Logo
Almanca Portalı
A2
A2Gramer · İsimler, Artikeller ve Haller

Almanca Bileşik İsimler (Komposita): Artikel, Çoğul, Bağlama Sesleri, Örnekler ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 25 dk okuma
Kısa cevap

Bileşik isim (Kompositum, çoğulu Komposita), iki ya da daha fazla kelimenin bitişik yazılarak tek bir isim olmasıdır: das Haus + die Tür → die Haustür (ev kapısı). Türkçedeki “ev kapısı, diş fırçası” tamlamalarına benzer, ama tek kelime olarak yazılır. Artikeli ve çoğulu son kelime belirler: die Haustür, die Haustüren.

Bestimmungswort + Grundwort → artikel ve çoğul Grundwort’tan gelir

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Almanca Bileşik İsimler Nedir?
  2. 2Bileşik İsimler Nasıl Kurulur? Dört Temel Tür
    1. 2.1Nomen + Nomen: iki ismin birleşmesi
    2. 2.2Verb + Nomen: fiil kökü ve isim
    3. 2.3Adjektiv + Nomen: sıfat ve isim
    4. 2.4Präposition + Nomen: edat ve isim
  3. 3Bileşik İsimlerde Artikel ve Çoğul Nasıl Bulunur?
    1. 3.1Artikel: son kelimenin artikeli geçerli
    2. 3.2Çoğul ve hal ekleri: yalnız son kelime değişir
  4. 4Bağlama Sesleri (Fugenelement): -s-, -n-, -er-, -e-
    1. 4.1Bağ sesi yok: doğrudan birleşme
    2. 4.2Fugen-s: -ung, -heit ve -ling sonrası
    3. 4.3-n- ve -en-: die Sonne, die Frau
    4. 4.4-er- ve -e-: Kinderzimmer, Tagebuch
    5. 4.5Son -e düşer: die Schule, die Sprache
  5. 5Bileşik İsmin Anlamı Nasıl Anlaşılır?
    1. 5.1Grundwort ana anlamdır: sondan başla
    2. 5.2Sıra değişince anlam değişir
    3. 5.3Üç ve daha fazla parça: sondan böl
  6. 6Bileşik İsimler Ne Zaman Kullanılır?
  7. 7Günlük Hayattan Bileşik İsim Örnekleri
  8. 8Almanca Bileşik İsimlerde En Sık Yapılan Hatalar
  9. 9Bileşik İsim, Sıfat + İsim ve von Yapısının Farkı
  10. 10Derinleşmek İsteyenlere
  11. 11Almanca Bileşik İsimler Alıştırmaları
  12. 12Almanca Bileşik İsimler Konu Özeti
  13. 13Almanca Bileşik İsimler Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca Bileşik İsimler Nedir?

Almancada yeni bir isim yapmanın en yaygın yollarından biri, var olan kelimeleri yan yana getirip bitişik yazmaktır. Böyle kurulan isme Kompositum (bileşik isim) denir. der Zahn (diş) ile die Bürste (fırça) birleşince die Zahnbürste (diş fırçası), der Bus ile die Haltestelle (durak) birleşince die Bushaltestelle (otobüs durağı) olur. Ortaya çıkan kelime tek bir isimdir: tek artikel alır, yalnız ilk harfi büyük yazılır ve tek kelime gibi çoğul yapılır.

Bileşik ismin iki parçası vardır. Sondaki parçaya Grundwort (temel kelime) denir; kelimenin asıl anlamını, artikelini ve çoğulunu o taşır. Öndeki parçaya Bestimmungswort (belirleyici kelime) denir; temel kelimeyi daraltır, “ne tür bir …?” sorusuna cevap verir. die Haustür bir kapıdır (Tür), ama hangi kapı olduğunu Haus söyler: evin giriş kapısı.

Bu yapı Türkçe konuşan biri için tanıdıktır, çünkü Türkçedeki belirtisiz isim tamlamasında da sıra aynıdır: niteleyen kelime önde, asıl kelime sondadır. “Ev kapısı” bir kapıdır, “diş fırçası” bir fırçadır. Fark yazımda ve ektedir: Türkçede iki kelime genellikle ayrı yazılır ve ikinci kelime -ı/-sı eki alır; Almancada ek gelmez, iki kelime tek kelime olur. Türkçede de “buzdolabı, demiryolu” gibi bitişik yazılan birleşik kelimeler var; Almancada ise bu tür tamlamalar kural olarak bitişik yazılır.

Türkçe tamlama ve Almanca bileşik isim
TürkçeAlmancaParçalar
ev kapısıdie Haustürdas Haus + die Tür
diş fırçasıdie Zahnbürsteder Zahn + die Bürste
elma suyuder Apfelsaftder Apfel + der Saft
otobüs durağıdie Bushaltestelleder Bus + die Haltestelle
yatak odasıdas Schlafzimmerschlafen + das Zimmer

Bileşik İsimler Nasıl Kurulur? Dört Temel Tür

Bileşik ismin son parçası her zaman bir isimdir; değişen, öndeki parçadır. Öndeki parça bir isim, bir fiil, bir sıfat ya da bir edat olabilir. Aşağıda dört türü ayrı ayrı göreceksin; dördünde de artikeli sondaki isim verir.

Almanca bileşik isimlerin dört türü: isim + isim die Haustür, fiil + isim das Schlafzimmer, sıfat + isim der Kühlschrank, edat + isim der Vorname
Öndeki parça isim, fiil, sıfat ya da edat olabilir; sondaki parça hep isimdir

Nomen + Nomen: iki ismin birleşmesi

En sık görülen tür, iki ismin birleşmesidir. Öndeki ismin artikeli tamamen düşer; yalnız sondaki ismin artikeli kalır. İkinci isim artık küçük harfle yazılır, çünkü kelimenin ortasındadır: das Haus + die Tür → die Haustür, “HausTür” değil. Bazı isimler arasına bir bağlama sesi girer (Geburtstag); bunu aşağıda ayrı bir bölümde göreceksin.

İsim + isim
  • der Apfel + der Saft → der Apfelsaftelma suyu
  • das Haus + der Schlüssel → der Hausschlüsselev anahtarı
  • die Stadt + der Plan → der Stadtplanşehir haritası
  • Ich habe meinen Hausschlüssel vergessen.Ev anahtarımı unuttum.

Verb + Nomen: fiil kökü ve isim

Öndeki parça bir fiilse, mastarın sonundaki -en ya da -n düşer ve yalnız fiil kökü kalır: schlafen → Schlaf-, waschen → Wasch-, schreiben → Schreib-. Mastarın tamamı çoğunlukla kelimenin içine girmez; “Schlafenzimmer” diye bir kelime yoktur. Birkaç fiil kökünden sonra ise okunuşu kolaylaştıran bir -e- gelir: warten → das Wartezimmer (bekleme salonu), halten → die Haltestelle (durak).

Fiil + isim
  • schlafen + das Zimmer → das Schlafzimmeryatak odası
  • waschen + die Maschine → die Waschmaschineçamaşır makinesi
  • schreiben + der Tisch → der Schreibtischçalışma masası
  • fahren + die Karte → die Fahrkarte(yol) bileti
  • Die Waschmaschine ist im Keller.Çamaşır makinesi bodrumda.

Adjektiv + Nomen: sıfat ve isim

Sıfat da bir ismin önüne bitişik olarak gelebilir. Bu durumda sıfat çekim eki almaz, yalın biçimiyle kalır: groß + die Stadt → die Großstadt (büyükşehir). Ortaya çıkan kelime bir şeyin özelliğini değil, bir türün adını söyler; “eine große Stadt” ile “eine Großstadt” arasındaki farkı aşağıdaki karşılaştırma bölümünde göreceksin.

Sıfat + isim
  • kühl + der Schrank → der Kühlschrankbuzdolabı
  • frei + die Zeit → die Freizeitboş zaman
  • alt + die Stadt → die Altstadteski şehir, tarihî merkez
  • klein + das Geld → das Kleingeldbozuk para
  • Was machst du in deiner Freizeit?Boş zamanında ne yapıyorsun?

Präposition + Nomen: edat ve isim

Bazı bileşik isimlerin başında vor (önce), nach (sonra), unter (alt) gibi bir edat durur. Bu edat ismin anlamına yer ya da zaman bilgisi ekler. Formlarda sık karşına çıkan iki kelime bu türdendir: der Vorname (ad) ve der Nachname (soyadı).

Edat + isim
  • vor + der Name → der Vornamead, ön ad
  • nach + der Name → der Nachnamesoyadı
  • nach + der Mittag → der Nachmittagöğleden sonra
  • Wie ist Ihr Nachname? — Yılmaz.Soyadınız nedir? — Yılmaz.

Bileşik İsimlerde Artikel ve Çoğul Nasıl Bulunur?

Bileşik isimlerin en kullanışlı yanı şudur: son kelimenin artikelini biliyorsan, bileşik ismin artikelini de bilirsin. Artikel, çoğul ve hal ekleri hep Grundwort’tan, yani son parçadan gelir. Bu bölümde önce artikeli, sonra çoğulu ve hal eklerini göreceksin.

Bileşik isimlerde artikeli son kelime belirler: die Haustür, der Handschuh, die Zahnbürste, das Krankenhaus
Öndeki kelimenin artikeli düşer; bileşik isim son kelimenin artikelini alır

Artikel: son kelimenin artikeli geçerli

Bileşik ismin artikeli, sondaki ismin artikelidir. Öndeki kelimenin artikeli ne olursa olsun bunu değiştirmez: das Haus nötrdür, ama die Tür dişil olduğu için die Haustür dişildir. Aynı ilk kelimeyle kurulan bileşik isimler bu yüzden farklı artikeller alabilir. Tek tek isimlerin artikelini öğrenmenin yollarını artikeller dersinde, son eklerden artikel tahmin etmeyi de artikel kuralları dersinde bulabilirsin.

Aynı ilk kelime, farklı artikel
ParçalarBileşik isimTürkçe
das Haus + die Türdie Haustürev kapısı
das Haus + der Schlüsselder Hausschlüsselev anahtarı
das Haus + die Aufgabedie Hausaufgabeev ödevi
die Hand + der Schuhder Handschuheldiven
die Hand + das Tuchdas Handtuchhavlu
die Hand + die Taschedie Handtascheel çantası

Haus her zaman das, Hand her zaman die’dir; bileşik isim ise son kelimenin artikelini alır.

Çoğul ve hal ekleri: yalnız son kelime değişir

Bileşik isim çoğul olduğunda yalnız son kelime çoğul ekini alır; öndeki kelime olduğu gibi kalır. die Zahnbürste → die Zahnbürsten (diş fırçaları), “Zähnebürsten” değil. Çoğul eki de son kelimenin kendi çoğulundan gelir: der Schrank → die Schränke olduğu için der Kühlschrank → die Kühlschränke. Çoğulun genel kurallarını çoğul yapma dersinde bulabilirsin.

Hal ekleri için de aynı kural geçerlidir. Dativ çoğulda isme gelen -n son kelimeye eklenir: in den Kinderzimmern (çocuk odalarında). Genitiv’de eril ve nötr isimlere gelen -s de sona eklenir: die Farbe des Kühlschranks (buzdolabının rengi). Bu hallerin ayrıntısını Dativ dersi ve Genitiv dersi anlatıyor.

Tekil, çoğul ve hal
  • der Kühlschrank, -¨e → die Kühlschränkebuzdolabı → buzdolapları
  • die Haustür, -en → die Haustürenev kapısı → ev kapıları
  • das Kinderzimmer, - → die Kinderzimmerçocuk odası → çocuk odaları
  • Die Kinder spielen in ihren Kinderzimmern.Çocuklar kendi odalarında oynuyor.
  • Ich kaufe zwei Zahnbürsten.İki diş fırçası alıyorum.

Bağlama Sesleri (Fugenelement): -s-, -n-, -er-, -e-

Bazı bileşik isimlerde iki parça doğrudan birleşir, bazılarında araya küçük bir ses girer. Bu sese Fugenelement (bağlama sesi) denir: der Geburtstag, die Sonnenbrille. Bazen de tersine, ilk kelimenin son harfi düşer. Bağlama sesi çoğu zaman anlamı değiştirmez, yalnız söylenişi kolaylaştırır. Aşağıda en sık görülen durumları göreceksin.

Almanca bileşik isimlerde bağlama sesleri: Geburtstag (-s-), Sonnenbrille (-n-), Kinderzimmer (-er-), Schulbus (-e düşer)
Bağlama sesi iki parçanın arasına girer; bazen de ilk kelimenin sonundaki -e düşer

Bağ sesi yok: doğrudan birleşme

Bileşik isimlerin büyük bölümünde araya hiçbir ses girmez; iki kelime olduğu gibi yan yana yazılır. Sıfatlar ve fiil kökleri de çoğunlukla doğrudan birleşir. Yeni bir bileşik isim kurarken önce bu en sade biçimi düşün, ama doğru biçimi kelimeyi duyarak ya da okuyarak öğren.

  • das Haus + die Tür → die Haustür (ev kapısı)
  • der Tisch + die Lampe → die Tischlampe (masa lambası)
  • der Zahn + der Arzt → der Zahnarzt (diş hekimi)
  • der Regen + der Schirm → der Regenschirm (şemsiye)
  • hoch + das Haus → das Hochhaus (yüksek bina)

Fugen-s: -ung, -heit ve -ling sonrası

En sık bağlama sesi -s-’dir. Kesin bir ipucu var: ilk kelime -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät ya da -ling ekiyle bitiyorsa, arkasından neredeyse her zaman -s- gelir. Bu ekleri isim yapım ekleri dersinde ayrıntılı bulacaksın. Bu eklerin dışında da -s- alan çok kelime vardır (Geburtstag, Arbeitsplatz); onları kelimeyle birlikte öğrenmen gerekir.

  • die Wohnung + der Schlüssel → der Wohnungsschlüssel (daire anahtarı)
  • die Gesundheit + die Karte → die Gesundheitskarte (sağlık kartı)
  • der Liebling + das Essen → das Lieblingsessen (en sevilen yemek)
  • die Geburt + der Tag → der Geburtstag (doğum günü)
  • die Arbeit + die Zeit → die Arbeitszeit (çalışma saati)
  • Wir suchen seit drei Monaten eine Wohnung. Die Wohnungssuche ist schwer. (Üç aydır ev arıyoruz. Ev arayışı zor.)

-n- ve -en-: die Sonne, die Frau

Sonu -e ile biten dişil isimler bileşik ismin başında sık sık -n- alır: die Sonne → Sonnenbrille. Bazı isimler de -en- alır: die Frau → Frauenarzt. Bu ses çoğul ekine benzese de anlam çoğul değildir: die Sonnenbrille “güneşler gözlüğü” değil, güneş gözlüğüdür.

  • die Sonne + die Brille → die Sonnenbrille (güneş gözlüğü)
  • die Straße + die Bahn → die Straßenbahn (tramvay)
  • die Küche + der Tisch → der Küchentisch (mutfak masası)
  • die Woche + das Ende → das Wochenende (hafta sonu)
  • die Frau + der Arzt → der Frauenarzt (kadın hastalıkları doktoru)

-er- ve -e-: Kinderzimmer, Tagebuch

Bazı isimler bileşik ismin başında -er- alır; ses yine çoğula benzer, ama anlam çoğul olmak zorunda değildir: das Kinderzimmer tek bir çocuğun odası da olabilir. Çoğul biçimindeki Umlaut da gelebilir: das Buch → das Bücherregal. Bir grup isim de araya -e- alır: der Tag → das Tagebuch.

  • das Kind + das Zimmer → das Kinderzimmer (çocuk odası)
  • das Kind + der Garten → der Kindergarten (anaokulu)
  • das Buch + das Regal → das Bücherregal (kitaplık)
  • der Tag + das Buch → das Tagebuch (günlük)
  • der Hund + die Hütte → die Hundehütte (köpek kulübesi)

Son -e düşer: die Schule, die Sprache

Bağlama sesinin tersi de olur: ilk kelimenin sonundaki -e bazen tamamen düşer. Bu en çok -e ile biten dişil isimlerde görülür. Yukarıda Sonnenbrille’de -n- eklendiğini gördün; Schulbus’ta ise -e atılmıştır. Hangi kelimenin hangisini yaptığını tahmin etmek zordur, bu yüzden bu kelimeleri bütün olarak öğren.

  • die Schule + der Bus → der Schulbus (okul otobüsü)
  • die Sprache + der Kurs → der Sprachkurs (dil kursu)
  • die Miete + der Vertrag → der Mietvertrag (kira sözleşmesi)
  • die Erde + das Geschoss → das Erdgeschoss (zemin kat)
  • Ich mache seit Januar einen Sprachkurs. (Ocaktan beri bir dil kursuna gidiyorum.)

Bileşik İsmin Anlamı Nasıl Anlaşılır?

Uzun bir Almanca kelimeyle karşılaştığında onu sözlükte bulamayabilirsin, çünkü her bileşik isim sözlükte ayrı madde olarak yer almaz. İyi haber şu: çoğu bileşik ismin anlamını parçalarından çıkarabilirsin. Bunun için üç şey bilmen yeterli: hangi parçanın asıl anlamı taşıdığı, parçaların sırasının neden önemli olduğu ve uzun kelimelerin nasıl bölündüğü.

Grundwort ana anlamdır: sondan başla

Bileşik ismi anlamak için önce son parçaya bak ve “Bu kelime ne?” diye sor. der Kinderwagen bir arabadır (Wagen), çocuk için olan bir araba: bebek arabası. die Taschenlampe bir lambadır, cebe sığan bir lamba: el feneri. Öndeki parça hep “ne tür?” sorusunu cevaplar. Türkçede de “çocuk arabası” diye düşündüğünde mantık aynıdır.

Son parçaya bak
  • der Kinderwagenbebek arabası (bir tür araba)
  • die Taschenlampeel feneri (bir tür lamba)
  • das Wohnzimmeroturma odası (bir tür oda)
  • der Stadtparkşehir parkı (bir tür park)

Sıra değişince anlam değişir

Asıl anlamı son parça taşıdığı için iki parçanın yerini değiştirirsen bambaşka bir şeyden söz etmiş olursun. die Milchschokolade bir çikolatadır (sütlü çikolata), die Schokoladenmilch ise bir süttür (çikolatalı süt). Artikel de son parçayla birlikte değişebilir: der Blumentopf bir saksıdır, die Topfblume ise saksıda yetişen bir çiçek.

Aynı parçalar, farklı sıra
  • die Milchschokolade / die Schokoladenmilchsütlü çikolata / çikolatalı süt
  • der Blumentopf / die Topfblumesaksı / saksı çiçeği
  • Morgens trinke ich gern Schokoladenmilch.Sabahları çikolatalı süt içmeyi severim.

Üç ve daha fazla parça: sondan böl

Almancada üç, hatta dört parçalı bileşik isimler de vardır. Bunları okurken en sondaki parçayı ayır, sonra geri kalanı yine ikiye böl. die Bushaltestelle = der Bus + die Haltestelle; die Haltestelle da kendi içinde halten (durmak) + die Stelle (yer) demektir. Artikel yine en sondaki kelimeden gelir: Stelle dişil olduğu için Bushaltestelle de dişildir.

Uzun bileşik isimleri bölmek
  • die Bus | halte | stelle → die Bushaltestelleotobüs durağı
  • der Haus | tür | schlüssel → der Haustürschlüsselbina kapısının anahtarı
  • die Kinder | arzt | praxis → die Kinderarztpraxisçocuk doktoru muayenehanesi
  • Die Kinderarztpraxis ist im ersten Stock.Çocuk doktorunun muayenehanesi birinci katta.

Bileşik İsimler Ne Zaman Kullanılır?

Almanca, Türkçede tamlamayla, “-lı/-li” ya da “-lık/-lik” ekiyle anlattığın birçok ilişkiyi tek bir bileşik isimle söyler. Öndeki parça son parçanın amacını, malzemesini, yerini, zamanını ya da kimin için olduğunu gösterir. Resmî yazışmalarda ise kurum ve belge adları çoğu zaman bileşik isimdir.

Evde ve şehirde Almanca bileşik isimler resimli: der Kühlschrank, die Bushaltestelle, der Regenschirm, die Taschenlampe
Günlük eşyaların ve yerlerin adları çoğu zaman bileşik isimdir

1Ne için? Amaç ve kullanım

Öndeki parça, son parçanın ne işe yaradığını söyler. Türkçede çoğu zaman tamlama ya da “-lık” ekiyle karşılanır.

  • Die Kaffeetasse steht auf dem Tisch.Kahve fincanı masanın üstünde duruyor.
  • Das Wartezimmer ist heute voll.Bekleme salonu bugün dolu.
  • Unsere Waschmaschine ist kaputt.Çamaşır makinemiz bozuk.

2Neyden? Malzeme ve içerik

Öndeki parça, bir şeyin neyden yapıldığını ya da içinde ne olduğunu gösterir. Türkçede genellikle “-lı/-li” eki ya da tamlama kullanılır.

  • Ich trinke gern Apfelsaft.Elma suyu içmeyi severim.
  • Wir haben einen Holztisch gekauft.Ahşap bir masa aldık.
  • Die Gemüsesuppe ist sehr lecker.Sebze çorbası çok lezzetli.

3Nerede? Yer

Öndeki parça, bir şeyin nerede bulunduğunu ya da nereye ait olduğunu söyler.

  • Der Schlüssel liegt auf dem Küchentisch.Anahtar mutfak masasının üstünde.
  • Am Sonntag gehen wir in den Stadtpark.Pazar günü şehir parkına gidiyoruz.

4Ne zaman? Zaman ve mevsim

Öndeki parça, bir şeyin hangi zamana, öğüne ya da mevsime ait olduğunu gösterir.

  • Das Abendessen ist um sieben Uhr.Akşam yemeği saat yedide.
  • Ich brauche einen neuen Wintermantel.Yeni bir kışlık paltoya ihtiyacım var.
  • In den Sommerferien fliegen wir in die Türkei.Yaz tatilinde Türkiye’ye uçuyoruz.

5Kim için? Kişi ve meslek

Öndeki parça, bir şeyin kim için olduğunu ya da bir uzmanın kimle ilgilendiğini söyler.

  • Mein Sohn hat morgen einen Termin beim Kinderarzt.Oğlumun yarın çocuk doktorunda randevusu var.
  • Der Kinderwagen steht im Flur.Bebek arabası koridorda duruyor.

6Resmî işler: kurum ve belge adları

Almanya’da dairelerle, ev sahibiyle ya da işverenle yazışırken karşına çıkan adların çoğu bileşik isimdir. Bunları parçalarına ayırarak anlamak işini kolaylaştırır.

  • Ich habe morgen einen Termin bei der Ausländerbehörde.Yarın yabancılar dairesinde randevum var.
  • Hast du den Mietvertrag schon unterschrieben?Kira sözleşmesini imzaladın mı?
  • Meine Aufenthaltserlaubnis ist noch ein Jahr gültig.Oturma iznim bir yıl daha geçerli.

Günlük Hayattan Bileşik İsim Örnekleri

Aşağıdaki tabloda günlük hayatta işine yarayacak 30’dan fazla bileşik isim var. Kelimeler konulara göre sıralandı: ev, şehir ve ulaşım, resmî işler ve iş, sağlık, yemek, zaman ve giyim. Her kelime artikeli ve çoğuluyla verildi; “-¨e” çoğulda Umlaut geldiğini ve sona -e eklendiğini, “-¨er” Umlaut ve -er geldiğini, “-¨” yalnız Umlaut geldiğini, “-” ise çoğulun değişmediğini gösterir. Parçalar sütununda bağlama sesini ve düşen harfi de görebilirsin.

Günlük hayattan bileşik isimler
Bileşik isimParçalarTürkçe
das Schlafzimmer, -schlafen + das Zimmeryatak odası
das Wohnzimmer, -wohnen + das Zimmeroturma odası
der Kühlschrank, -¨ekühl + der Schrankbuzdolabı
die Waschmaschine, -nwaschen + die Maschineçamaşır makinesi
der Schreibtisch, -eschreiben + der Tischçalışma masası
das Erdgeschoss, -edie Erd(e) + das Geschosszemin kat
der Bahnhof, -¨edie Bahn + der Hoftren istasyonu
die Bushaltestelle, -nder Bus + die Haltestelleotobüs durağı
die Straßenbahn, -endie Straße + die Bahntramvay
die Fahrkarte, -nfahren + die Karte(yol) bileti
der Flughafen, -¨der Flug + der Hafenhavalimanı
das Parkhaus, -¨erparken + das Hauskatlı otopark
die Ausländerbehörde, -nder Ausländer + die Behördeyabancılar dairesi
der Mietvertrag, -¨edie Miet(e) + der Vertragkira sözleşmesi
der Arbeitsplatz, -¨edie Arbeit + s + der Platziş yeri, iş
die Arbeitszeit, -endie Arbeit + s + die Zeitçalışma saati
der Lebenslauf, -¨edas Leben + s + der Laufözgeçmiş
das Krankenhaus, -¨erdie Kranken + das Haushastane
der Zahnarzt, -¨eder Zahn + der Arztdiş hekimi
der Kinderarzt, -¨edas Kind + er + der Arztçocuk doktoru
die Zahnbürste, -nder Zahn + die Bürstediş fırçası
der Apfelsaft, -¨eder Apfel + der Saftelma suyu
das Weißbrot, -eweiß + das Brotbeyaz ekmek
die Speisekarte, -ndie Speise + die Kartemenü, yemek listesi
das Abendessen, -der Abend + das Essenakşam yemeği
der Geburtstag, -edie Geburt + s + der Tagdoğum günü
das Wochenende, -ndie Woche + n + das Endehafta sonu
der Nachmittag, -enach + der Mittagöğleden sonra
der Handschuh, -edie Hand + der Schuheldiven
der Regenschirm, -eder Regen + der Schirmşemsiye
die Sonnenbrille, -ndie Sonne + n + die Brillegüneş gözlüğü
die Handtasche, -ndie Hand + die Tascheel çantası

Parantez içindeki harf bileşik isimde düşer: die Erde → Erdgeschoss, die Miete → Mietvertrag.

Almanca Bileşik İsimlerde En Sık Yapılan Hatalar

Bileşik isim hatalarının çoğu üç yerden gelir: artikeli ilk kelimeden almak, Türkçedeki gibi iki kelimeyi ayrı yazmak ve bağlama seslerini atlamak. Aşağıda her hatanın doğru biçimini ve nereden kaynaklandığını görebilirsin.

Das Haustür ist offen.

Die Haustür ist offen.

İlk kelime das Haus olduğu için das seçmek kolay görünür. Ama bileşik isim son kelimenin artikelini alır: die Tür → die Haustür. Türkçede de “ev kapısı” bir kapıdır, ev değil.

Wo ist der Bushaltestelle?

Wo ist die Bushaltestelle?

Kelimenin başında der Bus durduğu için der akla gelir. Belirleyici olan sondaki die Haltestelle’dir; uzun kelimelerde de artikel en son parçadan gelir.

Ich brauche eine neue Zahn Bürste.

Ich brauche eine neue Zahnbürste.

Türkçede “diş fırçası” iki ayrı kelimedir, İngilizcede de “bus stop” gibi tamlamalar ayrı yazılır. Almancada bileşik isim tek kelimedir ve bitişik yazılır.

Ich habe zwei Zähnebürsten.

Ich habe zwei Zahnbürsten.

Fırça sayısı artınca öndeki kelimeyi de çoğul yapmak mantıklı görünebilir. Ama bileşik isimde yalnız son kelime çoğul olur: die Zahnbürste → die Zahnbürsten. Türkçede de “diş fırçaları” denir, “dişler fırçaları” değil.

Das ist unser Schlafenzimmer.

Das ist unser Schlafzimmer.

Fiil, bileşik ismin içine genellikle mastar biçimiyle girmez; sondaki -en düşer ve yalnız kök kalır: schlafen → Schlafzimmer.

Morgen feiern wir meinen Geburttag.

Morgen feiern wir meinen Geburtstag.

Türkçede kelimeler arasında böyle bir bağlama sesi olmadığı için -s- kolayca atlanır. Geburtstag, araya -s- giren bileşik isimlerdendir; bağlama sesini kelimeyle birlikte öğren.

Die Spielsachen liegen in den Kinderzimmer.

Die Spielsachen liegen in den Kinderzimmern.

Dativ çoğulda isme -n eklenir ve bu ek bileşik ismin sonuna, yani son kelimeye gelir: in den Kinderzimmern. Çoğulda değişmeyen isimler de (sonu -n ya da -s ile bitenler hariç) Dativ’de bu -n’yi alır.

Ich habe den Haus-Schlüssel vergessen.

Ich habe den Hausschlüssel vergessen.

Kısa çizgi Almancada yalnız özel durumlarda kullanılır: kısaltmalarda (die U-Bahn), sayılarla (die 3-Zimmer-Wohnung) ya da okunması çok zor kelimelerde. Sıradan bir bileşik isim bitişik yazılır: Hausschlüssel.

Bileşik İsim, Sıfat + İsim ve von Yapısının Farkı

Aynı iki kelimeyle bazen üç farklı yapı kurulabilir: bileşik isim, sıfat + isim ya da von ile tamlama. Üçü de doğru olabilir, ama aynı şeyi söylemez. Bileşik isim bir türün adıdır; sıfat + isim bir şeyin özelliğini anlatır; von ve Genitiv ise belirli bir sahibi gösterir.

Üç yapı yan yana
YapıÖrnekNe anlatır?
Bileşik isim (sıfat + isim)die Altstadt, eine GroßstadtBir tür adı: tarihî şehir merkezi, büyükşehir
Sıfat + isimeine alte Stadt, eine große StadtÖzellik: eski bir şehir, büyük bir şehir
Bileşik isim (isim + isim)der AutoschlüsselBir tür adı: araba anahtarı
von + Dativder Schlüssel von AnnaBelli bir sahip: Anna’nın anahtarı
GenitivAnnas SchlüsselBelli bir sahip: Anna’nın anahtarı (Genitiv)

Sıfat + isim yapısında sıfat çekim eki alır ve isimden ayrı yazılır: eine große Stadt; bileşik isimde ise sıfat eksiz kalır ve bitişir: eine Großstadt. Sıfatın aldığı ekleri belirsiz artikelle sıfat çekimi dersinde bulabilirsin. Bir eşyanın kime ait olduğunu söylerken bileşik isim değil, von ya da Genitiv kullanılır: “Annaschlüssel” diye bir kelime yoktur. von’un Dativ istemesini Dativ edatları konusunda görebilirsin.

Farkı cümlede gör
  • Wir wohnen in der Altstadt.Tarihî şehir merkezinde oturuyoruz.
  • Bursa ist eine alte Stadt.Bursa eski bir şehir.
  • Hast du den Autoschlüssel? — Nein, das ist der Schlüssel von Lukas.Araba anahtarı sende mi? — Hayır, bu Lukas’ın anahtarı.

Derinleşmek İsteyenlere

der See mi, die See mi? Son kelimenin anlamına bak

Bazı isimlerin iki farklı artikeli ve iki farklı anlamı vardır. der See göl, die See denizdir. Bileşik isim de son kelimenin hangi anlamda kullanıldığına göre artikel alır: der Bodensee bir göldür, die Nordsee ve die Ostsee ise denizdir. Benzer biçimde Teil (parça, kısım) hem der Teil hem das Teil olarak kullanılır; bileşiklerde hangisinin geçtiği kelimeye göre değişir ve kelimeyle birlikte öğrenilir: der Vorteil (avantaj) ve der Nachteil (dezavantaj) eril, das Gegenteil (zıt anlam) nötrdür. Yani kural geçerlidir, ama son kelimenin artikeli tek olmadığında hangisinin kullanıldığını kelimeyle birlikte öğrenmen gerekir.

Kısa çizgiyle yazılan bileşik isimler

Kısa çizgi şu durumlarda kullanılır: ilk parça bir harf ya da kısaltmaysa (die U-Bahn, die S-Bahn, die E-Mail), kelimede rakam varsa (die 3-Zimmer-Wohnung: üç odalı daire, der 10-Euro-Schein: 10 avroluk banknot) ya da kelime çok uzun ve okunması zorsa. Kira ilanlarında sık gördüğün die 3-Zimmer-Wohnung da son kelimeden artikel alır: die Wohnung. Kısa çizgiden sonra gelen isim büyük harfle başlar. Ayrıntılar için yazım kuralları dersine bakabilirsin.

Üç aynı harf yan yana: die Schifffahrt

İlk parça bir harfle bitip ikinci parça aynı harfle başlıyorsa, harflerin hiçbiri atılmaz: das Schiff + die Fahrt → die Schifffahrt (gemi taşımacılığı), der Kaffee + der Ersatz → der Kaffeeersatz. Okumayı kolaylaştırmak için bu kelimeler kısa çizgiyle de yazılabilir: Kaffee-Ersatz.

Vurgu genellikle ilk parçadadır

İki parçalı bileşik isimlerin çoğunda vurgu ilk parçaya düşer: Haustür, Kühlschrank, Bahnhof. İstisnalar vardır (Jahrhundert: yüzyıl), bu yüzden yeni bir kelimeyi sayfadaki dinle düğmesiyle kontrol et.

Sıfatlar da birleşir: eiskalt, dunkelblau

Birleşme yalnız isimlere özgü değildir. Sıfatlar da bir isimle ya da başka bir sıfatla birleşebilir: eiskalt (buz gibi soğuk), dunkelblau (koyu mavi), hellgrün (açık yeşil). Burada da asıl anlam sondadır: dunkelblau bir mavidir, koyu olan bir mavi. Bunlar sıfat olduğu için küçük harfle yazılır ve artikel almaz.

Almanca Bileşik İsimler Alıştırmaları

Birinci alıştırmada bileşik ismin artikelini bulacaksın, ikincide bağlama seslerini ve anlamı, üçüncüde parçaları birleştirip artikel, çoğul ve hal ekiyle doğru yazmayı çalışacaksın. Yanlış çıkan sorularda açıklamayı oku.

Boşluk doldurma

Alıştırma 1: Bileşik ismin artikelini yaz

Boşluğa der, die ya da das yaz. Parantezde kelimenin parçaları var.

  1. 1

    Haustür (das Haus + die Tür)

  2. 2

    Handschuh (die Hand + der Schuh)

  3. 3

    Schlafzimmer (schlafen + das Zimmer)

  4. 4

    Apfelsaft (der Apfel + der Saft)

  5. 5

    Sonnenbrille (die Sonne + die Brille)

  6. 6

    Krankenhaus (die Kranken + das Haus)

  7. 7

    Mittwoch (die Mitte + die Woche; bilinen istisna)

Cevap anahtarı
  1. die — Son kelime die Tür; bileşik isim de die alır.
  2. der — Son kelime der Schuh; Hand’in artikeli önemli değildir.
  3. das — Son kelime das Zimmer.
  4. der — Son kelime der Saft.
  5. die — Son kelime die Brille; araya -n- girer.
  6. das — Son kelime das Haus.
  7. der — Bilinen istisna: Woche dişil olsa da günlerin hepsi gibi der Mittwoch.
Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 2: Doğru biçimi seç

Parantezdeki parçalardan kurulan doğru kelimeyi ya da sorulan anlamı seç.

  1. 1

    Doğru yazım hangisi? (die Geburt + der Tag)

  2. 2

    Doğru yazım hangisi? (die Sonne + die Brille)

  3. 3

    Doğru yazım hangisi? (schlafen + das Zimmer)

  4. 4

    Doğru yazım hangisi? (die Schule + der Bus)

  5. 5

    Wir wohnen im ___. (die Erde + das Geschoss)

  6. 6

    “die Topfblume” ne demek?

  7. 7

    “das Kinderzimmer” kelimesinin çoğulu hangisi?

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: Parçaları birleştir

Parçaları birleştirip parantezdeki ipucuna göre tek kelime olarak yaz. “artikeliyle” yazan sorularda artikeli de yaz.

  1. 1

    das Haus + der Schlüssel → (artikeliyle)

  2. 2

    waschen + die Maschine → (artikeliyle)

  3. 3

    die Arbeit + der Platz → (artikeliyle, araya -s- girer)

  4. 4

    die Küche + der Tisch → (artikeliyle, araya -n- girer)

  5. 5

    groß + die Stadt → (artikeliyle)

  6. 6

    Ich habe zwei neue gekauft. (die Zahnbürste, çoğul)

  7. 7

    Die Kinder spielen in ihren . (das Kinderzimmer, Dativ çoğul)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

A2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Almanca Bileşik İsimler Konu Özeti

  • Bileşik isim (Kompositum), iki ya da daha fazla kelimenin bitişik yazılmasıyla kurulan tek bir isimdir: die Haustür.
  • Son parça (Grundwort) asıl anlamı taşır; öndeki parça (Bestimmungswort) onu daraltır. Türkçedeki “ev kapısı” sırasıyla aynıdır.
  • Öndeki parça isim, fiil kökü (Schlafzimmer), eksiz sıfat (Kühlschrank) ya da edat (Vorname) olabilir.
  • Artikel ve çoğul son kelimeden gelir: die Tür → die Haustür, die Haustüren. Bilinen istisna: der Mittwoch.
  • Hal ekleri de sona eklenir: in den Kinderzimmern, des Kühlschranks.
  • Bazı bileşiklerde araya bağlama sesi girer (Geburtstag, Sonnenbrille, Kinderzimmer) ya da -e düşer (Schulbus); -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät ve -ling’den sonra neredeyse her zaman -s- gelir.
  • Bileşik isim bitişik yazılır; kısa çizgi yalnız kısaltma, rakam ve okunması zor kelimelerde kullanılır.

Almanca Bileşik İsimler Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca bileşik isimler nedir?

İki ya da daha fazla kelimenin bitişik yazılarak tek bir isim olmasıdır. Almancada bunlara Komposita (tekili Kompositum) denir: der Zahn + die Bürste → die Zahnbürste (diş fırçası).

Almanca birleşik kelimelerde artikel nasıl bulunur?

Son kelimeye bakılır. Bileşik isim, son parçasının artikelini alır: das Haus + die Tür → die Haustür, die Hand + der Schuh → der Handschuh. Bilinen istisnası der Mittwoch’tur.

Bileşik isimlerin çoğulu nasıl yapılır?

Yalnız son kelime çoğul olur ve kendi çoğul ekini alır: der Schrank → die Schränke olduğu için der Kühlschrank → die Kühlschränke. Öndeki kelime değişmez.

Almanca birleşik kelimeler ayrı mı yazılır, bitişik mi?

Bitişik yazılır ve yalnız ilk harf büyük olur: der Hausschlüssel. Kısa çizgi yalnız kısaltmalarda (die U-Bahn), rakamlı kelimelerde (die 3-Zimmer-Wohnung) ve okunması çok zor kelimelerde kullanılır.

Bağlama -s- (Fugen-s) ne zaman gelir?

İlk kelime -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät ya da -ling ile bitiyorsa neredeyse her zaman -s- gelir: der Wohnungsschlüssel, das Lieblingsessen. Bunların dışında -s- alan kelimeler (der Geburtstag, der Arbeitsplatz) tek tek öğrenilir.

Almanca birleşik kelimelere örnek verir misin?

Günlük hayattan birkaç örnek: das Schlafzimmer (yatak odası), der Kühlschrank (buzdolabı), der Bahnhof (tren istasyonu), die Fahrkarte (bilet), das Krankenhaus (hastane), der Geburtstag (doğum günü), das Wochenende (hafta sonu). Yukarıdaki tabloda 30’dan fazla örneği artikeli ve çoğuluyla bulabilirsin.

Sözlükte bulamadığım uzun bir kelimeyi nasıl anlarım?

Kelimeyi sondan böl. Önce son parçayı bul ve sözlükte ona bak; o kelimenin asıl anlamıdır. Sonra öndeki parçaları ayır: die Kinderarztpraxis = Kinder + Arzt + Praxis, yani çocuk doktorunun muayenehanesi. Bağlama seslerini (-s-, -n-, -er-) ayırmayı unutma.

Bileşik isimlerle hangi konular bağlantılı?

Artikeli doğru bulmak için tek tek isimlerin artikelini bilmen gerekir; bunun için artikel ve artikel kuralları derslerine bakabilirsin. Almanca isimler sayfası ise isimlerle ilgili bütün dersleri bir arada gösterir.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.