Almanca Kısıtlama Cümleleri (Restriktivsätze): soweit, insofern … als, außer dass, nur dass Konu Anlatımı, Örnekler ve Alıştırmalar
Kısıtlama cümlesi (Restriktivsatz), ana cümledeki ifadenin ancak belli bir ölçüde, belli bir açıdan ya da bir istisnayla geçerli olduğunu söyleyen yan cümledir. Türkçedeki “-dığı kadarıyla”, “… açısından”, “-ması dışında”, “tek şu var ki”, “-madıkça” yapılarına karşılık gelir. Fiil sona gider: Soweit ich weiß, ist das Büro geschlossen.
Ana cümle + , + soweit / insofern … als / außer dass / nur dass + … + fiil
Bu derste öğreneceklerin
- 1Kısıtlama Cümleleri Nedir? Restriktivsätze
- 2Kısıtlama Cümleleri Nasıl Kurulur? Bağlaçlar ve Fiilin Yeri
- 3Soweit ve Soviel: Ölçü ve Bilgi Sınırı
- 4Insofern … als: Bir Açıdan Doğru Olduğunu Söylemek
- 5Außer dass ve Nur dass: İstisna Bildiren Cümleler
- 6Außer wenn ve Es sei denn: İstisna Koşulu
- 7Kısıtlama Cümleleri Ne Zaman Kullanılır?
- 8Kısıtlama Cümleleri Nasıl Dönüştürülür? Yan Cümle ve İsim Öbeği
- 9Kısıtlama Cümleleri ile En Sık Yapılan Hatalar
- 10Kısıtlama Cümleleri ile Şart ve Zıtlık Cümleleri Farkı
- 11Derinleşmek İsteyenlere
- 12Kısıtlama Cümleleri Alıştırmaları
- 13Kısıtlama Cümleleri Konu Özeti
- 14Kısıtlama Cümleleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kısıtlama Cümleleri Nedir? Restriktivsätze
Bir iddiada bulunduğunda çoğu zaman onu sınırlaman gerekir: bildiğin kadarıyla doğrudur, bir açıdan haklıdır, bir kusur dışında her şey iyidir ya da bir durum gerçekleşmezse geçerlidir. Almancada bu sınırı yan cümleyle çizersin. Bu yan cümlelere dilbilgisinde Restriktivsätze ya da einschränkende Nebensätze (kısıtlayıcı yan cümleler) denir. Ana cümle bir yargı kurar, kısıtlama cümlesi o yargının sınırını gösterir.
Kısıtlama dört türe ayrılır ve her türün kendi bağlacı vardır. Ölçü sınırı: yargı ancak bir ölçüde geçerlidir (soweit, soviel). Bakış açısı sınırı: yargı yalnız bir açıdan doğrudur (insofern … als). Gerçek istisna: yargı bir nokta dışında doğrudur (außer dass, nur dass). İstisna koşulu: yargı, bir durum gerçekleşmediği sürece geçerlidir (außer wenn, es sei denn). Türkçede bu işi ekler ve kalıplar görür; Almancada ise hepsi virgülle ayrılan birer yan cümledir ve bütün yan cümlelerde olduğu gibi çekimli fiil çoğunlukla sona gider.
| Tür | Bağlaç | Türkçe karşılık | Örnek |
|---|---|---|---|
| Ölçü | soweit, soviel | -dığı kadarıyla, -dığı ölçüde | Soweit ich weiß, … |
| Bakış açısı | insofern … als | … açısından, -dığı için (bu bakımdan) | Das stimmt insofern, als … |
| Gerçek istisna | außer dass, nur dass | -ması dışında, tek şu var ki | …, nur dass es teuer ist. |
| İstisna koşulu | außer wenn, es sei denn | -madıkça, … olmadığı sürece | …, es sei denn, es regnet. |

Kısıtlama Cümleleri Nasıl Kurulur? Bağlaçlar ve Fiilin Yeri
Kısıtlama bağlaçlarının çoğu sıradan yan cümle bağlacı gibi davranır: yan cümle virgülle ayrılır, çekimli fiil sona gider. Ama iki önemli ayrıntı var: bazı kısıtlama cümleleri yalnız ana cümlenin arkasında durabilir ve es sei denn ile nur ana cümle sırası da kabul eder. Aşağıdaki tablo her bağlacın davranışını özetliyor, ardından üç sıra ayrı ayrı anlatılıyor.
| Bağlaç | Fiil | Ana cümleden önce? | Üslup |
|---|---|---|---|
| soweit | sonda | evet | her yerde; resmî metinde sık |
| soviel | sonda | evet | konuşma ve yazı; bilgi fiilleriyle |
| insofern … als | sonda | hayır (als arkada) | yazı dili, tartışma |
| außer dass | sonda | nadiren | her yerde |
| nur dass | sonda | hayır | her yerde |
| außer wenn | sonda | nadiren | her yerde |
| es sei denn, … | ikinci (ana cümle sırası) | hayır | her yerde |
| es sei denn, dass … | sonda | hayır | biraz resmî |
“Ana cümleden önce?” sütunu, yan cümlenin cümlenin başına (Vorfeld) alınıp alınamadığını gösterir.
Yan cümle arkada: en doğal sıra
Kısıtlama çoğunlukla yargıdan sonra gelir: önce ne düşündüğünü söylersin, sonra sınırını çizersin. Bu durumda ana cümle normal sırasındadır, virgülden sonra bağlaç gelir ve çekimli fiil yan cümlenin en sonuna gider. Perfekt ya da modal fiilli yan cümlede çekimli yardımcı fiil en sondadır: …, nur dass es oft geregnet hat.
- Die Wohnung ist hell und ruhig, nur dass die Miete ziemlich hoch ist.Daire aydınlık ve sakin, tek şu var ki kira epey yüksek.
- Ich helfe dir gern, soweit ich kann.Elimden geldiği kadar sana seve seve yardım ederim.
- Über den neuen Kollegen weiß ich nichts, außer dass er aus Hamburg kommt.Yeni iş arkadaşı hakkında Hamburglu olması dışında hiçbir şey bilmiyorum.
- Der Urlaub war schön, nur dass es oft geregnet hat.Tatil güzeldi, yalnız sık sık yağmur yağdı.
Yan cümle önde: ana cümle fiille başlar
Yalnız soweit ve soviel cümlenin başına rahatça alınır. Yan cümle başa geçince bütün cümlenin ilk yerini (Vorfeld) doldurur; bu yüzden virgülden sonra ana cümle doğrudan çekimli fiille başlar, özne fiilin arkasına geçer. İngilizcedeki “As far as I know, he is ill” sırası Almancada yanlıştır.
- Soweit ich weiß, ist die Frist schon abgelaufen.Bildiğim kadarıyla süre çoktan doldu.
- Soviel ich gehört habe, wird die Straße im Sommer gesperrt.Duyduğum kadarıyla cadde yazın trafiğe kapatılacak.
- Soweit es das Wetter zulässt, findet das Fest im Garten statt.Hava izin verdiği ölçüde şenlik bahçede yapılacak.
Es sei denn ve nur: ana cümle sırası
Es sei denn kalıbından sonra iki yol vardır. Ya virgülden sonra fiili ikinci sırada olan bir ana cümle gelir (es sei denn, es regnet den ganzen Tag) ya da dass eklenir ve fiil sona gider (es sei denn, dass es den ganzen Tag regnet). İlki daha sadedir; dass’lı biçim biraz daha resmî duyulur. Nur dass yerine konuşmada yalnız nur da kullanılır; o zaman nur cümlenin ilk yerini alır ve fiil hemen arkasından gelir.
- Die Sitzung findet wie geplant statt, es sei denn, der Vorstand sagt sie ab.Yönetim kurulu iptal etmedikçe toplantı planlandığı gibi yapılacak.
- Die Sitzung findet wie geplant statt, es sei denn, dass der Vorstand sie absagt.Yönetim kurulu iptal etmediği sürece toplantı planlandığı gibi yapılacak.
- Die Wohnung ist schön, nur ist sie etwas laut.Daire güzel, yalnız biraz gürültülü.

Soweit ve Soviel: Ölçü ve Bilgi Sınırı
Soweit ve soviel bir yargının hangi ölçüye kadar geçerli olduğunu söyler. Soweit her türlü ölçü için kullanılır (bilgi, imkân, izin, kapsam); soviel ise ağırlıklı olarak bilgi ve duyum sınırında kullanılır. Kısaltılmış, fiilsiz biçimleri de resmî metinlerde çok yerleşmiştir.
Soweit: “-dığı kadarıyla, -dığı ölçüde”
Soweit “bir şey ne kadar … ise o kadarıyla” demektir. Konuşan bilgisinin, gücünün ya da yetkisinin sınırını söyleyebilir (soweit ich weiß, soweit ich kann); bir kuralın ya da sözleşmenin kapsamını da çizebilir. İkinci kullanım hukuk ve yönetim metinlerinde çok sık görülür: soweit nichts anderes vereinbart ist “aksi kararlaştırılmadıkça”, kelimesi kelimesine “aksi kararlaştırılmadığı ölçüde” demektir. Böyle cümlelerde soweit bir şartı değil, kuralın geçerlilik alanını gösterir.
- Soweit ich das beurteilen kann, ist der Bericht vollständig.Değerlendirebildiğim kadarıyla rapor eksiksiz.
- Soweit ich mich erinnere, hat sie damals in Köln studiert.Hatırladığım kadarıyla o zamanlar Köln’de okumuştu.
- Die Fahrtkosten werden erstattet, soweit sie nachgewiesen werden.Yol masrafları belgelendiği ölçüde geri ödenir.
- Soweit nichts anderes vereinbart ist, gelten unsere allgemeinen Geschäftsbedingungen.Aksi kararlaştırılmadıkça genel işlem koşullarımız geçerlidir.
Soviel ich weiß: bilgi sınırını söylemek
Soviel bağlaç olarak ağırlıklı olarak bilgi ve algı bildiren fiillerle kullanılır: wissen, hören, sehen, erfahren. Anlamı bu fiillerle kurulan soweit cümlesiyle aynıdır; Soviel ich weiß ile Soweit ich weiß arasında fark yoktur. Bilgi dışındaki ölçülerde (imkân, kapsam, izin) soweit kullan: soweit es möglich ist. Bağlaç olan soviel bitişik yazılır; miktar bildiren so viel (o kadar çok) ise ayrı: Ich habe heute so viel gearbeitet.
- Soviel ich weiß, wohnt sie jetzt in Leipzig.Bildiğim kadarıyla şimdi Leipzig’de oturuyor.
- Soviel ich gesehen habe, war der Saal fast leer.Gördüğüm kadarıyla salon neredeyse boştu.
- Soviel wir erfahren haben, wird die Entscheidung erst im März fallen.Öğrendiğimiz kadarıyla karar ancak martta verilecek.
Soweit möglich: fiilsiz kısa kalıplar
Yazı dilinde soweit cümlesi sık sık kısaltılır: özne ve yardımcı fiil düşer, geriye bağlaç ve sıfat ya da ortaç kalır. Bu kalıplar haber metinlerinde, yönetmeliklerde ve iş yazışmalarında yerleşiktir; anlamları tam cümleyle aynıdır (soweit möglich = soweit es möglich ist). Kalıp ana cümlenin ortasına da girebilir ve virgülle ayrılır.
- Soweit bekannt, gab es bei dem Unfall keine Verletzten.Bilindiği kadarıyla kazada yaralanan olmadı.
- Bitte reichen Sie die Unterlagen, soweit möglich, digital ein.Lütfen belgeleri mümkün olduğunca dijital olarak teslim edin.
- Soweit nötig, wird der Kurs um eine Woche verlängert.Gerekirse kurs bir hafta uzatılacak.
Insofern … als: Bir Açıdan Doğru Olduğunu Söylemek
Insofern … als bir yargının yalnız belli bir açıdan geçerli olduğunu söyler ve o açıyı yan cümlede açıklar: “bu, şu bakımdan doğrudur: …”. Yapı iki parçalıdır ve parçalar yan yana ya da ayrı durabilir. Yazı dilinin, tartışmanın ve akademik metnin yapısıdır.
Insofern … als: ana cümlede insofern, yan cümlede als
Temel biçimde insofern ana cümlenin içinde durur ve “bir yere kadar, bir açıdan” diye bir boşluk açar; o boşluğu virgülden sonra gelen als cümlesi doldurur. Als cümlesinde fiil sondadır. Bu kuruluş, ana cümledeki bir kelimenin yan cümleyi önceden haber verdiği korelat yapılar ailesindendir. Türkçeye çoğu zaman “… açısından”, “-dığı için … sayılır” ya da “şu bakımdan” diye çevrilir. Dikkat: buradaki als karşılaştırma ya da zaman bildiren als değildir, yalnız insofern ile birlikte bu anlamı kazanır.
- Die Reform ist insofern ein Fortschritt, als sie die Verfahren deutlich vereinfacht.Reform, işlemleri belirgin biçimde basitleştirdiği için bir ilerleme sayılır.
- Der Vergleich hinkt insofern, als die beiden Städte ganz unterschiedlich groß sind.Karşılaştırma şu bakımdan aksıyor: iki şehrin büyüklüğü birbirinden çok farklı.
- Die Ergebnisse sind insofern überraschend, als frühere Studien das Gegenteil gezeigt hatten.Sonuçlar, önceki çalışmalar tersini gösterdiği için şaşırtıcı.
Insofern als ve insoweit: bitişik ve resmî biçim
İki parça yan yana da gelebilir: insofern als virgülden sonra birlikte durur ve yan cümleyi açar. Bu biçimde ana cümle yargıyı bütünüyle kurar, kısıtlama arkadan eklenir. Insoweit … als aynı yapının daha resmî, özellikle hukuk ve yönetim dilinde görülen eşidir; anlamca genellikle fark yoktur.
- Die Kritik ist berechtigt, insofern als die Daten veraltet sind.Eleştiri, verilerin eskimiş olması bakımından haklı.
- Du hast recht, insofern als die Zahlen nur für Bayern gelten.Rakamların yalnız Bavyera için geçerli olması bakımından haklısın.
- Der Einwand ist insoweit begründet, als die Frist nicht eingehalten wurde.İtiraz, sürenin aşılmış olması bakımından yerinde.
Außer dass ve Nur dass: İstisna Bildiren Cümleler
Bu iki bağlaç gerçekten var olan bir istisnayı ya da kusuru bildirir; koşul değil, olgu söylerler. İkisinde de fiil sondadır ve yan cümle ana cümlenin arkasına gelir. Aralarındaki fark ana cümlenin türünden çıkar; konuşma dilinde aynı işi gören wobei de bu ailedendir.
Außer dass: “-ması dışında”
Außer dass genellikle nichts (hiçbir şey), alles (her şey), niemand (hiç kimse), kaum (neredeyse hiç) gibi bütünü kapsayan bir ifadeden sonra gelir ve o bütünün tek istisnasını söyler: “… dışında hiçbir şey”, “… dışında her şey”. Türkçede bu “-ması dışında”, “-mesi hariç” ile karşılanır. Ana cümle olumlu bir değerlendirmeyse ve yan cümle ona bir kusur ekliyorsa, nur dass daha doğal durur.
- Der Abend verlief ruhig, außer dass um Mitternacht der Strom ausfiel.Gece yarısı elektriklerin kesilmesi dışında akşam sakin geçti.
- Über den Täter ist kaum etwas bekannt, außer dass er etwa 30 Jahre alt sein soll.Failin otuz yaş civarında olduğunun söylenmesi dışında onun hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmiyor.
- Ich habe am Wochenende nichts gemacht, außer dass ich meine Steuererklärung ausgefüllt habe.Hafta sonu vergi beyannamemi doldurmak dışında hiçbir şey yapmadım.
Nur dass: “tek şu var ki, yalnız”
Nur dass genellikle olumlu bir değerlendirmenin ya da bir benzetmenin arkasına bir kusur, bir fark ekler: “her şey iyi, tek şu var ki …”, “o da babası gibi, yalnız …”. Yan cümle her zaman ana cümleden sonra gelir; cümlenin başına alınmaz. Konuşma ve yazıda eşit ölçüde doğaldır. Konuşmada sık sık yalnız nur ile, ana cümle sırasıyla da kurulur (…, nur ist sie etwas laut).
- Das Hotel war sehr schön, nur dass das Frühstück ziemlich teuer war.Otel çok güzeldi, tek şu var ki kahvaltı epey pahalıydı.
- Die neue Software läuft stabil, nur dass sie beim Start etwas länger braucht.Yeni yazılım sorunsuz çalışıyor, yalnız açılışta biraz daha uzun sürüyor.
- Jonas ist genau wie sein Vater, nur dass er weniger redet.Jonas tıpkı babası gibi, tek farkı daha az konuşması.
Wobei: konuşmada yumuşak kısıtlama
Günlük konuşmada wobei de nur dass’a yakın bir işlev görür: söylenen bir şeyi hemen ardından biraz yumuşatır ya da sınırlar, “gerçi …”, “ama şunu da söylemek lazım …” anlamı verir. Wobei’den sonra fiil sona gider. Yazı dilinde wobei çoğu zaman “bu sırada, bunu yaparken” anlamındadır (Er las die Zeitung, wobei er Kaffee trank.); kısıtlama anlamı daha çok konuşmaya ve gevşek üsluba özgüdür.
- Das Angebot klingt gut, wobei die Lieferzeit recht lang ist.Teklif kulağa iyi geliyor, gerçi teslim süresi epey uzun.
- Ich komme gern mit, wobei ich um zehn gehen muss.Seve seve gelirim, yalnız onda çıkmam gerekiyor.
- Der Film hat mir gefallen, wobei das Ende etwas schwach war.Film hoşuma gitti, gerçi sonu biraz zayıftı.
Außer wenn ve Es sei denn: İstisna Koşulu
Bu yapılar olgu değil, koşul bildirir: yargı geçerlidir, ama bir durum gerçekleşirse geçerliliğini yitirir. Türkçede “-madıkça”, “… olmadığı sürece” ya da “… hariç” ile söylenir. Anlam olarak wenn … nicht ile aynıdır; bu yüzden şart cümleleri ile de yakından ilgilidir.
Außer wenn: “-dığı zamanlar hariç”
Außer wenn genel bir kuralı ya da alışkanlığı söyler ve hangi durumda bunun bozulduğunu belirtir. Fiil sondadır. Ana cümle çoğu zaman tekrarlanan bir durumdur (her gün, genelde, kural olarak); tek seferlik bir plan için de olur.
- Ich fahre mit dem Fahrrad zur Arbeit, außer wenn es schneit.Kar yağdığı günler dışında işe bisikletle giderim.
- Die Praxis nimmt keine neuen Patienten auf, außer wenn es sich um einen Notfall handelt.Muayenehane acil durumlar dışında yeni hasta kabul etmiyor.
- Wir essen um sieben, außer wenn jemand später nach Hause kommt.Biri eve geç gelmedikçe yedide yemek yeriz.
Es sei denn: “-madıkça, meğer ki”
Es sei denn donmuş bir kalıptır; sei hiç değişmez, özne ne olursa olsun çoğula ya da başka zamana geçmez. Kalıp her zaman ana cümlenin arkasına gelir. Ana cümle çoğu zaman olumsuz ya da kesin bir yargıdır, es sei denn de tek çıkış yolunu gösterir. Fiil sırası için yukarıda gördüğün iki yol geçerlidir; ikisi de doğrudur.
- Der Antrag wird nicht bearbeitet, es sei denn, alle Unterlagen liegen vor.Bütün belgeler tamamlanmadıkça başvuru işleme alınmaz.
- Ich rufe dich nicht an, es sei denn, es ist wirklich dringend.Gerçekten acil bir durum olmadıkça seni aramam.
- Wir grillen am Samstag, es sei denn, es regnet.Yağmur yağmazsa cumartesi mangal yapacağız.
- Die Ware wird nicht zurückgenommen, es sei denn, dass sie beschädigt ist.Hasarlı olmadıkça ürün geri alınmaz.
Außer um … zu ve außer + edat: kısa istisna
Außer, tam bir yan cümle kurmadan da istisna bildirebilir. Ardından bir um … zu yapısı gelirse amaç bildiren bir istisna olur (“-mek dışında”); bir edat öbeği ya da zaman zarfı gelirse istisna zamanı ya da yeri gösterir. Bu kısa biçimler ana cümleden virgülle ayrılır ve çok doğaldır.
- Sie verlässt die Wohnung kaum, außer um einzukaufen.Alışveriş yapmak dışında evden pek çıkmıyor.
- Das Bürgerbüro ist täglich geöffnet, außer am Sonntag.Vatandaş hizmetleri bürosu pazar hariç her gün açık.
- Ich trinke keinen Alkohol, außer an Silvester.Yılbaşı gecesi dışında alkol içmem.
Kısıtlama Cümleleri Ne Zaman Kullanılır?
Hangi bağlacı seçeceğini anlattığın şeyin türü belirler: bilgini mi sınırlıyorsun, bir kuralın kapsamını mı, bir değerlendirmeyi mi, yoksa bir planın tek istisnasını mı söylüyorsun? Kartlar bu işlevleri ve hangi metin türünde öne çıktıklarını özetliyor.

1İhtiyatlı bilgi vermek: soweit, soviel
Emin olmadığın ya da kaynağını belirtmek istediğin bir bilgiyi aktarırken. Toplantıda, e-postada, haberde ve akademik metinde iddiayı yumuşatır.
- Soweit mir bekannt ist, wurde der Termin verschoben.Bildiğim kadarıyla randevu ertelendi.
- Die Polizei hat, soweit bisher bekannt, zwei Verdächtige festgenommen.Şu ana kadar bilindiği kadarıyla polis iki şüpheliyi gözaltına aldı.
2Kuralın kapsamını çizmek: soweit
Sözleşme, yönetmelik, kullanım koşulları ve resmî duyurularda bir hükmün hangi durumlar için geçerli olduğunu söylerken.
- Die Miete wird gemindert, soweit die Wohnung nicht nutzbar ist.Kira, dairenin kullanılamadığı ölçüde düşürülür.
- Soweit gesetzlich zulässig, ist die Haftung ausgeschlossen.Yasanın izin verdiği ölçüde sorumluluk kabul edilmez.
3Tartışmada kısmen hak vermek: insofern … als
Bir görüşü bütünüyle değil, yalnız bir yönüyle kabul ederken. Deneme, yorum yazısı, akademik tartışma ve sunumun dilidir.
- Das Argument überzeugt insofern, als es die Kosten berücksichtigt.Argüman, maliyetleri hesaba katması bakımından ikna edici.
- Die Studie ist insofern begrenzt, als nur 40 Personen befragt wurden.Çalışmanın sınırlı yanı, yalnız 40 kişiyle görüşülmüş olması.
4Olumlu yargıya kusur eklemek: nur dass, wobei
Bir ev, otel, ürün ya da plan hakkında genel olarak olumlu konuşup tek bir eksikliği söylerken. Değerlendirme yazısında ve günlük konuşmada sık görülür.
- Der Kurs war super, nur dass die Gruppe zu groß war.Kurs harikaydı, tek şu var ki grup çok kalabalıktı.
- Die Lage ist ideal, wobei es nachts etwas laut werden kann.Konum ideal, gerçi geceleri biraz gürültülü olabiliyor.
5Bütünün tek istisnasını söylemek: außer dass
“Hiçbir şey”, “her şey”, “hiç kimse” gibi kapsayıcı bir yargının tek istisnasını belirtirken. Tutanak, rapor ve anlatıda sık görülür.
- Bei der Kontrolle wurde nichts beanstandet, außer dass ein Feuerlöscher fehlte.Denetimde bir yangın söndürücünün eksik olması dışında hiçbir şeye itiraz edilmedi.
- Alles lief nach Plan, außer dass der Bus zu spät kam.Otobüsün geç gelmesi dışında her şey plana göre gitti.
6Plan ve kuralın istisna koşulu: außer wenn, es sei denn
Bir planı, alışkanlığı ya da yasağı söyleyip hangi durumda geçersiz olacağını eklerken. Randevu, iş planı ve resmî bilgilendirmede çok kullanılır.
- Wir treffen uns um neun, es sei denn, du schreibst mir vorher.Bana önceden yazmadıkça dokuzda buluşuyoruz.
- Parken ist hier verboten, außer wenn man einen Anwohnerausweis hat.Sakin kartı olanlar dışında burada park etmek yasak.
Kısıtlama Cümleleri Nasıl Dönüştürülür? Yan Cümle ve İsim Öbeği
C1 düzeyinde aynı kısıtlamayı iki üslupla söyleyebilmen beklenir. Yan cümle akıcı ve kişiseldir; isim öbeği ise kısa, yoğun ve resmîdir. Yazı dilinde ve özellikle raporda, gazetede, akademik metinde isim öbeği sık tercih edilir; bunun genel kurallarını isim üslubu dersinde bulabilirsin. Aşağıdaki tablo en sık kullanılan dönüşümleri yan yana gösteriyor.
| Yan cümle | İsim öbeği / kısa biçim | Türkçe |
|---|---|---|
| Soweit ich weiß, ist die Frist abgelaufen. | Meines Wissens ist die Frist abgelaufen. | Bildiğim kadarıyla süre doldu. |
| …, soweit es möglich ist. | …, soweit möglich / nach Möglichkeit. | mümkün olduğunca |
| Der Ausflug war gelungen, nur dass es geregnet hat. | Abgesehen vom Regen war der Ausflug gelungen. | Yağmur dışında gezi başarılıydı. |
| Mir gefällt alles an der Wohnung, außer dass sie teuer ist. | Bis auf den Preis gefällt mir die Wohnung. | Fiyatı dışında daire hoşuma gidiyor. |
| …, außer wenn es sich um einen Notfall handelt. | Mit Ausnahme von Notfällen … | acil durumlar dışında |
| …, es sei denn, alle Unterlagen liegen vor. | … nur bei Vorlage aller Unterlagen … | bütün belgeler sunulmadıkça |
| Die Reform ist insofern ein Fortschritt, als sie die Verfahren vereinfacht. | Mit Blick auf die Verfahren ist die Reform ein Fortschritt. | İşlemler açısından reform bir ilerleme. |
İsim öbeğinde seçtiğin edatın hâlini doğru kullanman gerekir: abgesehen von ve außer Dativ ister (abgesehen vom Wetter, außer dem Preis), bis auf Akkusativ ister (bis auf den Preis), mit Ausnahme ise Genitiv ile ya da von ile kurulur (mit Ausnahme des Wochenendes, mit Ausnahme von Notfällen). Genitiv isteyen öteki edatları Genitiv edatları dersinde bulabilirsin. Meines Wissens donmuş bir Genitiv kalıbıdır ve yalnız “bildiğim kadarıyla” anlamında kullanılır.

Kısıtlama Cümleleri ile En Sık Yapılan Hatalar
Hataların çoğu üç yerden çıkar: Türkçede bu anlamların bir ekle ve fiilin önünde söylenmesi, İngilizcedeki “as far as I know” ve “unless” kalıplarının sırası ve birbirine çok benzeyen bağlaçların birbirine karıştırılması.
Soweit ich weiß, er ist krank.
Soweit ich weiß, ist er krank.
İngilizcedeki “As far as I know, he is ill” sırası taşınmış. Almancada başa alınan yan cümle cümlenin ilk yerini doldurur; virgülden sonra ana cümle hemen çekimli fiille başlar.
Der Urlaub war schön, nur dass es hat oft geregnet.
Der Urlaub war schön, nur dass es oft geregnet hat.
Türkçede “yalnız sık sık yağmur yağdı” derken ayrı bir ana cümle kurulur. Almancada nur dass yan cümle açar; çekimli fiil (burada hat) en sona gider.
Die Wohnung ist schön, nur dass ist sie zu laut.
Die Wohnung ist schön, nur dass sie zu laut ist. / …, nur ist sie zu laut.
İki ayrı kalıp karışmış. nur dass ile fiil sona gider; yalnız nur kullanılırsa fiil hemen arkasından gelir. Dass varken ana cümle sırası olmaz.
Ich komme nicht, es sei denn, du lädst mich nicht ein.
Ich komme nicht, es sei denn, du lädst mich ein.
Türkçedeki “davet etmedikçe” olumsuzluk ekini taşıdığı için cümleye nicht eklenmiş. Es sei denn zaten “… olmadıkça” demektir; olumsuzluğu kendi içinde taşır, yan cümle olumlu kalır.
Es sei denn, es regnet, gehen wir morgen wandern.
Wir gehen morgen wandern, es sei denn, es regnet.
Türkçede “yağmur yağmadıkça” cümlenin başına gelebildiği için kalıp öne alınmış. Es sei denn cümlenin başına alınamaz, her zaman ana cümlenin arkasına gelir. Başa almak istersen Wenn es nicht regnet, gehen wir … dersin.
Das Projekt war insofern erfolgreich, dass wir viel gelernt haben.
Das Projekt war insofern erfolgreich, als wir viel gelernt haben.
Yan cümle bağlacı olarak en sık dass kullanıldığı için insofern’in eşi de dass sanılır. Bu yapıda insofern’in eşi her zaman als’tır.
Bis auf dem Preis gefällt mir die Wohnung.
Bis auf den Preis gefällt mir die Wohnung.
auf edatı yer bildirirken Dativ aldığı için (auf dem Tisch) burada da Dativ seçilmiş. bis auf “… dışında” anlamında her zaman Akkusativ ister.
So viel ich weiß, ist das Büro montags geschlossen.
Soviel ich weiß, ist das Büro montags geschlossen.
Bağlaç olan soviel (ve soweit) bitişik yazılır. Ayrı yazılan so viel miktar bildirir: Er hat so viel gearbeitet. (O kadar çok çalıştı.)
Kısıtlama Cümleleri ile Şart ve Zıtlık Cümleleri Farkı
Kısıtlama cümleleri iki komşu aileyle sık karışır. Şart cümleleri (sofern, falls) bir yargıyı bir koşula bağlar; zıtlık cümleleri ve obwohl ve trotzdem yapıları ise beklentiye ters düşen bir durumu söyler. Ayrıca ana cümle düzeyinde aynı işi gören bağlaç zarfları (allerdings, jedoch) vardır. Tablo dört yapıyı aynı durum üzerinden karşılaştırıyor.
| Yapı | Ne söyler? | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| soweit (kısıtlama) | Yargının geçerlilik ölçüsü | Soweit ich weiß, ist die Wohnung noch frei. | Bildiğim kadarıyla daire hâlâ boş. |
| sofern / falls (şart) | Yargının bağlı olduğu koşul | Sofern die Wohnung noch frei ist, nehmen wir sie. | Daire hâlâ boşsa onu tutacağız. |
| nur dass (kısıtlama) | Olumlu yargıya eklenen gerçek kusur | Die Wohnung ist schön, nur dass sie laut ist. | Daire güzel, tek şu var ki gürültülü. |
| obwohl (zıtlık) | Beklentiye rağmen gerçekleşen durum | Obwohl die Wohnung laut ist, nehmen wir sie. | Daire gürültülü olmasına rağmen onu tutacağız. |
| es sei denn (istisna koşulu) | Yargıyı geçersiz kılacak tek durum | Wir nehmen die Wohnung, es sei denn, sie ist zu laut. | Çok gürültülü olmadıkça daireyi tutacağız. |
| allerdings (bağlaç zarfı) | Ana cümleyle eklenen kısıtlama | Die Wohnung ist schön. Allerdings ist sie laut. | Daire güzel. Ancak gürültülü. |
Ayırt etmenin kısa yolu şudur: nur dass ve außer dass gerçek bir durumu söyler (daire gerçekten gürültülü); es sei denn ve sofern henüz bilinmeyen bir durumu söyler (gürültülü olup olmadığını bilmiyoruz). Obwohl kusura rağmen kararın değişmediğini vurgular, nur dass ise kusuru yalnızca not eder. Allerdings aynı anlamı iki ayrı ana cümleyle verir; fiil yine ikinci yerdedir. Bütün bu bağlaçların genel haritası için Almanca bağlaçlar sayfasına bakabilirsin.
Derinleşmek İsteyenlere
Es sei denn neden Konjunktiv I’de?
sei, sein fiilinin Konjunktiv I biçimidir. Kalıp dondurulmuş bir bağlaç gibi davranır: zamana ve özneye göre değişmez. Es war denn ya da es seien denn gibi biçimler standart dilde kullanılmaz. Geçmişten söz ederken de kalıp aynı kalır, yalnız yan cümlenin fiili geçmiş zamana geçer: Er kam nie zu spät, es sei denn, der Zug hatte Verspätung.
Bis auf: “… dışında” mı, “… dahil” mi?
Bis auf iki zıt anlama gelebilir. “… dışında” anlamı en sık olanıdır: Bis auf einen Studenten haben alle bestanden. (Bir öğrenci dışında herkes geçti.) Ama bazı kalıplarda “… dahil, …e kadar” demektir: Der Saal war bis auf den letzten Platz besetzt. (Salon son yerine kadar doluydu.) Bağlam hangisi olduğunu gösterir; resmî metinde yanlış anlaşılma ihtimali varsa mit Ausnahme von daha açıktır.
Soweit ile sofern: ölçü mü, koşul mu?
Soweit “bir şey ne ölçüde … ise”, sofern “bir şey … ise” demektir. Bazı kalıplarda ikisi de geçer ve neredeyse aynı anlamı verir: soweit möglich ve sofern möglich. Fark, bölünebilen durumlarda belirginleşir: Die Kosten werden erstattet, soweit sie nachgewiesen werden. belgelenen kısım kadar ödeme demektir; …, sofern sie nachgewiesen werden ise belge varsa ödeme yapılacağını söyler. Hukuk metinlerinde bu ayrım bu yüzden önemlidir.
Außer es regnet: wenn düşmüş konuşma biçimi
Konuşma dilinde außer bazen doğrudan bir ana cümleyle kullanılır ve außer wenn anlamı verir: Wir grillen am Samstag, außer es regnet. Bu biçim gündelik konuşmada duyulur, ama resmî yazıda außer wenn ya da es sei denn tercih edilir. “Außer dass” anlamında, yani gerçek bir istisna için bu kısaltma kullanılmaz.
Insofern koşul anlamında
Resmî metinlerde insofern tek başına da yan cümle açabilir ve sofern anlamı taşır: Die Regelung gilt, insofern keine Ausnahme beantragt wird. Bu anlam için sofern ya da soweit daha yaygın ve daha güvenlidir; insofern’i kendin yazarken insofern … als yapısında tutman daha güvenlidir.
Kısıtlama Cümleleri Alıştırmaları
Birinci alıştırmada bağlacı ve doğru cümle sırasını seçeceksin. İkincide çekimli fiili yan cümledeki doğru biçimiyle yazacaksın. Üçüncüde kısa biçimleri ve isim öbeklerini tamamlayacaksın; edatların hâline dikkat et.
Alıştırma 1: Bağlacı ve sırayı seç
Cümleyi anlam ve kelime sırası bakımından doğru tamamlayan seçeneği işaretle.
- 1
___ ich weiß, hat die Stadtbibliothek samstags geöffnet.
- 2
Die Kritik ist insofern berechtigt, ___ die Daten veraltet sind.
- 3
Die Wohnung ist hell und ruhig, ___ die Miete etwas hoch ist; das ist der einzige Nachteil.
- 4
Wir fahren am Samstag an den See, ___ es den ganzen Tag regnet.
- 5
Wir fahren am Samstag an den See, es sei denn, ___.
- 6
Über den Täter ist wenig bekannt, ___ er etwa 30 Jahre alt sein soll.
- 7
___ möglich, sollten Anträge online gestellt werden.
Cevap anahtarı
- Soweit — Bilginin sınırı söyleniyor: soweit ich weiß (bildiğim kadarıyla). Sofern koşul, obwohl zıtlık bildirir.
- als — insofern’in eşi her zaman als’tır.
- nur dass — Olumlu değerlendirmeye gerçek bir kusur ekleniyor. es sei denn’den sonra fiil ikinci yerde olurdu, soweit anlamca uymaz.
- außer wenn — Fiil (regnet) sonda; bu sırayı außer wenn ister. es sei denn ile sıra “es regnet den ganzen Tag” olurdu.
- es regnet den ganzen Tag — dass olmadan es sei denn’den sonra ana cümle sırası gelir: özne + fiil + …
- außer dass — Kapsayıcı yargının (wenig bekannt) gerçek istisnası söyleniyor ve fiil sonda: außer dass.
- Soweit — Kısaltılmış kalıp: soweit möglich (mümkün olduğunca).
Alıştırma 2: Fiili doğru biçimde yaz
Parantezdeki fiili, belirtilen zamanda ve cümledeki yerine uygun biçimde tek kelimeyle yaz.
- 1
Soweit ich weiß, das Büro am Freitag geschlossen. (sein, Präsens)
- 2
Die Reise war schön, nur dass der Zug ständig Verspätung . (haben, Präteritum)
- 3
Das Konzept überzeugt insofern, als es die Kosten deutlich . (senken, Präsens)
- 4
Ich helfe dir gern, soweit ich . (können, Präsens)
- 5
Wir beginnen pünktlich, es sei denn, der Referent sich. (verspäten, Präsens)
- 6
Ich fahre mit dem Rad zur Arbeit, außer wenn es stark . (regnen, Präsens)
- 7
Bei der Kontrolle wurde nichts beanstandet, außer dass ein Feuerlöscher . (fehlen, Präteritum)
Alıştırma 3: Kısa biçim ve isim öbeği
Boşluğa tek kelime yaz. Parantezdeki açıklama cümlenin anlamını verir.
- 1
Bis auf Preis gefällt mir das Auto. (der Preis)
- 2
Mit Ausnahme Wochenendes ist die Praxis täglich geöffnet. (das Wochenende)
- 3
Abgesehen Wetter war der Ausflug gelungen. (das Wetter)
- 4
Meines ist die Frist schon abgelaufen. (= Soweit ich weiß)
- 5
Ich komme nicht mit, es sei , du kommst auch. (… olmadıkça)
- 6
Er verlässt das Haus kaum, außer einzukaufen. (amaç: alışveriş için)
- 7
Ich arbeite von zu Hause, wenn eine Besprechung im Büro stattfindet. (… olduğu zamanlar hariç)
Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları
C1 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.
- Okuma çalışmalarıKısa metni oku, anlama sorularını cevapla3 ücretsiz
17 Premium - Dinleme çalışmalarıSesli metni dinle, ne anladığını göster3 ücretsiz
17 Premium - Yazma çalışmalarıBoşlukları doldur, kendi cümlelerini yaz3 ücretsiz
17 Premium - Konuşma çalışmalarıCümleleri sesli söyle, telaffuzunu ölç3 ücretsiz
17 Premium
Kısıtlama Cümleleri Konu Özeti
- Kısıtlama cümlesi (Restriktivsatz) ana cümledeki yargının ölçüsünü, bakış açısını, istisnasını ya da istisna koşulunu söyler.
- Soweit her türlü ölçüyü, soviel ağırlıklı olarak bilgi sınırını bildirir; ikisi de başa alınabilir ve o zaman ana cümle fiille başlar: Soweit ich weiß, ist …
- Insofern … als yargının yalnız bir açıdan geçerli olduğunu söyler; insofern’in eşi her zaman als’tır.
- Außer dass kapsayıcı bir yargının, nur dass olumlu bir değerlendirmenin gerçek istisnasını bildirir; ikisinde de fiil sondadır ve yan cümle arkada durur.
- Außer wenn ve es sei denn “-madıkça” anlamında bir koşul bildirir; es sei denn değişmez, hep arkada durur ve ardından ana cümle sırası ya da dass gelir.
- Yazı dilinde kısıtlama isim öbeğiyle de kurulur: meines Wissens, soweit möglich, abgesehen von (Dativ), bis auf (Akkusativ), mit Ausnahme (Genitiv / von).
- Kısıtlama gerçek bir durumu, şart (sofern, falls) henüz bilinmeyen bir koşulu, zıtlık (obwohl) beklentiye ters düşen bir durumu söyler.
Kısıtlama Cümleleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Almancada kısıtlama cümlesi nedir?
“Soweit ich weiß” ne demek?
“Insofern … als” nasıl kullanılır?
“Nur dass” ile “außer dass” arasındaki fark nedir?
“Es sei denn” ne demek, nasıl kullanılır?
“Außer wenn” ile “es sei denn” arasında fark var mı?
Soweit ile sofern aynı şey mi?
Soweit ve soviel bitişik mi yazılır?
Benzer dersler
- B2Almanca Şart Cümleleri (Konditionalsätze): wenn, falls, sofern, es sei denn ve wenn’siz Şart, Örnekler ve Alıştırmalar
- B2Almanca Zıtlık Cümleleri: obgleich, auch wenn, während, dagegen Konu Anlatımı, Örnekler ve Alıştırmalar
- C1Almanca Korrelat Konu Anlatımı: es ve da(r)- Kelimeleri ile Yan Cümle (Ich freue mich darauf, dass…), Örnekler ve Alıştırmalar
- C1Almanca Konnektoren Konu Anlatımı: folglich, hingegen, infolgedessen, dennoch ile Bağlaç Zarfları, Cümledeki Yeri ve Alıştırmalar
- C1Almanca Nominalstil ve Verbalstil: Yan Cümleyi İsim Öbeğine Çevirmek, Kurallar, Örnekler ve Alıştırmalar
- A2Almanca Bağlaçlar Konu Anlatımı: Eşit Bağlaçlar, Yan Cümle ve Bağlaç Zarfları, Tablo, Örnekler ve Alıştırmalar
