Logo
Almanca Portalı
C2
C2Gramer · Yazım ve Üslup

Avusturya ve İsviçre Almancası: Almanya Almancasından Gramer, Yazım ve Kelime Farkları

Almanca PortalıGüncellendi: 25 dk okuma
Kısa cevap

Avusturya ve İsviçre Almancası lehçe değil, Almancanın bu iki ülkedeki standart biçimidir (Standardvarietät). Gramerin çekirdeği Almanya’dakiyle aynıdır; farklar yazımda (İsviçre’de ß yerine ss), bazı artikel ve çoğullarda, Perfekt’te (ich bin gestanden), birkaç fiilin Rektion’unda ve günlük kelimelerde (Jänner, Velo) görülür.

Ortak gramer + bölgesel biçim: Teutonismus (DE) · Austriazismus (AT) · Helvetismus (CH)

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Avusturya ve İsviçre Almancası Nedir? Plurizentrik Almanca
  2. 2Avusturya ve İsviçre Almancasında Yazım Farkları
    1. 2.1ß ve ss: İsviçre’de yalnız ss
    2. 2.2Tırnak ve sayı: «…», 12’500 ve Fr. 12.50
    3. 2.3Avusturya yazımı: ortak kural, kendi sözlüğü
  3. 3Biçim Bilgisi Farkları: Artikel, Çoğul ve Kelime Yapımı
    1. 3.1Genus: das E-Mail, das Tram, der Polster
    2. 3.2Plural: Pärke, Wägen, Erlässe
    3. 3.3Fugenelement: Aufnahmsprüfung, Rindsbraten
    4. 3.4Diminutiv: -erl ve -li
  4. 4Fiil ve Cümle Farkları: Perfekt, Rektion ve Edatlar
    1. 4.1Perfekt mit sein: ich bin gestanden
    2. 4.2Rektion: jemandem anrufen, auf etwas vergessen
    3. 4.3Edatlar: innert, um 40 Euro, am Land
    4. 4.4Fiil yapımı: parkieren, zügeln, zusperren
  5. 5Avusturya ve İsviçre Almancası Kelimeleri
    1. 5.1Austriazismen: Paradeiser, Semmel, Jänner
    2. 5.2Helvetismen: Velo, Trottoir, Poulet
    3. 5.3Yanıltıcı kelimeler: Sessel, Kasten, Estrich
  6. 6Avusturya ve İsviçre Almancası Ne Zaman Kullanılır?
  7. 7Bir Metni Avusturya ya da İsviçre Standardına Uyarlamak
  8. 8Avusturya ve İsviçre Almancası ile En Sık Yapılan Hatalar
  9. 9Standart Varyant, Mundart ve Konuşma Dili Farkı
  10. 10Derinleşmek İsteyenlere
  11. 11Avusturya ve İsviçre Almancası Alıştırmaları
  12. 12Avusturya ve İsviçre Almancası Konu Özeti
  13. 13Avusturya ve İsviçre Almancası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Avusturya ve İsviçre Almancası Nedir? Plurizentrik Almanca

Almanca, birden çok merkezi olan, yani plurizentrik (plurizentrische Sprache) bir dildir. Almanya, Avusturya ve İsviçre kendi standart dilini, dilbilimdeki adıyla ulusal varyantını (nationale Varietät) geliştirmiştir. Liechtenstein yazımda İsviçre’ye, İtalya’daki Güney Tirol ise kelime hazinesinde büyük ölçüde Avusturya’ya yakındır. Bu varyantların hiçbiri ötekinin bozulmuş hâli değildir: Viyana’daki bir gazetenin Jänner yazması ya da Zürih’teki bir bankanın mektubunu Freundliche Grüsse diye bitirmesi kendi ülkesinde tamamen doğrudur.

İngilizce biliyorsan durumu İngiliz ve Amerikan İngilizcesi arasındaki farka benzetebilirsin: colour ile color gibi yazım farkları, aynı şey için farklı kelimeler ve birkaç gramer ayrıntısı vardır, ama iki taraf birbirini zorlanmadan okur. Almancada da cümle yapısı, hâl sistemi, fiil çekimi ve sıfat çekimi üç ülkede ortaktır. C2 düzeyinde bu farkları bilmek, Avusturya ya da İsviçre’de yazılmış bir metni doğru anlamak, o ülkeye yazarken doğru tercihi yapmak ve çeviride hedef okura uygun dili seçmek için gereklidir.

Bir ülkeye özgü standart biçime terim olarak o ülkenin adı verilir: Avusturya’ya özgü olana Austriazismus, İsviçre’ye özgü olana Helvetismus, Almanya’ya özgü olana Teutonismus (ya da Deutschlandismus) denir. Son terim önemlidir, çünkü Almanya’daki biçimler de “asıl Almanca” değil, üç varyanttan biridir: das Brötchen, die Sahne ve das Abitur Avusturyalı bir okur için Almanya’ya özgü kelimelerdir.

Almancanın üç standart varyantı
AlmanyaAvusturyaİsviçre
TerimTeutonismusAustriazismusHelvetismus
ß harfivarvaryok, hep ss
Başvuru sözlüğüDudenÖsterreichisches WörterbuchDuden (Helvetismen işaretli)
Günlük konuşmastandart + bölgeselstandart + lehçeçoğunlukla Mundart
Örnek: ocak ayıder Januarder Jännerder Januar

Avusturya ve İsviçre Almancasında Yazım Farkları

Almanca konuşulan ülkeler 2006’dan beri aynı resmî yazım kurallarını izler; bu kuralları üç ülkenin ve öteki Almanca konuşulan bölgelerin temsilcilerinden oluşan Rat für deutsche Rechtschreibung belirler. Genel yazım kuralları bu yüzden ortaktır, yine de üç noktada fark görürsün: İsviçre’de ß kullanılmaz, İsviçre’de tırnak ve sayı yazımı farklıdır, Avusturya’da ise birkaç kelimenin kendi yazımı vardır.

ß ve ss: İsviçre’de yalnız ss

Almanya ve Avusturya’da uzun ünlüden ve çift ünlüden (ei, au, eu, äu) sonra ß, kısa ünlüden sonra ss yazılır: der Fuß, draußen, ama der Fluss. İsviçre’de ve Liechtenstein’da ß hiç kullanılmaz; her yerde ss yazılır ve resmî kurallar bunu açıkça kabul eder. Telaffuz değişmez: Fuss yazılsa da u uzun okunur. Büyük harfle yazımda (ẞ) da İsviçre SS kullanır.

Almanya ve Avusturya → İsviçre
  • der Fuß → der Fussayak
  • draußen → draussendışarıda
  • schließlich → schliesslichsonunda, nihayet
  • Mit freundlichen Grüßen → Mit freundlichen GrüssenSaygılarımla (mektup kapanışı)

Bu yazımın bir bedeli var: ß ile ss’nin ayırdığı bazı kelimeler İsviçre’de aynı görünür ve anlamı bağlam belirler. die Maße (ölçüler) ile die Masse (kütle, kalabalık), die Buße (ceza, kefaret) ile die Busse (otobüsler) İsviçre’de aynı yazılır. İsviçre’de para cezasının adı da zaten budur: Er musste eine Busse von 100 Franken bezahlen. (100 frank para cezası ödemek zorunda kaldı.)

Tırnak ve sayı: «…», 12’500 ve Fr. 12.50

İsviçre’de tırnak olarak açılı tırnak (Guillemets) kullanılır ve uçları dışa bakar: «…», tırnak içinde tırnak ‹…›. Almanya ve Avusturya’da „…“ yaygındır; kitaplarda »…« de görülür. Büyük sayılarda İsviçre’de binlik ayırıcı olarak kesme işareti kullanılabilir (12’500), para tutarlarında ondalık nokta yaygındır: Fr. 12.50 ya da CHF 12.50 (Fr. = Franken, frank). Almanya ve Avusturya’da aynı tutar virgülle yazılır: 12,50 Euro. Noktalamanın geri kalanı ortaktır; ayrıntısını noktalama kuralları dersinde bulabilirsin.

Tırnak ve sayı yazımı
  • «Kommst du mit?», fragte Lena.“Geliyor musun?” diye sordu Lena. (İsviçre)
  • „Kommst du mit?“, fragte Lena.“Geliyor musun?” diye sordu Lena. (Almanya, Avusturya)
  • Das Billett kostet Fr. 12.50.Bilet 12,50 frank. (İsviçre)
  • Die Firma hat 12’500 Mitarbeitende.Şirketin 12.500 çalışanı var. (İsviçre)

Avusturya yazımı: ortak kural, kendi sözlüğü

Avusturya ß harfini Almanya gibi kullanır ve aynı kuralları izler. Resmî başvuru kaynağı Österreichisches Wörterbuch’tur (ÖWB); okullarda ve resmî dairelerde bu sözlük esas alınır. Farklar kuraldan değil tek tek kelimelerden gelir: bazı kelimeler Avusturya telaffuzuna göre yazılır. Bilinen bir örnek das Geschoß’tur (kat): Avusturya’da ß’li yazılır, Almanya’da das Geschoss yazılır.

  • das Erdgeschoß (Avusturya) / das Erdgeschoss (Almanya, İsviçre): zemin kat
  • der Schi (Avusturya, yanında der Ski da) / der Ski (Almanya): kayak; Schi fahren
  • der Jänner (Avusturya) / der Januar (Almanya, İsviçre): ocak ayı; bu bir yazım değil kelime farkıdır, ama resmî tarihlerde de kullanılır: am 3. Jänner 2027
Avusturya ve İsviçre Almancası yazım farkları: ß ve ss, der Fuß ve der Fuss, „…“ ve «…» tırnakları
İsviçre’de ß yok, tırnak «…»; Almanya ve Avusturya’da ß ve „…“

Biçim Bilgisi Farkları: Artikel, Çoğul ve Kelime Yapımı

Bu bölümdeki farklar ismin kendisindedir: aynı kelime bölgeye göre başka bir artikel, başka bir çoğul eki, başka bir bağlantı sesi (Fugenelement) ya da başka bir küçültme eki alabilir. Hepsi kendi ülkesinde standarttır; ama bir biçimi seçtiğinde metnin geri kalanında da o ülkenin sistemine bağlı kalman gerekir.

Genus: das E-Mail, das Tram, der Polster

Bazı isimlerin dilbilgisel cinsiyeti (Genus) bölgeye göre değişir. Bu daha çok yabancı kökenli ve yeni kelimelerde görülür: kelimenin artikeli sözlüklerde bölgeye göre farklı kayıtlıdır. Almanya’da die E-Mail denir; Avusturya ve İsviçre’de das E-Mail de yaygındır. İsviçre’de tramvay das Tram’dır, Almanya’da die Straßenbahn, güneyde die Tram. Avusturya’da yastığa der Polster denir; Almanya’da yastık das Kissen’dir, das Polster ise daha çok döşeme dolgusudur.

Bölgeye göre artikel
KelimeAlmanyaAvusturyaİsviçre
e-postadie E-Maildas E-Mail, die dadas E-Mail, die da
koladie Coladas Coladas Cola
tramvaydie Straßenbahndie Straßenbahndas Tram
radyo (cihaz)das Radiodas Radioder Radio, das da
dosya (evrak)die Akteder Aktdie Akte

“…, die da” ya da “…, das da”: o ülkede iki artikel de kullanılır.

Bu kelimelerde artikel kuralları dersindeki son ek ipuçları çoğu zaman işe yaramaz; artikeli o ülkenin sözlüğünden öğrenmek gerekir. Yabancı kelimelerin artikeli çoğu zaman Almancadaki karşılığıyla uyumludur (das Velo ve das Fahrrad ikisi de nötrdür), ama bu bir kural değil, eğilimdir; emin olmadığın kelimeyi sözlükte ülke etiketiyle kontrol et.

Bölgeye göre değişen artikel: Almanya’da die E-Mail, Avusturya ve İsviçre’de das E-Mail; Almanya’da die Cola, Avusturya ve İsviçre’de das Cola
Aynı kelime, bölgeye göre başka artikel

Plural: Pärke, Wägen, Erlässe

Çoğul eklerinde de bölgesel tercihler vardır. Avusturya’da, İsviçre’de ve Almanya’nın güneyinde bazı eril isimler çoğulda Umlaut alır; Almanya standardında ise almaz ya da başka bir ek alır. Ezberlemen gereken uzun bir liste yok, ama okurken karşılaştığında bunları hata sanmamalısın. Çoğulun genel kurallarını çoğul yapma dersinde bulabilirsin.

  • park: Almanya der Park, -s (die Parks); İsviçre’de ayrıca der Park, -¨e (die Pärke)
  • araba, vagon: Almanya der Wagen, - (die Wagen); Avusturya ve güney der Wagen, -¨ (die Wägen)
  • genelge, kararname: Almanya der Erlass, -e (die Erlasse); Avusturya der Erlass, -¨e (die Erlässe)
  • yaka: Almanya der Kragen, - (die Kragen); Avusturya, İsviçre ve güney die Krägen da
  • yastık: Avusturya der Polster, -¨ (die Pölster)
  • hastane: Avusturya ve İsviçre das Spital, -¨er (die Spitäler); Almanya’da das Krankenhaus, -¨er

Fugenelement: Aufnahmsprüfung, Rindsbraten

Bileşik isimlerde iki kelimeyi birleştiren ses ya da harfe Fugenelement denir: die Arbeit + der Platz → der Arbeitsplatz. Bu bağlantı harfi Avusturya’da bazı bileşiklerde Almanya’dan farklıdır; özellikle Almanya’da -e-, -er- ya da hiçbir şey bulunan yerde Avusturya’da -s- duyulur ve yazılır. Bileşiğin artikeli değişmez, yine son kelimeden gelir. Bileşik ismin genel yapısını bileşik isimler dersinde bulabilirsin.

Avusturya / Almanya
  • die Aufnahmsprüfung / die Aufnahmeprüfunggiriş sınavı
  • der Ausnahmsfall / der Ausnahmefallistisnai durum
  • die Zugsverspätung / die Zugverspätungtren rötarı
  • der Rindsbraten / der Rinderbratendana rosto

Diminutiv: -erl ve -li

Ortak standart dilde küçültme ekleri -chen ve -lein’dır ve ikisi de das alır. Avusturya’da -erl, İsviçre’de -li çok canlıdır ve bazı kelimeler standart dile bu ekle yerleşmiştir: Avusturya’da das Sackerl, -n (poşet) ve das Kipferl, -n (hilal biçimli çörek); İsviçre’de das Rüebli, - (havuç), das Gipfeli, - (kruvasan) ve das Müesli, -. Kural -chen ile aynıdır: bu kelimeler her zaman das alır. Çoğulda fark vardır: -li’li isimler değişmez (die Rüebli), -erl’li isimler çoğunlukla -n alır (die Sackerln).

-erl ve -li ile örnekler
  • Brauchen Sie ein Sackerl?Poşet ister misiniz? (Avusturya; Almanya: eine Tüte)
  • Zum Frühstück gibt es Kaffee und zwei Kipferln.Kahvaltıda kahve ve iki çörek var. (Avusturya)
  • Ich kaufe ein Kilo Rüebli.Bir kilo havuç alıyorum. (İsviçre; Almanya: Karotten)
  • Die Gipfeli sind noch warm.Kruvasanlar hâlâ sıcak. (İsviçre)

Fiil ve Cümle Farkları: Perfekt, Rektion ve Edatlar

Cümle yapısı üç ülkede aynıdır: ana cümlede fiil ikinci sırada, yan cümlede sondadır. Farklar fiilin yardımcı fiil seçiminde, hangi hâli ya da edatı istediğinde (Rektion), birkaç edatta ve bazı fiillerin yapımında ortaya çıkar. Bunlar en çok resmî yazışmada, haber dilinde ve edebiyatta göze çarpar.

Perfekt mit sein: ich bin gestanden

Almanya’nın kuzeyinde ve ortasında durum bildiren stehen, liegen ve sitzen Perfekt’i haben ile kurar: Ich habe gestanden. Avusturya’da, İsviçre’de ve Almanya’nın güneyinde aynı fiiller sein alır: Ich bin gestanden. Bu biçim o bölgelerin standart dilidir, konuşma dili değildir; gazetede ve edebiyatta da kullanılır. Aynı fark hängen (asılı durmak) ve stecken (takılı durmak) gibi birkaç durum fiilinde de görülür. Perfekt’te yardımcı fiilin genel kuralını Perfekt dersinde bulabilirsin.

haben mi sein mi?
  • Ich habe eine Stunde an der Haltestelle gestanden.Bir saat durakta ayakta bekledim. (Almanya, kuzey ve orta)
  • Ich bin eine Stunde an der Haltestelle gestanden.Bir saat durakta ayakta bekledim. (Avusturya, İsviçre, güney)
  • Wir sind lange im Wartezimmer gesessen.Bekleme odasında uzun süre oturduk. (Avusturya, İsviçre)
  • Der Brief ist zwei Wochen auf dem Tisch gelegen.Mektup iki hafta masanın üstünde durdu. (Avusturya, İsviçre)
Perfekt’te haben ve sein farkı: Almanya’da Ich habe gestanden, Avusturya ve İsviçre’de Ich bin gestanden
stehen, liegen, sitzen: kuzeyde haben, Avusturya ve İsviçre’de sein

Rektion: jemandem anrufen, auf etwas vergessen

Rektion, fiilin hangi hâli ya da hangi edatı istediğidir. Birkaç fiilde bölgeler ayrılır. İsviçre’de anrufen ve telefonieren kişiyi Dativ ile de alır: Ich rufe dir morgen an. Almanya ve Avusturya’da anrufen Akkusativ ister: Ich rufe dich morgen an. Avusturya’da vergessen, bir şeyi unutmak anlamında auf + Akkusativ ile de kurulabilir; Almanya’da nesne doğrudan gelir (den Termin vergessen). Avusturya resmî dilinde başvurmak um etwas ansuchen’dır (Almanya: etwas beantragen). Bu fiillerin ortak kullanımını Dativ alan fiiller ve edatlı fiiller derslerinde bulabilirsin.

Bölgeye göre Rektion
  • Kannst du mir heute Abend anrufen?Bu akşam beni arayabilir misin? (İsviçre)
  • Kannst du mich heute Abend anrufen?Bu akşam beni arayabilir misin? (Almanya, Avusturya)
  • Lukas hat auf den Geburtstag seiner Mutter vergessen.Lukas annesinin doğum gününü unuttu. (Avusturya)
  • Ich suche um eine Verlängerung meines Visums an.Vizemin uzatılması için başvuruyorum. (Avusturya; Almanya: Ich beantrage …)

Edatlar: innert, um 40 Euro, am Land

Bazı edatlar yalnız bir ülkede kullanılır, bazıları da başka bir anlam alanında. İsviçre’de innerhalb yerine innert yaygındır ve Genitiv ya da Dativ alır. Avusturya’da fiyat söylerken für yerine um gelir, kırsal için am Land denir (Almanya: auf dem Land) ve tatile gitmek auf Urlaub fahren’dır (Almanya: in Urlaub fahren). İsviçre’de “önceden” zum Voraus’tur (Almanya: im Voraus). innerhalb ve benzeri resmî edatları Genitiv edatları dersinde bulabilirsin.

Bölgesel edat kullanımı
  • Bitte bezahlen Sie die Rechnung innert 30 Tagen.Lütfen faturayı 30 gün içinde ödeyin. (İsviçre)
  • Ich habe die Jacke um 40 Euro gekauft.Ceketi 40 euroya aldım. (Avusturya)
  • Meine Eltern wohnen am Land.Annemle babam kırsalda oturuyor. (Avusturya)
  • Besten Dank zum Voraus!Şimdiden çok teşekkürler! (İsviçre)

Fiil yapımı: parkieren, zügeln, zusperren

İsviçre standart dili bazı fiillerde -ieren ekini tercih eder: parkieren (Almanya: parken), grillieren (grillen), campieren (campen). Bazı fiiller ise yalnız İsviçre’ye özgüdür: zügeln “taşınmak” demektir (Almanya: umziehen). Avusturya’nın da kendine özgü fiilleri vardır: zusperren “kilitlemek” (Almanya: abschließen), sich verkühlen “üşütmek” (Almanya: sich erkälten). Bu fiiller her zamanki gibi çekilir; zusperren ayrılabilen bir fiildir.

Bölgeye özgü fiiller
  • Hier darf man nicht parkieren.Buraya park etmek yasak. (İsviçre)
  • Wir zügeln im März nach Basel.Martta Basel’e taşınıyoruz. (İsviçre)
  • Hast du die Tür zugesperrt?Kapıyı kilitledin mi? (Avusturya)
  • Ich habe mich gestern verkühlt.Dün üşüttüm. (Avusturya)

Avusturya ve İsviçre Almancası Kelimeleri

En göze çarpan fark kelime hazinesindedir, özellikle yiyecek, okul, resmî daire ve ulaşım alanında. Aşağıda her kelime artikeli ve çoğuluyla, Almanya’daki karşılığının yanında veriliyor. Çoğulu verilmeyenler genellikle tekil kullanılır.

Austriazismen: Paradeiser, Semmel, Jänner

Avusturya’ya özgü kelimeler en yoğun mutfakta ve resmî dilde görülür. Bir kısmının hukuki bir dayanağı da vardır: Avusturya’nın Avrupa Birliği’ne katılım antlaşmasına eklenen 10 numaralı protokol, 23 yiyecek adının Avusturya biçimini AB metinlerinde Almanya biçimiyle eşit kabul eder; Erdäpfel, Paradeiser, Marillen ve Topfen bunlardandır. Okulda da fark vardır: lise bitirme sınavı Avusturya’da die Matura’dır.

Avusturya ve Almanya kelimeleri
AvusturyaAlmanyaTürkçe
der Paradeiser, -die Tomate, -ndomates
der Erdapfel, -¨die Kartoffel, -npatates
die Marille, -ndie Aprikose, -nkayısı
der Topfender Quarktaze peynir (lor benzeri)
das Schlagobersdie Schlagsahnekrem şanti
die Semmel, -ndas Brötchen, -küçük ekmek
der Karfiolder Blumenkohlkarnabahar
der Jännerder Januarocak
die Maturadas Abiturlise bitirme sınavı
die Trafik, -ender Kiosk, -etütün ve gazete bayii
der Gehsteig, -eder Bürgersteig, -ekaldırım
Avusturya Almancası kelimeleri resimli: die Paradeiser, die Erdäpfel, die Marillen, die Semmeln ve Almanya karşılıkları
Avusturya mutfağında: Paradeiser, Erdäpfel, Marillen, Semmeln

Helvetismen: Velo, Trottoir, Poulet

İsviçre’nin çok dilli olması kelime hazinesine de yansır: birçok Helvetismus Fransızcadan gelir (das Velo, das Trottoir, das Billett, der Coiffeur). Bunlar argo ya da lehçe kelimesi değildir; İsviçre’de tabelada, resmî yazıda ve haberde kullanılan standart kelimelerdir. Tren istasyonunda Perron, otobüs şirketinin ilanında Car yazdığını görürsün.

İsviçre ve Almanya kelimeleri
İsviçreAlmanyaTürkçe
das Velo, -sdas Fahrrad, -¨erbisiklet
das Trottoir, -sder Bürgersteig, -ekaldırım
das Billett, -edie Fahrkarte, -nbilet
der Perron, -sder Bahnsteig, -eperon
das Poulet, -sdas Hähnchen, -piliç
der Rahmdie Sahnekrema
der Coiffeur, -eder Friseur, -ekuaför
der Car, -sder Reisebus, -setur otobüsü
das Rüebli, -die Karotte, -nhavuç
İsviçre Almancası kelimeleri resimli: das Velo, das Tram, das Poulet, die Rüebli ve Almanya karşılıkları
İsviçre’de günlük hayat: Velo, Tram, Poulet, Rüebli

Yanıltıcı kelimeler: Sessel, Kasten, Estrich

En çok yanlış anlaşılma, iki ülkede de var olan ama başka anlam taşıyan kelimelerde olur. Bunlar kelime listesinde bilinen kelimeler gibi görünür, bu yüzden metni okurken fark edilmez. Aşağıdaki kelimelerde önce metnin hangi ülkeden geldiğine bak.

  • der Sessel, -: Avusturya’da sıradan sandalye (Almanya: der Stuhl), Almanya’da koltuk. Avusturya’da koltuğa der Fauteuil denir. Bitte nehmen Sie Platz, der Sessel ist frei.
  • der Kasten, -¨: Avusturya’da dolap (der Kleiderkasten, gardırop), Almanya’da kutu ya da kasa (der Getränkekasten).
  • angreifen: Avusturya’da dokunmak (Almanya: anfassen), Almanya’da saldırmak. Bir dükkânda Bitte die Ware nicht angreifen! “Lütfen ürünlere dokunmayın!” demektir.
  • der Estrich, -e: İsviçre’de tavan arası (Almanya: der Dachboden), Almanya’da zemin şapı. Die alten Möbel stehen im Estrich. (Eski mobilyalar tavan arasında.)
  • die Ferien (Pl.): İsviçre’de işten alınan izin de dahil her türlü tatil; Almanya’da daha çok okul ve üniversite tatili, işten izin ise der Urlaub.
  • die Stiege, -n: Avusturya’da sıradan merdiven (Almanya: die Treppe), Almanya’da dar ve dik merdiven.

Avusturya ve İsviçre Almancası Ne Zaman Kullanılır?

Bir varyantı ne zaman kullanacağını okurun nerede olduğu ve metnin türü belirler. Kendi Almancanı Almanya standardıyla kurmuş olman sorun değildir; ama o ülkenin bir kurumuna yazarken, orada yaşarken ya da o ülke için çeviri yaparken doğru tercihi bilmek seni daha yetkin gösterir. Aşağıdaki kartlar başlıca durumları özetliyor.

1Avusturya’da resmî yazışma: ansuchen, Erlagschein, Jänner

Avusturya’daki bir resmî daireye, okula ya da işverene yazarken Avusturya biçimleri doğal ve yerindedir. Dairelerin kendi formlarında da bu kelimeleri görürsün.

  • Hiermit suche ich um Verlängerung meines Aufenthaltstitels an.Bu dilekçeyle oturma iznimin uzatılmasını talep ediyorum.
  • Den Erlagschein finden Sie in der Beilage.Ödeme formunu ekte bulabilirsiniz.
  • Die Ordination ist am 2. Jänner geschlossen.Muayenehane 2 Ocak’ta kapalı.

2İsviçre’de her yazılı metin: ss ve Helvetismen

İsviçre’ye yazdığın her metinde ß kullanma; resmî mektuplarda İsviçre kalıplarını tercih et.

  • Besten Dank zum Voraus für Ihre Antwort.Cevabınız için şimdiden çok teşekkür ederim.
  • Für allfällige Fragen stehe ich Ihnen gerne zur Verfügung.Sorunuz olursa memnuniyetle yardımcı olurum.
  • Die Busse beträgt 120 Franken.Para cezası 120 frank.

3Okur belli değilse: ortak çekirdek

Uluslararası bir şirkete, bir web sitesine ya da üç ülkeden okuru olan bir metne yazıyorsan her yerde aynı anlaşılan biçimleri seç ve bölgesel kelimelerden kaçın.

  • Bitte melden Sie sich bis Ende Januar an.Lütfen ocak sonuna kadar kaydolun.
  • Wir haben den Termin leider vergessen.Randevuyu maalesef unuttuk.
  • Bitte bezahlen Sie die Rechnung innerhalb von 30 Tagen.Lütfen faturayı 30 gün içinde ödeyin.

4Günlük hayatta: tanımak ve anlamak

Fırında, istasyonda ya da komşuyla konuşurken bölgesel selamlaşma ve kelimeleri tanıman yeter; yerel biçimi kullanmak da doğal karşılanır. Grüezi aslında Mundart kelimesidir, ama İsviçre’de standart dille konuşurken de selam olarak kullanılır.

  • Grüß Gott! Zwei Semmeln, bitte.Merhaba! İki küçük ekmek lütfen. (Avusturya)
  • Grüezi! Ein Billett nach Luzern, bitte.Merhaba! Luzern’e bir bilet lütfen. (İsviçre)
  • Servus, wie geht’s?Selam, nasılsın? (Avusturya, samimi)

5Çeviride: hedef ülkeyi seç

Türkçeden çeviri yaparken metnin hangi ülkede okunacağını sor ve bütün metni o varyantla kur.

  • Wir ziehen im Jänner um.Ocakta taşınıyoruz. (Avusturya)
  • Wir zügeln im Januar.Ocakta taşınıyoruz. (İsviçre)

Bir Metni Avusturya ya da İsviçre Standardına Uyarlamak

Çevirmenler ve o ülkelerde çalışanlar için en işe yarayan beceri, Almanya standardıyla yazılmış bir metni öteki varyanta tutarlı biçimde aktarmaktır. Aşağıdaki tabloda aynı cümlenin üç standart biçimi yan yana duruyor; değişen yerler kalın.

Aynı cümle, üç standart
AlmanyaAvusturyaİsviçre
Ich habe eine Stunde an der Haltestelle gestanden.Ich bin eine Stunde an der Haltestelle gestanden.Ich bin eine Stunde an der Haltestelle gestanden.
Bitte kauf Tomaten, Kartoffeln und Sahne.Bitte kauf Paradeiser, Erdäpfel und Obers.Bitte kauf Tomaten, Kartoffeln und Rahm.
Mein Sohn macht dieses Jahr Abitur.Mein Sohn macht heuer die Matura.Mein Sohn macht dieses Jahr die Matura.
Parken auf dem Bürgersteig verboten.Parken auf dem Gehsteig verboten.Parkieren auf dem Trottoir verboten.
Ich rufe dich morgen an.Ich rufe dich morgen an.Ich rufe dir morgen an.
Mit freundlichen GrüßenMit freundlichen GrüßenMit freundlichen Grüssen

İlk satırda değişen yalnız yardımcı fiildir. İkinci satırdaki Obers Avusturya’da krema, Schlagobers ise çırpılmış kremadır. Üçüncü satırdaki heuer “bu yıl” demektir; Avusturya’da yaygındır. Uyarlarken şu sırayı izlemek işini kolaylaştırır:

  1. Yazım: İsviçre için bütün ß’leri ss yap, tırnakları «…» ile değiştir, para tutarlarını kontrol et.
  2. Kelimeler: yiyecek, okul, ulaşım ve resmî daire kelimelerini hedef ülkenin karşılığıyla değiştir; artikel ve çoğulu da değiştir (das Brötchen, - → die Semmel, -n).
  3. Yardımcı fiil: stehen, liegen, sitzen ile kurulan Perfekt ve Plusquamperfekt cümlelerinde haben’i sein yap.
  4. Rektion ve edat: anrufen, vergessen, innerhalb, für (fiyat) gibi yerleri kontrol et.
  5. Kalıplar: hitap ve kapanış kalıplarını, tarihleri (Jänner) ve resmî terimleri en sonda gözden geçir.

Avusturya ve İsviçre Almancası ile En Sık Yapılan Hatalar

Bu konudaki hataların çoğu, bir varyantı yarım öğrenmekten ya da iki varyantı tek metinde karıştırmaktan gelir. Bazıları ise yeni kelimenin artikelini ve çoğulunu tahminle kurmaktan doğar. Her kartta hangi bağlamda neyin doğru olduğunu görebilirsin.

Ich bin eine Stunde gestanden, dann habe ich im Wartezimmer gesessen.

Ich bin eine Stunde gestanden, dann bin ich im Wartezimmer gesessen.

Avusturya ya da İsviçre biçimini seçtiysen sitzen için de sein kullanmalısın; aynı cümlede iki sistem tutarsız görünür. Almanya için yazıyorsan ikisinde de haben olur: Ich habe … gestanden, dann habe ich … gesessen.

Besten Dank zum Voraus und freundliche Grüße

Besten Dank zum Voraus und freundliche Grüsse

zum Voraus İsviçre kalıbıdır ve metnin İsviçre’ye yazıldığını gösterir. İsviçre yazımında ß yoktur; aynı satırda ß kullanmak iki yazım sistemini karıştırmaktır.

Ich ha am Montag kei Ziit.

Ich habe am Montag keine Zeit.

İsviçre’de konuşmada Mundart duyduğun için resmî yazıda da onu kullanmak doğal görünebilir. Ama resmî e-posta, başvuru ve ödevler standart dille (Schweizer Hochdeutsch) yazılır; Mundart’ın tek bir yazım kuralı da yoktur.

Der Velo steht vor der Tür.

Das Velo steht vor der Tür.

Türkçede ve İngilizcede bisikletin cinsiyeti yoktur ve artikel tahminle seçilir. Velo, Almancadaki das Fahrrad gibi nötrdür: das Velo, -s.

Brauchen Sie eine Sackerl?

Brauchen Sie ein Sackerl?

Almanya karşılığı die Tüte dişil olduğu için eine seçmek doğal görünür. Ama -erl küçültme ekidir ve küçültme eki alan isimler her zaman das alır: das Sackerl, -n.

Ich kaufe ein Kilo Rüeblis.

Ich kaufe ein Kilo Rüebli.

İngilizcedeki ve bazı yabancı kelimelerdeki -s çoğulu alışkanlığı buraya taşınıyor. -li ekli isimler, -chen ekliler gibi çoğulda değişmez: das Rüebli → die Rüebli.

Ich habe leider auf den Termin vergessen. (Almanya’daki bir şirkete)

Ich habe den Termin leider vergessen.

auf etwas vergessen Avusturya’ya özgüdür ve Almanya’daki okur bunu yadırgar. Türkçedeki “randevuyu unutmak” gibi Almanya standardında da nesne edatsız gelir.

Das kostet 12.50 Euro.

Das kostet 12,50 Euro.

Ondalık nokta İsviçre’de frank tutarlarında görülür. Almanya ve Avusturya’da, tıpkı Türkçede olduğu gibi, ondalık ayırıcı virgüldür.

Standart Varyant, Mundart ve Konuşma Dili Farkı

Bu dersin konusu olan standart varyantlar sık sık iki başka şeyle karıştırılır: lehçe (Mundart, Dialekt) ve konuşma dili (Umgangssprache). Üçü farklı düzeylerdir. Standart varyant bir ülkenin resmî yazı dilidir; lehçe belli bir bölgenin konuşulan dilidir; konuşma dili ise standart dilin gündelik, rahat biçimidir ve her ülkede vardır.

Üç düzey yan yana (İsviçre örneğiyle)
Standart varyantMundart (lehçe)Konuşma dili
ÖrnekIch habe keine Zeit.Ich ha kei Ziit. (yaklaşık yazım)Hab keine Zeit.
Nerede?okul, basın, resmî yazıaile, arkadaş, günlük konuşmarahat konuşma, mesaj
Yazım kuralıresmî kurallartek bir kural yokstandart kurallar, gevşek
Herkes anlar mı?evetbölge dışında zorevet
Resmî yazıdadoğruuygun değiluygun değil

Yani Ich bin gestanden ya da das Velo bir lehçe biçimi değildir; Avusturya ya da İsviçre standart dilinin parçasıdır ve resmî yazıda kullanılır. Hab keine Zeit gibi özne düşürmeler ise her ülkenin konuşma dilinde görülür ve bölgeyle ilgili değildir. Resmî ve gündelik dil arasındaki farkı üslup düzeyleri dersinde, konuşmaya özgü yapıları ise konuşma dili grameri dersinde ayrıntılı bulabilirsin.

Derinleşmek İsteyenlere

Varyantlar nerede kayıtlı? Duden, ÖWB ve Variantenwörterbuch

Duden, Avusturya ve İsviçre biçimlerini “österreichisch”, “schweizerisch” etiketleriyle verir. Avusturya’nın resmî sözlüğü Österreichisches Wörterbuch’tur. Üç ülkenin standart biçimlerini karşılaştırmalı olarak gösteren başlıca kaynak ise Variantenwörterbuch des Deutschen’dir; bir kelimenin hangi ülkede standart olduğunu merak ettiğinde ilk bakılacak yerdir.

Telaffuz: Kaffee, Büro ve -ig

Standart telaffuzda da farklar vardır. Avusturya’da Kaffee son heceden vurgulanır, Almanya’da çoğunlukla ilk heceden. İsviçre’de Fransızcadan gelen birçok kelime ilk heceden vurgulanır: Büro, Velo, Billett. Kelime sonundaki -ig (König, wichtig) Almanya standardında ch sesiyle, Avusturya ve İsviçre’de çoğunlukla k sesine yakın okunur. Okurken anlamı etkilemez, ama dinleme metinlerinde aksanı tanımana yardım eder.

Güneyde konuşmada Präteritum neden az?

Almanya’nın güneyinde, Avusturya’da ve İsviçre’de konuşulan dilde geçmiş zaman neredeyse yalnız Perfekt ile anlatılır; İsviçre lehçelerinde Präteritum biçimleri hemen hiç yoktur. Yazılı standart dilde, özellikle haber ve anlatı metinlerinde, Präteritum üç ülkede de kullanılır. Perfekt ile Präteritum arasındaki üslup farkını zamanların üslubu dersinde bulabilirsin.

der Peter, die Anna: kişi adıyla artikel

Güney Almanya’da, Avusturya’da ve İsviçre’de konuşmada kişi adlarının önüne sık sık artikel gelir: Der Lukas kommt später. Bu kullanım konuşma diline aittir; resmî yazıda ad artikelsiz yazılır: Lukas kommt später.

Almanca başka hangi ülkelerde resmî dil?

Almanca Almanya, Avusturya ve İsviçre’nin yanında Liechtenstein’da tek resmî dildir; Lüksemburg’da resmî dillerden biridir, Belçika’nın doğusundaki Almanca konuşan toplulukta ve İtalya’nın Güney Tirol bölgesinde de resmî statüsü vardır. Liechtenstein İsviçre gibi ß kullanmaz; Güney Tirol’ün kelime hazinesi Avusturya’ya yakındır.

Avusturya ve İsviçre Almancası Alıştırmaları

Birinci alıştırmada yazımı ve kelimeyi hedef ülkeye göre değiştireceksin. İkincide artikel, çoğul ve yardımcı fiil seçeceksin, üçüncüde ise Rektion, edat ve resmî dil üzerinde çalışacaksın. Her soruda parantezdeki ülke bilgisi cevabı belirler.

Boşluk doldurma

Alıştırma 1: Yazımı ve kelimeyi hedef ülkeye göre yaz

Parantezdeki kelimeyi verilen ülkenin standart biçimiyle tek kelime olarak yaz.

  1. 1

    Wir sehen uns am 15. . (Januar → Avusturya)

  2. 2

    Ich habe mir den verletzt. (Fuß → İsviçre)

  3. 3

    Viele aus Bern! (Grüße → İsviçre)

  4. 4

    Die Kinder spielen . (draußen → İsviçre)

  5. 5

    Kannst du beim Bäcker vier holen? (Brötchen → Avusturya)

  6. 6

    Ich fahre jeden Tag mit dem zur Arbeit. (Fahrrad → İsviçre)

  7. 7

    Zum Frühstück esse ich Brot mit . (Quark → Avusturya)

Cevap anahtarı
  1. Jänner — Avusturya’da ocak ayı der Jänner; resmî tarihlerde de kullanılır.
  2. Fuss — İsviçre’de ß yok: der Fuss.
  3. Grüsse — İsviçre yazımında Grüße, Grüsse olur.
  4. draussen — Çift ünlüden sonraki ß de İsviçre’de ss yazılır.
  5. Semmeln — die Semmel, -n → vier Semmeln
  6. Velo — das Velo, -s: İsviçre’de bisiklet. mit dem Velo
  7. Topfen — der Topfen: Avusturya’da Quark.
Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 2: Artikel, çoğul ve yardımcı fiil

Parantezdeki ülkeye göre doğru seçeneği işaretle.

  1. 1

    ___ Velo steht im Keller. (İsviçre)

  2. 2

    Brauchen Sie ___ Sackerl? (Avusturya)

  3. 3

    Wir fahren mit ___ Tram zum Bahnhof. (İsviçre)

  4. 4

    Ich kaufe ein Kilo ___. (İsviçre)

  5. 5

    In Zürich gibt es viele schöne ___. (İsviçre’ye özgü Umlaut’lu çoğul)

  6. 6

    Gestern ___ ich zwei Stunden im Wartezimmer gesessen. (Avusturya)

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: Rektion, edat ve resmî dil

Boşluğu parantezdeki ipucuna göre doldur.

  1. 1

    Ich habe leider Termin vergessen. (Avusturya, edat + artikel)

  2. 2

    Kannst du heute Abend anrufen? (İsviçre, ich → Dativ)

  3. 3

    Bitte bezahlen Sie die Rechnung 30 Tagen. (innerhalb → İsviçre)

  4. 4

    Ich habe die Jacke 40 Euro gekauft. (für → Avusturya)

  5. 5

    Hier darf man nicht . (parken → İsviçre)

  6. 6

    Wir fahren im August auf Urlaub. (dieses Jahr → Avusturya, tek kelime)

  7. 7

    Ich hiermit um einen neuen Reisepass an. (beantragen → Avusturya)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

C2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Avusturya ve İsviçre Almancası Konu Özeti

  • Almanca plurizentrik bir dildir: Almanya, Avusturya ve İsviçre’nin her birinin kendi standart varyantı vardır; hiçbiri ötekinin lehçesi değildir.
  • Yazım kuralları ortaktır; İsviçre ve Liechtenstein’da ß yerine her zaman ss yazılır, tırnak «…» olur.
  • Bazı isimlerin artikeli ve çoğulu bölgeye göre değişir: das E-Mail, das Tram, die Pärke, die Erlässe.
  • Avusturya ve İsviçre’de stehen, liegen, sitzen Perfekt’i sein ile kurar: ich bin gestanden.
  • Birkaç fiil ve edat bölgeye özgüdür: mir anrufen ve innert (CH), auf etwas vergessen, um 40 Euro, am Land (AT).
  • Kelime farkları en çok mutfak, okul ve ulaşımdadır: Paradeiser, Semmel, Jänner (AT), Velo, Trottoir, Billett (CH).
  • Bir metinde tek varyant kullan; okur belli değilse ortak çekirdekte kal.

Avusturya ve İsviçre Almancası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Avusturya Almancası farklı bir dil mi?

Hayır. Avusturya Almancası (österreichisches Deutsch) Almancanın Avusturya’daki standart biçimidir. Gramer büyük ölçüde aynıdır; farklar bazı kelimelerde, birkaç artikel ve çoğulda, ich bin gestanden gibi yapılarda ve telaffuzdadır. Almanya standardıyla Almanca öğrenen biri Avusturya’da yazılı metinleri rahatça okur.

İsviçre Almancası ile Almanca arasındaki fark nedir?

İki ayrı şey var: İsviçre standart Almancası (Schweizer Hochdeutsch) ve İsviçre lehçeleri (Schweizerdeutsch). Standart dil yazıda ve resmî ortamda kullanılır; Almanya standardından farkı ß’nin olmaması, bazı kelimeler ve birkaç gramer ayrıntısıdır. Lehçeler ise günlük konuşmanın dilidir ve ses, kelime ve gramer bakımından standart dilden belirgin biçimde ayrılır.

İsviçre’de yaşamak için İsviçre Almancası öğrenmek gerekir mi?

Resmî yazışma, okul ve iş yazıları standart dille yürür; bu yüzden önce iyi bir standart Almanca gerekir. Günlük konuşmada Mundart duyacağın için zamanla onu anlamayı öğrenmek işini kolaylaştırır. Mundart bölgeden bölgeye değiştiği için yaşadığın kantonun lehçesini dinleyerek öğrenmek en doğrudan yoldur.

İsviçre’de neden ß kullanılmıyor?

ß İsviçre’de 20. yüzyıl boyunca yavaş yavaş bırakıldı ve bugün okulda da basında da kullanılmıyor. Resmî yazım kuralları İsviçre ve Liechtenstein için ß yerine ss yazımını açıkça kabul eder. Telaffuz değişmez; Fuss’taki u yine uzundur.

Avusturya’da ve İsviçre’de merhaba nasıl denir?

Avusturya’da en yaygın selam Grüß Gott, samimi selam Servus’tur. İsviçre’de Grüezi (birden fazla kişiye Grüezi mitenand) yaygındır; bu Mundart kökenli bir selamdır ama standart dille konuşurken de kullanılır. Guten Tag iki ülkede de anlaşılır ve doğrudur.

Hangi Almancayı öğrenmeliyim: Almanya, Avusturya ya da İsviçre?

Gramer ortak olduğu için hangisiyle başladığın çok fark etmez. Bu sitedeki dersler Almanya standardını esas alır ve öteki varyantların farkını gerektiği yerde belirtir. Avusturya ya da İsviçre’ye gideceksen o ülkenin günlük kelimelerini ve yazım özelliklerini ek olarak öğrenmen yeter.

Almanya’da ich bin gestanden demek hata mı?

Hayır, dilbilgisi hatası değildir. Almanya’nın güneyinde de standart kabul edilir; kuzeyde ve ortada ise ich habe gestanden kullanılır. Önemli olan bir metinde tutarlı olmaktır: stehen için sein kullandıysan sitzen ve liegen için de sein kullan.

Avusturya ve İsviçre Almancasında sayılar farklı mı?

Sayıların kendisi aynıdır. Fark yazımdadır: İsviçre’de büyük sayılarda binlik ayırıcı olarak kesme işareti (12’500) ve frank tutarlarında ondalık nokta (Fr. 12.50) görülür. Almanya ve Avusturya’da ondalık ayırıcı virgüldür: 12,50 Euro.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.