Logo
Almanca Portalı
B1
B1Gramer · Bağlaçlar ve Yan Cümleler

Almanca Um … zu ve Damit: Amaç Cümlesi Konu Anlatımı, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 26 dk okuma
Kısa cevap

Um … zu ve damit, Almancada amaç bildiren iki yapıdır; Türkçedeki “-mek için” ve “-sın diye, -ması için” anlamını verir. İki cümlenin öznesi aynıysa çoğunlukla um … zu ile mastar kullanılır; özneler farklıysa yalnız damit ile yan cümle kurulur: Ich spreche langsam, damit du mich verstehst.

…, um + … + zu + mastar · …, damit + özne + … + çekimli fiil

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Um … zu ve Damit Nedir? Almancada Amaç Cümlesi
  2. 2Um … zu ve Damit Nasıl Kurulur?
    1. 2.1Um … zu: mastarla amaç bildirmek
    2. 2.2Damit: yan cümleyle amaç bildirmek
    3. 2.3Ayrılabilen fiiller: um … aufzustehen
  3. 3Um … zu mu, Damit mi? Aynı ve Farklı Özne Kuralı
    1. 3.1Aynı özne: um … zu daha kısa ve doğal
    2. 3.2Farklı özne: yalnız damit
  4. 4Um … zu ve Damit Ne Zaman Kullanılır?
  5. 5Amaç Cümlesi Cümlede Nerede Durur?
    1. 5.1Ana cümleden sonra: …, um … zu / …, damit
    2. 5.2Cümle başında: Um … zu, fiil + özne
  6. 6Modal Fiiller, Olumsuzluk ve Geçmiş Zamanla Amaç Cümlesi
    1. 6.1Modal fiiller: wollen, sollen girmez; können girer
    2. 6.2Olumsuz amaç: um nicht … zu, damit … nicht
    3. 6.3Geçmiş zaman: zamanı ana cümle gösterir
  7. 7Um … zu ve Damit ile En Sık Yapılan Hatalar
  8. 8Um … zu ile Weil, Zu-Mastar ve Damit Zarfı Farkı
    1. 8.1Um … zu ile weil: amaç mı, sebep mi?
    2. 8.2Um … zu ile zu-mastar: amaç mı, tamamlayıcı mı?
    3. 8.3Damit bağlacı ile damit zarfı: fiile bak
  9. 9Derinleşmek İsteyenlere
  10. 10Um … zu ve Damit Alıştırmaları
  11. 11Um … zu ve Damit Konu Özeti
  12. 12Um … zu ve Damit Hakkında Sık Sorulan Sorular

Um … zu ve Damit Nedir? Almancada Amaç Cümlesi

Bir şeyi neden yaptığını değil, ne amaçla yaptığını anlatan cümleye Almancada Finalsatz (amaç cümlesi) denir. Bu cümleyi kurmanın iki temel yolu vardır: um … zu ile kurulan mastar grubu ve damit ile başlayan yan cümle. İkisi de “Wozu?” (Ne için? Hangi amaçla?) sorusuna cevap verir: Wozu lernst du Deutsch? — Um in Deutschland zu studieren. (Ne için Almanca öğreniyorsun? — Almanya’da üniversite okumak için.)

Türkçe bu konuda sana iyi bir ipucu verir. Türkçede amaç iki biçimde söylenir: kişi eki almayan “sınavı geçmek için” ve kişi eki alan “sınavı geçmesi için, geçsin diye”. Almancada da durum benzerdir. Kişi eki olmayan “-mek için” yapısının karşılığı çoğunlukla um … zu, kişi eki olan “-mesi için, -sın diye” yapısının karşılığı damit’tir. Fark şu: Türkçede amaç ana fiilden önce gelir (“Geçmek için çalışıyorum.”), Almancada ise genellikle ana cümleden sonra, virgülle ayrılarak gelir.

Türkçedeki amaç yapıları ve Almanca karşılıkları
TürkçeAlmancaKim yapıyor?
Sınavı geçmek için çalışıyorum.Ich lerne, um die Prüfung zu bestehen.aynı kişi (ben)
Sınavı geçmem için bana yardım ediyor.Sie hilft mir, damit ich die Prüfung bestehe.farklı kişiler (o / ben)
Beni anlaman için yavaş konuşuyorum.Ich spreche langsam, damit du mich verstehst.farklı kişiler (ben / sen)
Çocuklar üşümesin diye pencereyi kapatıyorum.Ich schließe das Fenster, damit die Kinder nicht frieren.farklı kişiler (ben / çocuklar)

Um … zu ve Damit Nasıl Kurulur?

İki yapı aynı işi görür ama farklı kurulur. Um … zu bir mastar grubudur: içinde özne ve çekimli fiil yoktur, fiil en sonda zu + mastar olarak durur. Damit ise tam bir yan cümle açar: kendi öznesi vardır ve çekimli fiil cümlenin en sonuna gider. Aşağıdaki tablo iki yapıyı yan yana gösteriyor; ardından her birinin kuruluşunu ayrı ayrı göreceksin.

Um … zu ve damit: yapı karşılaştırması
um … zudamit
Yapımastar grubuyan cümle (Nebensatz)
Özneyok (ana cümlenin öznesi geçerli)var: damit ich / du / er …
Fiilzu + mastar: zu lernençekimli fiil: lerne, lernst, lernt
Fiilin yerien sondaen sonda
Özneleryalnız aynıysaaynı da olabilir, farklı da
Türkçesi-mek için-mesi için, -sın diye

İki yapıdan önce de virgül konur: …, um … zu … / …, damit …

Almanca um zu ve damit yapısı: aynı özne um die Prüfung zu bestehen, farklı özne damit du es verstehst
Özne aynıysa um … zu, özne farklıysa damit

Um … zu: mastarla amaç bildirmek

Um … zu yapısında um amaç grubunu açar, zu ve mastar grubu kapatır. Nesne, zarf ve edatlı öbekler gibi bütün öteki ögeler um ile zu’nun arasına girer. Bu grupta kimin yaptığı yazılmaz; yapan kişi ana cümlenin öznesidir. Bu yüzden fiil çekilmez: ich, du ya da wir olsun, hep zu lernen, zu finden, zu sparen denir. Türkçedeki “-mek için” de aynı şekilde kişiye göre değişmez.

Um … zu ile örnekler
  • Mehmet macht einen Deutschkurs, um eine bessere Stelle zu finden.Mehmet daha iyi bir iş bulmak için Almanca kursuna gidiyor.
  • Ich spare jeden Monat Geld, um im Sommer in die Türkei zu fliegen.Yazın Türkiye’ye uçmak için her ay para biriktiriyorum.
  • Anna geht zur Ausländerbehörde, um ihren Aufenthaltstitel zu verlängern.Anna oturum iznini uzatmak için yabancılar dairesine gidiyor.
  • Wir fahren mit dem Fahrrad zur Arbeit, um fit zu bleiben.Formda kalmak için işe bisikletle gidiyoruz.

Damit: yan cümleyle amaç bildirmek

Damit, weil ve dass gibi yan cümle kuran Almanca bağlaçlar arasındadır; çekimli fiili cümlenin sonuna gönderir. Damit’ten hemen sonra yan cümlenin öznesi gelir, sonra öteki ögeler, en sonda çekimli fiil. Yan cümlede bir modal fiil varsa (örneğin können) asıl fiil mastar hâlinde ondan önce durur ve sona çekimli modal fiil gelir: …, damit ich besser schlafen kann. Ayrılabilen bir fiil yan cümlede ayrılmaz, bitişik yazılır: …, damit der Zug pünktlich ankommt.

Damit ile örnekler
  • Ich spreche langsam, damit du mich verstehst.Beni anlaman için yavaş konuşuyorum.
  • Die Lehrerin schreibt die Regel an die Tafel, damit alle sie sehen können.Öğretmen herkes görebilsin diye kuralı tahtaya yazıyor.
  • Wir legen Geld zur Seite, damit unsere Kinder später studieren können.Çocuklarımız ileride üniversite okuyabilsin diye para biriktiriyoruz.
  • Lukas gibt seiner Nachbarin den Schlüssel, damit sie die Blumen gießt.Lukas çiçekleri sulasın diye anahtarı komşusuna veriyor.

Ayrılabilen fiiller: um … aufzustehen

Ayrılabilen fiiller um … zu yapısında özel bir biçim alır: zu, önek ile fiil kökünün arasına girer ve hepsi tek kelime olarak yazılır. aufstehen → aufzustehen, anrufen → anzurufen. Ayrılamayan öneklerde (be-, ver-, er-, ent- gibi) ise zu her zaman fiilin önünde ayrı durur: zu verstehen, zu bezahlen. Dönüşlü fiillerde dönüşlülük zamiri um’dan sonra, grubun içinde gelir: um mich anzumelden.

  • aufstehen → um früh aufzustehen (erken kalkmak için)
  • abholen → um meine Mutter abzuholen (annemi almak için)
  • einkaufen → um im Supermarkt einzukaufen (süpermarkette alışveriş yapmak için)
  • kennenlernen → um neue Leute kennenzulernen (yeni insanlarla tanışmak için)
  • sich anmelden → um mich beim Bürgeramt anzumelden (belediyede ikamet kaydımı yaptırmak için)
  • verstehen (ayrılamaz) → um den Text besser zu verstehen (metni daha iyi anlamak için)
  • bezahlen (ayrılamaz) → um die Miete zu bezahlen (kirayı ödemek için)

Um … zu mu, Damit mi? Aynı ve Farklı Özne Kuralı

Hangi yapıyı seçeceğini neredeyse her zaman tek bir soru belirler: ana cümlede işi yapan kişi ile amaç cümlesinde işi yapacak kişi aynı mı? Aynıysa iki yapı da doğrudur, ama um … zu daha kısa ve doğaldır. Farklıysa yalnız damit kullanılır. Aşağıda iki durumu ayrı ayrı göreceksin.

Almanca um zu ve damit özne kuralı: aynı öznede um zu ya da damit, farklı öznede yalnız damit
Önce özneye bak: aynıysa um … zu, farklıysa damit

Aynı özne: um … zu daha kısa ve doğal

Er lernt viel. ve Er besteht die Prüfung. cümlelerinin öznesi aynı kişidir (er). Bu iki cümleyi amaç anlamıyla birleştirirken ikinci cümlenin öznesini atıp um … zu kurarsın. Aynı öznede damit de dilbilgisel olarak doğrudur, ama özne iki kez söylendiği için cümle uzar; konuşmada ve yazıda bu durumda genellikle um … zu tercih edilir. Türkçede de “geçmesi için çalışıyor” yerine “geçmek için çalışıyor” demek daha doğaldır.

Aynı özne: iki yapı da doğru
  • Er lernt viel, um die Prüfung zu bestehen.Sınavı geçmek için çok çalışıyor. (daha doğal)
  • Er lernt viel, damit er die Prüfung besteht.Sınavı geçmesi için çok çalışıyor. (doğru, ama uzun)
  • Ich stelle den Wecker, um nicht zu verschlafen.Uyuyakalmamak için çalar saati kuruyorum.
  • Ich stelle den Wecker, damit ich nicht verschlafe.Uyuyakalmayayım diye çalar saati kuruyorum.

Farklı özne: yalnız damit

Ana cümlede bir kişi bir şey yapıyor, amaç cümlesinde ise başka bir kişi ya da şey bir şey yapacak ya da bir durum oluşacaksa um … zu kurulamaz; çünkü um … zu grubunda yeni bir özne yazılacak yer yoktur. Bu durumda damit ile yeni özneyi açıkça söylersin. Dikkat: amaç cümlesinin öznesi bir kişi olmak zorunda değildir; es, die Wohnung ya da der Zug gibi bir özne de olabilir.

Farklı özne: yalnız damit
  • Ich erkläre es noch einmal, damit ihr es versteht.Anlayasınız diye bir kez daha açıklıyorum. (ich / ihr)
  • Die Mutter kauft ein Buch, damit ihr Sohn mehr liest.Anne, oğlu daha çok okusun diye bir kitap alıyor. (die Mutter / ihr Sohn)
  • Wir öffnen das Fenster, damit frische Luft ins Zimmer kommt.Odaya temiz hava girsin diye pencereyi açıyoruz. (wir / frische Luft)
  • Ich schließe die Tür, damit es nicht so laut ist.Çok gürültü olmasın diye kapıyı kapatıyorum. (ich / es)

Um … zu ve Damit Ne Zaman Kullanılır?

Amaç cümlesi günlük hayatta pek çok yerde karşına çıkar: bir plandan söz ederken, birinden bir şey isterken, bir kararını açıklarken ya da resmî bir e-posta yazarken. Aşağıdaki kartlar en sık kullanım alanlarını özetliyor.

Almanca um zu ve damit resimli örnek cümleler: şemsiye, tren bileti, ilaç ve para ile amaç cümleleri
Günlük hayattan amaç cümleleri: um … zu ve damit

1Kendi amacını söylemek: um … zu

Bir şeyi kendin, kendi amacın için yapıyorsan um … zu en kısa ve doğal yoldur. Planlardan, kararlardan ve alışkanlıklardan söz ederken sık kullanılır.

  • Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten.Almanya’da çalışmak için Almanca öğreniyorum.
  • Elif steht jeden Tag um sechs Uhr auf, um Sport zu machen.Elif spor yapmak için her gün saat altıda kalkıyor.
  • Wir sind nach München gezogen, um näher bei der Familie zu sein.Aileye daha yakın olmak için Münih’e taşındık.

2Başkası için bir şey yapmak: damit

Yaptığın şey başka birinin bir şey yapabilmesi, öğrenmesi ya da rahat etmesi içinse amaç cümlesinin öznesi o kişidir; bu yüzden damit gelir.

  • Ich schicke dir die Adresse, damit du den Weg findest.Yolu bulasın diye sana adresi gönderiyorum.
  • Der Vater liest laut vor, damit die Kinder einschlafen.Baba, çocuklar uyusun diye onlara sesli okuyor.
  • Können Sie bitte lauter sprechen, damit alle Sie hören?Herkes sizi duysun diye daha yüksek sesle konuşabilir misiniz?

3Bir durumun oluşması ya da oluşmaması: damit

Amaç bir kişinin eylemi değil de bir durumsa (gürültü olmasın, yemek soğumasın, tren kaçmasın) amaç cümlesinin öznesi o durumu taşıyan isimdir; yine damit kullanılır.

  • Ich decke das Essen zu, damit es nicht kalt wird.Soğumasın diye yemeğin üstünü örtüyorum.
  • Mach bitte die Heizung an, damit die Wohnung warm wird.Ev ısınsın diye kaloriferi açar mısın?

4Wozu? sorusuna kısa cevap

Konuşmada “Wozu?” ya da “Warum?” sorusuna ana cümleyi tekrarlamadan yalnız amaç grubuyla cevap verebilirsin. Yazılı metinde genellikle tam cümle kurulur.

  • Wozu brauchst du das Wörterbuch? — Um den Brief zu übersetzen.Sözlüğe ne için ihtiyacın var? — Mektubu çevirmek için.
  • Warum sprichst du so langsam? — Damit du mich gut verstehst.Neden bu kadar yavaş konuşuyorsun? — Beni iyi anlaman için.

5Resmî e-posta ve dilekçede amaç

Resmî yazışmada bir e-postanın ya da başvurunun amacını belirtirken um … zu sık kullanılır; karşı tarafın bir şey yapmasını istiyorsan damit gelir.

  • Ich schreibe Ihnen, um einen Termin zu vereinbaren.Randevu almak için size yazıyorum.
  • Anbei sende ich Ihnen meine Unterlagen, damit Sie meinen Antrag bearbeiten können.Başvurumu işleme alabilmeniz için belgelerimi ekte gönderiyorum.

Amaç Cümlesi Cümlede Nerede Durur?

Hem um … zu grubu hem de damit cümlesi ana cümlenin arkasına da, önüne de gelebilir. Arkada durduğunda ana cümlenin sırası değişmez; önde durduğunda ise bütün amaç cümlesi tek bir öge sayılır ve ana cümle fiille başlar.

Ana cümleden sonra: …, um … zu / …, damit

En sık kullanılan sıra budur. Ana cümle her zamanki gibi kurulur (çekimli fiil ikinci sırada), ardından virgül ve amaç cümlesi gelir. Ana cümlede Perfekt ya da modal fiil olsa bile amaç cümlesi bütün ana cümle bittikten sonra başlar; ana cümlenin ikinci fiili (Partizip ya da mastar) virgülden önce kalır.

Amaç cümlesi arkada
  • Can nimmt den ersten Bus, um pünktlich zu sein.Can vaktinde orada olmak için ilk otobüse biniyor.
  • Ich habe den Vermieter angerufen, um nach der Heizung zu fragen.Kaloriferi sormak için ev sahibini aradım.
  • Du musst das Formular unterschreiben, damit wir es abschicken können.Gönderebilmemiz için formu imzalaman gerekiyor.

Cümle başında: Um … zu, fiil + özne

Amacı vurgulamak istediğinde amaç cümlesini başa alabilirsin. Bu durumda bütün amaç cümlesi ana cümlenin birinci ögesi olur; virgülden hemen sonra ana cümlenin çekimli fiili, onun arkasından özne gelir. Yani ana cümle bir devrik cümle olur. Türkçede özne başta kalabildiği için burada “Um pünktlich zu sein, Can nimmt …” gibi yanlış bir sıra kurmak kolaydır.

Amaç cümlesi başta, ana cümle devrik
  • Um pünktlich zu sein, nimmt Can den ersten Bus.Can vaktinde orada olmak için ilk otobüse biniyor.
  • Um die Prüfung zu bestehen, lernt er jeden Abend.Sınavı geçmek için her akşam çalışıyor.
  • Damit die Kinder ruhig schlafen können, machen wir die Musik leiser.Çocuklar rahat uyuyabilsin diye müziğin sesini kısıyoruz.

Amaç cümlesini doğru kurmak için üç ayrıntıyı daha bilmen gerekiyor: hangi modal fiillerin amaç cümlesine girmediği, olumsuz bir amacın nasıl söylendiği ve geçmişten söz ederken zamanın nerede gösterildiği.

Amaç cümlesi zaten bir hedef bildirdiği için wollen ve sollen burada gereksizdir ve doğal bir Almanca cümlede kullanılmaz; Türkçede de “geçsin diye” demek yeter, “geçmek istesin diye” denmez. Können ise “yapabilmek için” anlamını taşır ve iki yapıda da kullanılabilir; izin amacıyla dürfen de görülür: um in Deutschland Auto fahren zu dürfen. Damit cümlesinde sona çekimli können gelir; um … zu’da ise grup zu können ile biter. Modal fiillerin genel kullanımını modal fiiller dersinde bulabilirsin.

Modal fiillerle amaç cümlesi
  • Er lernt viel, damit er die Prüfung besteht.Sınavı geçmesi için çok çalışıyor. (bestehen will değil)
  • Ich rufe dich an, damit du Bescheid weißt.Haberin olsun diye seni arıyorum. (wissen sollst değil)
  • Mehmet braucht ein Visum, um in Deutschland arbeiten zu können.Mehmet’in Almanya’da çalışabilmek için vizeye ihtiyacı var.
  • Wir bleiben noch eine Woche, damit wir die Stadt besser kennenlernen können.Şehri daha iyi tanıyabilmek için bir hafta daha kalıyoruz.

Olumsuz amaç: um nicht … zu, damit … nicht

Bir şeyin olmaması için bir şey yapıyorsan olumsuzluk amaç cümlesinin içine girer. Um … zu grubunda nicht çoğunlukla zu + mastarın hemen önüne gelir: um den Zug nicht zu verpassen. Fiilin yanında bir sıfat varsa nicht sıfatın önüne geçer: um nicht nass zu werden. Damit cümlesinde nicht, yan cümlenin sonundaki fiilden önce durur. Bir isim olumsuzlanıyorsa nicht yerine kein kullanılır: damit wir keine Probleme bekommen. Türkçede bu anlam “-mamak için” ve “-masın diye” ile verilir.

Olumsuz amaç cümleleri
  • Wir fahren früh los, um den Zug nicht zu verpassen.Treni kaçırmamak için erken yola çıkıyoruz.
  • Lena nimmt einen Regenschirm mit, um nicht nass zu werden.Lena ıslanmamak için yanına şemsiye alıyor.
  • Sprich bitte leise, damit das Baby nicht aufwacht.Bebek uyanmasın diye lütfen sessiz konuş.
  • Wir melden uns rechtzeitig an, damit wir keine Probleme bekommen.Sorun yaşamamak için kaydımızı zamanında yaptırıyoruz.

Geçmiş zaman: zamanı ana cümle gösterir

Geçmişten söz ederken zamanı ana cümle taşır. Um … zu grubundaki mastar hiç değişmez: Ich bin nach Köln gefahren, um meine Tante zu besuchen. Damit cümlesinde ise fiil çekimlidir ve zamanı gösterir. Ana cümle Präteritum ise damit cümlesi de çoğunlukla Präteritum olur (verstanden, konnten). Ana cümle Perfekt ise amaç hâlâ geçerliyse damit cümlesinde Präsens de kullanılır: Ich habe das Licht angelassen, damit du den Weg findest.

Geçmişte amaç
  • Ich bin nach Köln gefahren, um meine Tante zu besuchen.Teyzemi ziyaret etmek için Köln’e gittim.
  • Jonas hat einen Kredit aufgenommen, um ein Auto zu kaufen.Jonas araba almak için kredi çekti.
  • Die Ärztin sprach langsam, damit wir alles verstanden.Doktor her şeyi anlayalım diye yavaş konuştu.
  • Wir haben das Licht angelassen, damit die Gäste den Weg finden konnten.Misafirler yolu bulabilsin diye ışığı açık bıraktık.

Um … zu ve Damit ile En Sık Yapılan Hatalar

Amaç cümlesindeki hataların çoğu üç yerden gelir: Türkçede “için” kelimesinin iki yapıya da karşılık gelmesi, Türkçede fiilin yerinin Almancadan farklı olması ve İngilizcedeki “to + fiil” yapısının Almancaya birebir taşınması. Aşağıda doğru biçimi ve hatanın nedenini görebilirsin.

Ich spreche langsam, um du mich zu verstehen.

Ich spreche langsam, damit du mich verstehst.

Türkçede “anlaman için” ile “anlamak için” aynı “için” ile kurulduğu için iki yapı karıştırılır. Ana cümlenin öznesi (ich) ile amaç cümlesinin öznesi (du) farklıdır; um … zu’ya özne giremez, damit gerekir.

Ich lerne Deutsch, um ich in Berlin arbeite.

Ich lerne Deutsch, um in Berlin zu arbeiten.

Um … zu bir yan cümle değil, mastar grubudur: içinde özne ve çekimli fiil olmaz. Özne ana cümleden anlaşılır, fiil zu + mastar olarak sona gelir.

Ich fahre zum Bahnhof, um meine Mutter zu abholen.

Ich fahre zum Bahnhof, um meine Mutter abzuholen.

abholen ayrılabilen bir fiildir; zu önek ile kökün arasına girer ve tek kelime yazılır: abzuholen. zu yalnız ayrılamayan fiillerde (zu bezahlen, zu verstehen) ayrı durur.

Ich gebe dir das Geld, damit du kannst ein Ticket kaufen.

Ich gebe dir das Geld, damit du ein Ticket kaufen kannst.

Damit bir yan cümle bağlacıdır; çekimli fiil (kannst) cümlenin en sonuna gider. Ana cümledeki “fiil ikinci sırada” düzeni yan cümlede geçerli değildir.

Er lernt jeden Tag, damit er die Prüfung bestehen will.

Er lernt jeden Tag, damit er die Prüfung besteht.

Amaç cümlesi zaten bir hedefi anlatır; wollen ve sollen eklemek gereksizdir ve cümleyi bozar. Türkçede de “geçmek istesin diye” denmez, “geçsin diye” denir.

Ich gehe zum Arzt, ein Rezept zu bekommen.

Ich gehe zum Arzt, um ein Rezept zu bekommen.

İngilizcede “I go to the doctor to get a prescription” derken amaç yalnız “to” ile verilir. Almancada amaç bildiren mastar grubu um ile açılır; um düşerse cümle amaç anlamını kaybeder ve yanlış olur.

Um die Prüfung zu bestehen, er lernt jeden Abend.

Um die Prüfung zu bestehen, lernt er jeden Abend.

Türkçede amaçtan sonra özne gelebildiği için bu sıra doğal görünür. Almancada başa alınan amaç cümlesi ana cümlenin birinci ögesidir; ardından hemen çekimli fiil (lernt), sonra özne (er) gelir.

Ich spare Geld für ein Auto zu kaufen.

Ich spare Geld, um ein Auto zu kaufen.

Türkçedeki “almak için” ve İngilizcedeki “for” yüzünden für kullanılır. Almancada für yalnız bir isimle gelir (für ein Auto); fiille amaç um … zu ile söylenir ve öncesine virgül konur.

Um … zu ile Weil, Zu-Mastar ve Damit Zarfı Farkı

Amaç cümlesi üç komşu yapıyla sık karıştırılır: sebep bildiren weil, amaç anlamı taşımayan zu’lu mastar ve “onunla” anlamındaki damit zarfı. Tablo farkları özetliyor; her birinin açıklaması aşağıda.

Amaç cümlesi ve komşu yapılar
YapıSoruÖrnekTürkçesi
um … zu / damitWozu? (Ne amaçla?)Ich lerne, um hier zu arbeiten.Burada çalışmak için öğreniyorum.
weilWarum? (Neden?)Ich lerne, weil ich hier arbeite.Burada çalıştığım için öğreniyorum.
zu + mastarWas? (Neyi?)Ich habe vor, hier zu arbeiten.Burada çalışmayı planlıyorum.
damit (zarf)Womit? (Neyle?)Das ist mein Laptop. Damit arbeite ich.Bu benim dizüstü bilgisayarım. Onunla çalışıyorum.
Almanca um zu, weil, zu mastar ve damit zarfı farkı karşılaştırma görseli
Amaç, sebep, tamamlayıcı ve zarf: dört yapı yan yana

Um … zu ile weil: amaç mı, sebep mi?

Weil bir sebep bildirir: eylemin arkasında zaten var olan bir durum. Um … zu ve damit ise bir amaç bildirir: eylemden sonra gerçekleşmesi istenen bir şey. Ich lerne Deutsch, weil ich in Berlin arbeite. cümlesinde kişi zaten Berlin’de çalışıyor; Ich lerne Deutsch, um in Berlin zu arbeiten. cümlesinde ise orada çalışmak bir hedef. Türkçede ikisi de “için” ile çevrilebildiği için (“çalıştığım için” / “çalışmak için”) karışır. Sebep cümlelerini weil, denn ve deshalb dersinde ayrıntılı bulabilirsin.

Sebep ve amaç
  • Ayşe bleibt zu Hause, weil sie krank ist.Ayşe hasta olduğu için evde kalıyor. (sebep)
  • Ayşe bleibt zu Hause, um sich auszuruhen.Ayşe dinlenmek için evde kalıyor. (amaç)
  • Ich nehme ein Taxi, weil es regnet.Yağmur yağdığı için taksiye biniyorum. (sebep)
  • Ich nehme ein Taxi, damit ich nicht zu spät komme.Geç kalmayayım diye taksiye biniyorum. (amaç)

Um … zu ile zu-mastar: amaç mı, tamamlayıcı mı?

Bazı fiil ve kalıplardan sonra um olmadan yalnız zu ile mastar gelir: vorhaben, versuchen, vergessen, Lust haben, es ist wichtig gibi. Bu mastar amaç bildirmez, fiilin neyi anlattığını tamamlar; “Neyi?” sorusuna cevap verir. Um … zu ise ana cümle kendi başına tamamken ona bir amaç ekler. Kısa bir test: cümleye “Wozu?” (ne amaçla?) sorusu uyuyorsa amaçtır ve um … zu gelir; “Was?” (neyi?) sorusu uyuyorsa tamamlayıcıdır ve um gelmez. Ne zaman dass, ne zaman zu kullanılacağını da dass mı, zu mu dersinde görebilirsin.

Tamamlayıcı ve amaç
  • Ich habe vergessen, die Miete zu bezahlen.Kirayı ödemeyi unuttum. (neyi unuttun?)
  • Ich gehe zur Bank, um die Miete zu bezahlen.Kirayı ödemek için bankaya gidiyorum. (ne amaçla?)
  • Lena versucht, mehr Deutsch zu sprechen.Lena daha çok Almanca konuşmaya çalışıyor. (neyi deniyor?)
  • Lena geht in ein Café, um mit Deutschen zu sprechen.Lena Almanlarla konuşmak için bir kafeye gidiyor. (ne amaçla?)

Damit bağlacı ile damit zarfı: fiile bak

Damit zarf olarak mit + es/das anlamına gelir: “onunla, bununla”. Bu kullanımda damit ana cümlenin bir ögesidir; cümlenin başında durduğunda arkasından hemen çekimli fiil gelir (fiil ikinci sırada), cümlenin ortasında ya da sonunda da durabilir (Was machst du damit?). Bağlaç olan damit ise yan cümle açar ve çekimli fiil en sona gider. Yani damit’ten sonra hemen fiil geliyorsa zarf, çekimli fiil cümlenin sonundaysa amaç bağlacıdır. Zarf olan damit ve benzerleri (dafür, darauf, womit) da- ve wo- kelimeleri dersinde anlatılıyor.

Zarf ve bağlaç
  • Ich habe einen neuen Laptop. Damit arbeite ich schneller.Yeni bir dizüstü bilgisayarım var. Onunla daha hızlı çalışıyorum. (zarf)
  • Ich kaufe einen neuen Laptop, damit ich schneller arbeite.Daha hızlı çalışayım diye yeni bir dizüstü bilgisayar alıyorum. (bağlaç)
  • Was machst du damit?Onunla ne yapıyorsun? (zarf)
  • Bist du damit einverstanden?Bunu kabul ediyor musun? (zarf, einverstanden sein mit)

Derinleşmek İsteyenlere

Zu … um … zu ve genug …, um … zu: amaç değil sonuç

Um … zu bazı kalıplarda amaç değil, sonuç ya da sınır bildirir. zu + sıfat, um … zu “… yapamayacak kadar” anlamına gelir: Er ist zu müde, um noch zu arbeiten. (Çalışamayacak kadar yorgun.) sıfat + genug, um … zu ise “… yapacak kadar” demektir: Sie ist alt genug, um allein zu reisen. (Tek başına seyahat edecek kadar büyük.) Bu kalıplarda da özne genellikle ana cümleyle aynıdır. Sonuç bildiren öteki yapıları sonuç cümleleri dersinde bulabilirsin.

Kısa yol: für + isim ve zum + mastardan isim

Amaç bazen bir fiil cümlesi yerine kısa bir isim öbeğiyle de söylenir. für bir isimle gelir: Ich brauche das Geld für die Miete. (Parayı kira için istiyorum.) zum ise büyük harfle yazılan, isimleşmiş bir mastarla kullanılır: Ich brauche eine Brille zum Lesen. (Okumak için gözlüğe ihtiyacım var.) Das Wasser ist nicht zum Trinken. (Bu su içmek için değil.) Bu kısa yapılar özellikle eşyaların ne işe yaradığını anlatırken doğaldır; nesneli uzun bir amaçta ise um … zu kullanılır.

Damit ile so dass: amaç mı, sonuç mu?

Damit bir niyeti anlatır: kişi bir şeyin olmasını ister. so dass (ya da bitişik sodass) ise gerçekten ortaya çıkan bir sonucu anlatır, niyet içermez. Ich habe laut gesprochen, damit mich alle hörten. (Herkes duysun diye yüksek sesle konuştum.) / Ich habe laut gesprochen, sodass mich alle gehört haben. (Yüksek sesle konuştum, böylece herkes beni duydu.) İkinci cümlede Perfekt kullanılabilir, çünkü sonuç gerçekleşmiştir.

Edilgen cümleden sonra um … zu

Kural olarak um … zu grubunun öznesi ana cümlenin öznesidir. Resmî ve yazılı dilde edilgen bir ana cümleden sonra da um … zu görülür: Die Straße wird gesperrt, um die Brücke zu reparieren. (Köprüyü onarmak için yol kapatılıyor.) Burada köprüyü yolun kendisi değil, cümlede adı geçmeyen yetkililer onaracaktır. Bu kullanımı tanıman yeterli; kendi cümlelerinde özne açık değilse damit ile özneyi yazmak daha güvenlidir: …, damit die Firma die Brücke reparieren kann.

Statt … zu ve ohne … zu ile benzerlik

Um … zu, aynı biçimde kurulan üç mastar grubundan biridir. statt ve ohne ile kurulan gruplar da aynı kurala uyar: başta edat, sonda zu + mastar, öznesiz ve virgülle: Er ging, ohne sich zu verabschieden. (Vedalaşmadan gitti.) Statt zu lernen, sieht er fern. (Ders çalışacağına televizyon izliyor.) Ayrılabilen fiillerde zu yine araya girer: ohne anzurufen.

Um … zu ve Damit Alıştırmaları

Birinci alıştırmada bağlacı seçecek, ikincide um … zu grubunun fiilini, üçüncüde damit cümlesinin çekimli fiilini yazacaksın. Sorularda önce özneye ve cümlenin sonundaki fiil biçimine bak.

Çoktan seçmeli

Alıştırma 1: um mu, damit mi?

Doğru kelimeyi seç. Cümlenin sonundaki fiile ve özneye bak.

  1. 1

    Ich spare Geld, ___ ein Auto zu kaufen.

  2. 2

    Ich erkläre es noch einmal, ___ ihr es versteht.

  3. 3

    Anna geht früh ins Bett, ___ morgen fit zu sein.

  4. 4

    Wir machen die Musik leiser, ___ das Baby schlafen kann.

  5. 5

    ___ pünktlich zu sein, nimmt Can den ersten Bus.

  6. 6

    ___ die Kinder nicht frieren, kauft Elif ihnen warme Jacken.

  7. 7

    Lukas schreibt sich alles auf, ___ nichts zu vergessen.

Cevap anahtarı
  1. um — Sonda zu kaufen (zu + mastar) var ve özne aynı: um … zu.
  2. damit — Özneler farklı (ich / ihr) ve sonda çekimli fiil (versteht) var: damit.
  3. um — zu sein ile biten öznesiz grup: um … zu.
  4. damit — Yeni özne (das Baby) ve sonda çekimli fiil (kann): damit.
  5. Um — Başta öznesiz zu + mastar grubu: Um … zu. Ardından ana cümle devrik (nimmt Can).
  6. Damit — Amaç cümlesinin öznesi die Kinder, ana cümlenin öznesi Elif: damit.
  7. um — Özne aynı (Lukas) ve sonda zu vergessen: um … zu.
Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 2: um … zu grubunu tamamla

Parantezdeki fiili um … zu grubuna uygun biçimde yaz. Ayrılabilen fiillerde zu araya girer ve tek kelime yazılır; öteki fiillerde iki kelime yazarsın (zu + mastar).

  1. 1

    Ich fahre zum Bahnhof, um meine Mutter . (abholen)

  2. 2

    Er lernt jeden Tag, um die B1-Prüfung . (bestehen)

  3. 3

    Sie geht zum Bürgeramt, um sich . (anmelden)

  4. 4

    Wir stehen um sechs Uhr auf, um den Zug nicht . (verpassen)

  5. 5

    Ich schreibe Ihnen, um einen Termin . (vereinbaren)

  6. 6

    Mehmet braucht ein Visum, um in Deutschland arbeiten . (können)

  7. 7

    Jonas kommt am Samstag, um uns beim Umzug . (helfen)

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: damit cümlesinin fiilini yaz

Parantezdeki fiili damit cümlesine uygun çekimle tek kelime olarak yaz. Parantezde zaman belirtilmemişse Präsens kullan.

  1. 1

    Ich spreche langsam, damit du mich . (verstehen)

  2. 2

    Wir schließen das Fenster, damit es nicht so kalt . (werden)

  3. 3

    Ich gebe dir meine Nummer, damit du mich anrufen . (können)

  4. 4

    Der Arzt verschreibt ihm ein Medikament, damit die Schmerzen . (aufhören)

  5. 5

    Damit ihr den Weg , schicke ich euch die Adresse. (finden)

  6. 6

    Die Lehrerin sprach sehr deutlich, damit die Schüler sie . (verstehen, Präteritum)

  7. 7

    Elif kocht heute, damit ihr Mann sich nach der Arbeit . (ausruhen)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

B1 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Um … zu ve Damit Konu Özeti

  • Um … zu ve damit amaç bildirir ve “Wozu?” sorusuna cevap verir; Türkçesi “-mek için” ve “-mesi için, -sın diye”.
  • Um … zu bir mastar grubudur: özne yoktur, sonda zu + mastar durur. Ayrılabilen fiillerde zu araya girer: abzuholen.
  • Damit bir yan cümle açar: kendi öznesi vardır ve çekimli fiil en sona gider: damit du mich verstehst.
  • Özneler aynıysa iki yapı da doğrudur, um … zu daha doğaldır; özneler farklıysa yalnız damit kullanılır.
  • Amaç cümlesine wollen ve sollen girmez; können girebilir: um arbeiten zu können, damit wir … können.
  • Amaç cümlesi başa gelirse ana cümle fiille başlar: Um pünktlich zu sein, nimmt Can den Bus. İki yapıdan önce de virgül konur.
  • Weil sebep, um … zu amaç bildirir; damit zarf olarak “onunla” demektir; cümle başındaysa arkasından hemen çekimli fiil gelir.

Um … zu ve Damit Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca um zu ne demek?

Um … zu “-mek için, … amacıyla” anlamına gelen bir mastar yapısıdır: Ich lerne Deutsch, um in Deutschland zu arbeiten. (Almanya’da çalışmak için Almanca öğreniyorum.) Um amaç grubunu açar, zu + mastar grubu kapatır.

Almanca damit ne demek?

Bağlaç olarak damit “-sın diye, -ması için” demektir ve bir yan cümle açar: Ich spreche langsam, damit du mich verstehst. Zarf olarak ise “onunla, bununla” anlamındadır: Was machst du damit? (Onunla ne yapıyorsun?)

Um zu ile damit arasındaki fark nedir?

İkisi de amaç bildirir. Um … zu öznesiz bir mastar grubudur ve yalnız ana cümleyle aynı özne olduğunda kullanılır. Damit kendi öznesi olan bir yan cümledir; özneler aynı da olsa farklı da olsa kullanılabilir. Özneler farklıysa tek seçenek damit’tir.

Um zu cümlesinde fiil nereye gelir?

Fiil grubun en sonunda zu ile birlikte mastar olarak durur: um eine Wohnung zu finden. Ayrılabilen fiillerde zu önek ile kök arasına girer: um früh aufzustehen. Modal fiil varsa grup zu können ile biter.

Damit cümlesinde fiil nereye gelir?

Damit bir yan cümle bağlacı olduğu için çekimli fiil cümlenin en sonuna gider: …, damit die Kinder ruhig schlafen können. Ayrılabilen fiiller bu durumda ayrılmaz: …, damit das Baby nicht aufwacht.

Um zu ve damit cümle başına gelebilir mi?

Evet. Bu durumda amaç cümlesi ana cümlenin ilk ögesi olur ve ana cümle çekimli fiille başlar: Um die Prüfung zu bestehen, lernt er jeden Abend. / Damit du den Weg findest, schicke ich dir die Adresse.

Um zu ve damit’ten önce virgül konur mu?

Evet. Damit yan cümle açtığı için, um ile başlayan mastar grubu da güncel yazım kurallarına göre her zaman virgülle ayrılır: Ich spare Geld, um ein Auto zu kaufen.

Um zu ile weil arasındaki fark nedir?

Weil bir sebep bildirir (zaten var olan bir durum), um … zu bir amaç bildirir (ulaşılmak istenen bir hedef). Ich lerne Deutsch, weil ich in Berlin arbeite. “Berlin’de çalıştığım için”, …, um in Berlin zu arbeiten. ise “Berlin’de çalışmak için” demektir.

Amaç cümlesinde wollen ya da sollen kullanılır mı?

Hayır. Amaç cümlesi zaten bir hedef bildirdiği için wollen ve sollen eklenmez: damit er die Prüfung besteht (bestehen will değil). Können ise “yapabilmek için” anlamında kullanılabilir: um arbeiten zu können.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.