cümle başında büyük harf kullan.

  1. 1

    Ich hole die Kinder ab, statt dass du früher Feierabend . (machen, Präsens)

  2. 2

    Der Termin wurde abgesagt, ohne dass uns jemand . (informieren, Präteritum)

  3. 3

    Statt dass mein Nachbar leiser ist, er jeden Abend laut Musik. (hören, Präsens)

  4. 4

    Die Kollegen haben gefeiert, der Chef davon wusste. (iki kelime: farklı özne, “-meden”)

  5. 5

    Sie ist gegangen, ohne zu sagen. (bir şey)

  6. 6

    zu warten, nehmen wir ein Taxi. (“yerine” anlamında bağlaç)

  7. 7

    Er hat mein Fahrrad genommen, ohne dass ich es . (erlauben, Perfekt: iki kelime)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

B1 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Statt … zu ve Ohne … zu Konu Özeti

  • (an)statt … zu ve (an)statt dass “-mek yerine, -eceğine”; ohne … zu ve ohne dass “-meden, -meksizin” demektir. Yan yapıdaki eylem gerçekleşmez.
  • Özneler aynıysa zu’lu mastar (ya da dass) kullanılır; özneler farklıysa yalnız dass’lı yan cümle kurulur.
  • Zu mastarın hemen önüne gelir; ayrılabilen fiillerde araya girer (anzurufen), modal fiille modal fiile gelir (bezahlen zu müssen).
  • Dönüşlü zamir ana cümlenin öznesine uyar: Ich bin gegangen, ohne mich zu verabschieden.
  • Yapı başa gelirse ana cümle çekimli fiille başlar: Ohne zu frühstücken, geht er zur Arbeit. Yapı her durumda virgülle ayrılır.
  • Ohne olumsuzluk taşır; “hiçbir şey söylemeden” için ohne nichts değil ohne etwas zu sagen denir. “-meden önce” anlamında bevor kullanılır.
  • Edat olarak ohne Akkusativ, statt Genitiv ister: ohne meinen Schlüssel, statt eines Autos.

Statt … zu ve Ohne … zu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almancada “yerine” nasıl denir?

Bir eylemin yerine başka bir eylem yapılıyorsa (an)statt … zu ya da (an)statt dass kullanılır: Ich lese, statt fernzusehen. Bir ismin yerine ise statt edat olarak gelir: statt eines Autos. İki ana cümleyi bağlarken stattdessen kullanılır.

Statt ile anstatt arasında fark var mı?

Hayır, anlamları aynıdır ve ikisi de standart Almancadır. Statt daha kısa biçimdir; anstatt da hem konuşmada hem yazıda kullanılır.

Ohne zu ile ohne dass farkı nedir?

İkisi de “-meden” demektir. Ohne … zu yalnız ana cümleyle aynı özne olduğunda kullanılır ve fiil zu’lu mastar olarak kalır. Ohne dass ise farklı özneyle (ve isteğe bağlı olarak aynı özneyle) kullanılır; arkasından çekimli fiilli bir yan cümle gelir.

Statt zu cümlesinde virgül gerekir mi?

Evet. Statt, anstatt ve ohne ile başlayan mastarlı yapılar ana cümleden virgülle ayrılır; yapı kısa olsa da (ohne zu fragen) bu kural geçerlidir.

Ayrılabilen fiillerde zu nereye gelir?

Önek ile fiilin arasına girer ve bitişik yazılır: anrufen → anzurufen, mitnehmen → mitzunehmen, einkaufen → einzukaufen.

Ohne’den sonra nicht kullanılır mı?

Kural olarak hayır. Ohne zaten olumsuzluk taşır. “Hiçbir şey söylemeden” Almancada ohne etwas zu sagen olur; ohne nichts zu sagen yanlıştır.

Türkçedeki “-meden” her zaman ohne mu olur?

Hayır. Eylem hiç yapılmıyorsa ohne kullanılır (“sormadan aldı”: ohne zu fragen). “Önce” anlamındaysa bevor kullanılır (“gitmeden ara”: Ruf an, bevor du gehst.).

Statt ve ohne hangi hâli ister?

Edat olarak ohne Akkusativ ister (ohne meinen Bruder), statt yazı dilinde Genitiv ister (statt des Busses). Mastar ya da dass ile kullanıldıklarında hâl belirlemezler.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.