Logo
Almanca Portalı
B2
B2Gramer · İsimler, Artikeller ve Haller

Almanca İsim Yapım Ekleri ve Artikel: -ung, -heit, -keit, -schaft, -chen Konu Anlatımı, Tablo ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 29 dk okuma
Kısa cevap

İsim yapım ekleri, bir fiile, sıfata ya da başka bir isme eklenerek yeni isim kuran son eklerdir: wohnen → die Wohnung, frei → die Freiheit. Türkçedeki -lık, -ci, -cık eklerine benzerler. Almancada bu ekler artikeli de belirler: -ung, -heit, -keit, -schaft die, -chen das, -ling der alır.

kök + yapım eki → yeni isim · artikeli ek belirler: der Freund → die Freundschaft

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Almanca İsim Yapım Ekleri Nedir?
  2. 2İsim Yapım Ekleri ve Artikel Tablosu
  3. 3Die Alan Ekler: -ung, -heit, -keit, -schaft ve Diğerleri
    1. 3.1-ung: fiilden işlem ve sonuç
    2. 3.2-heit ve -keit: sıfattan soyut isim
    3. 3.3-schaft: topluluk, ilişki ve alan
    4. 3.4-ion, -tät, -ik, -ur: yabancı kökenli ekler
    5. 3.5-ei ve -in: yer ve kadın kişi
  4. 4Der Alan Ekler: -er, -ling, -ismus, -ist ve -or
    1. 4.1-er ve -ler: yapan kişi ve alet
    2. 4.2-ling: kişi ve canlı
    3. 4.3-ismus ve -ist: akım ve kişi
    4. 4.4-or, -ant, -ent: yabancı kökenli kişi isimleri
  5. 5Das Alan Ekler: -chen, -lein, -nis, -tum, -um ve -ment
    1. 5.1-chen ve -lein: küçültme
    2. 5.2-nis: sonuç ve durum
    3. 5.3-tum: durum, mülk ve dönem
    4. 5.4-um, -ment, -ma: Latince ve Yunanca ekler
  6. 6Ek Almadan İsim Yapımı: das Lesen, der Lauf, das Gebirge
    1. 6.1Mastardan isim: das Lesen, das Kochen
    2. 6.2Fiil kökünden isim: der Lauf, der Flug
    3. 6.3Ge- önekli isimler: das Gebirge, das Gespräch
  7. 7İsim Yapım Ekleri Ne Zaman Kullanılır?
  8. 8Ekler Çoğulu da Gösterir: Çoğul Tablosu
  9. 9Bir Kökten Birçok İsim: Kelime Aileleri
  10. 10İsim Yapım Ekleri ile En Sık Yapılan Hatalar
  11. 11Yapım Eki ile Bileşik İsim Farkı: Artikeli Ne Belirler?
  12. 12Derinleşmek İsteyenlere
  13. 13İsim Yapım Ekleri Alıştırmaları
  14. 14İsim Yapım Ekleri Konu Özeti
  15. 15İsim Yapım Ekleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca İsim Yapım Ekleri Nedir?

Almancada yeni isimlerin büyük bir kısmı var olan kelimelerden türetilir. Bir fiilin köküne, bir sıfata ya da başka bir isme bir son ek gelir ve ortaya yeni anlamlı bir isim çıkar: bestellen (sipariş etmek) → die Bestellung (sipariş), gesund (sağlıklı) → die Gesundheit (sağlık), der Freund (arkadaş) → die Freundschaft (arkadaşlık). Almanca dilbilgisinde bu işe Ableitung (türetme), eklere de Suffix (son ek) denir.

Türkçe de aynı yolu kullanır: “özgür → özgürlük”, “satmak → satıcı”, “kedi → kedicik”. Asıl fark artikelde. Türkçede ek yalnız anlamı değiştirir; Almancada ise türetilen isim artık ekin cinsiyetini taşır. Kök eril bile olsa -schaft eki gelince isim dişil olur: der Freund ama die Freundschaft. Kök dişil olsa bile -chen eki ismi nötr yapar: die Katze ama das Kätzchen. A1’deki artikel kuralları dersinde birkaç ipucunu görmüştün; bu derste ekleri anlamlarıyla, çoğullarıyla ve istisnalarıyla birlikte ayrıntılı ele alıyoruz.

Türkçe ve Almanca yapım ekleri yan yana
TürkçeAlmancaÖrnek
-lık, -lik (özgürlük)-heit, -keitfrei → die Freiheit
-lık, -lik (arkadaşlık)-schaftder Freund → die Freundschaft
-ma, -me (ödeme)-ungzahlen → die Zahlung
-cı, -ci (satıcı)-erverkaufen → der Verkäufer
-cık, -cik (kedicik)-chen, -leindie Katze → das Kätzchen

İsim Yapım Ekleri ve Artikel Tablosu

Aşağıdaki tablo en sık kullanılan ekleri artikellerine göre topluyor. “Neyden türer?” sütunu ekin hangi tür kelimeye geldiğini, son sütun da bilinmesi gereken istisnaları gösteriyor. Her ekin anlamını ve örneklerini sonraki bölümlerde tek tek bulacaksın.

Son eke göre artikel
ArtikelEkNeyden türer?ÖrnekDikkat
der-er, -lerfiil, isimder Lehrer, der Künstlerdie Mutter (türetilmiş değil)
der-lingfiil, sıfat, isimder Lehrlingbilinen istisna yok
der-ismus, -istyabancı kökder Tourismus, der Tourist-ist: N-Deklination
der-or, -ant, -entyabancı kökder Direktor, der Studentdas Labor
die-ungfiildie Wohnungder Sprung (ek değil)
die-heit, -keit, -igkeitsıfat, isimdie Freiheit, die Möglichkeitistisnası yok
die-schaftisim, sıfat, fiildie Freundschaftder Schaft (ek değil)
die-ion, -tät, -ik, -uryabancı kökdie Situation, die Universitätder Spion, das Abitur
die-ei, -inisim, fiildie Bäckerei, die Lehrerindas Ei, das Benzin (ek değil)
das-chen, -leinisimdas Kätzchen, das Büchleinder Kuchen (ek değil)
das-nisfiil, sıfatdas Ergebnisdie Erlaubnis, die Kenntnis
das-tumisim, sıfatdas Wachstumder Irrtum, der Reichtum
das-um, -ment, -mayabancı kökdas Zentrum, das Dokumentder Moment, die Firma

“Ek değil” notu, kelimenin sonu aynı harflerle bitse de o ekle türetilmediğini gösterir; kural bu kelimelerde geçerli değildir.

Almanca isim yapım ekleri ve artikel: -er, -ling der; -ung, -heit, -keit die; -schaft, -ion die; -chen, -lein das
Türetilmiş isimde artikeli kök değil, son ek belirler

Die Alan Ekler: -ung, -heit, -keit, -schaft ve Diğerleri

Dişil isim yapan ekler en kalabalık gruptur ve en güvenilir kurallar da buradadır: -ung, -heit, -keit ve -schaft ile türetilmiş isimlerin hepsi die alır ve hepsinin çoğulu -en ile yapılır. Aşağıda önce bu dört eki, sonra yabancı kökenli ekleri ve -ei ile -in’i göreceksin.

-ung: fiilden işlem ve sonuç

-ung, fiil köküne gelir ve fiilin anlattığı işi, bu işin sonucunu ya da bazen bu işi yapan aracı adlandırır. Mastarın -en ekini at, yerine -ung koy: wohnen → die Wohnung, lösen → die Lösung. Önekli fiillerde önek kalır: sich bewerben → die Bewerbung, entscheiden → die Entscheidung, einladen → die Einladung. be-, ent-, er-, ver- gibi önek alan ayrılamayan fiiller de -ung ile isim olabilir. Her fiilden -ung’lu isim yapılmaz; schlafen ya da gehen gibi fiillerin -ung biçimi yoktur. Bazen de anlam daralır: die Lesung “okuma” değil, bir yazarın eserinden okuduğu etkinliktir.

-ung ile türetilmiş isimler
  • Die Anmeldung bei der Stadt dauert nur zehn Minuten.Belediyeye kayıt yalnız on dakika sürüyor. (anmelden)
  • Hast du schon eine Einladung zur Hochzeit bekommen?Düğüne davetiye aldın mı? (einladen)
  • Die Entscheidung fällt nächste Woche.Karar gelecek hafta verilecek. (entscheiden)
  • Die Heizung in unserer Wohnung ist schon wieder kaputt.Dairemizdeki kalorifer yine bozuk. (heizen, wohnen)
Almanca -ung eki ile fiilden isim: die Wanderung, die Impfung, die Umarmung, die Heizung resimli örnekler
Fiil + -ung = die: wandern, impfen, umarmen, heizen

-heit ve -keit: sıfattan soyut isim

-heit ve -keit aynı işi görür: bir sıfattan (bazen bir isimden) özellik ya da durum bildiren soyut isim kurar, tıpkı Türkçedeki -lık, -lik gibi. Hangisinin geleceğini büyük ölçüde sıfatın sonu belirler. -heit çoğunlukla tek heceli sıfatlara, ortaç biçimli sıfatlara ve bazı isimlere gelir: frei → die Freiheit, krank → die Krankheit, bekannt → die Bekanntheit, vergangen → die Vergangenheit, das Kind → die Kindheit. -keit ise -bar, -ig, -lich ve -sam ile biten sıfatlara gelir: möglich → die Möglichkeit, pünktlich → die Pünktlichkeit, einsam → die Einsamkeit, flüssig → die Flüssigkeit.

  • -igkeit: -los ve -haft ile biten sıfatlar ve bazı başka sıfatlar bu uzun biçimi alır: arbeitslos → die Arbeitslosigkeit, lebhaft → die Lebhaftigkeit, leicht → die Leichtigkeit, genau → die Genauigkeit, süß → die Süßigkeit (şekerleme).
  • -er ve -el ile biten sıfatlar: burada iki ek de görülür, kelimeyi tek tek öğrenmek gerekir: sauber → die Sauberkeit, eitel → die Eitelkeit ama sicher → die Sicherheit, dunkel → die Dunkelheit.
  • Artikel ve çoğul hep aynı: -heit, -keit ve -igkeit ile kurulan bütün isimler die alır, çoğulları -en ile yapılır: die Möglichkeit, -en, die Krankheit, -en.

-schaft: topluluk, ilişki ve alan

-schaft çoğunlukla bir isme gelir ve üç anlam taşır: bir grup insan (der Mann → die Mannschaft, takım), insanlar arasındaki ilişki (der Freund → die Freundschaft, der Nachbar → die Nachbarschaft) ya da bir alan, bir bütün (das Land → die Landschaft, manzara). Sıfat ve fiillerden de kurulabilir: eigen → die Eigenschaft (özellik), bereit → die Bereitschaft (hazır olma, nöbet), wissen → die Wissenschaft (bilim). Kökün artikeli ne olursa olsun sonuç dişildir; çoğulu -en: die Mannschaft, -en. Tek heceli der Schaft (sap, gövde) bir ek değil, kendi başına bir kelimedir.

-schaft ile örnekler
  • Unsere Nachbarschaft ist ruhig und sehr freundlich.Mahallemiz sakin ve çok dostça.
  • Die Freundschaft zwischen Can und Lukas hält seit der Schulzeit.Can ile Lukas’ın arkadaşlığı okul yıllarından beri sürüyor.
  • Geduld ist eine wichtige Eigenschaft für Lehrkräfte.Sabır öğretmenler için önemli bir özelliktir.
  • Die Mannschaft hat das Spiel knapp verloren.Takım maçı kıl payı kaybetti.

-ion, -tät, -ik, -ur: yabancı kökenli ekler

Latince ve Yunancadan gelen bu ekler çoğunlukla Türkçede de tanıdık kelimelerde görülür ve çoğu die alır. Çoğu kelimede Türkçe karşılık bile benzer: die Situation (durum), die Information (bilgi), die Universität (üniversite), die Musik, die Kultur. İstisnaları azdır ve çoğu, sonu tesadüfen aynı harflerle biten kelimelerdir.

  • -ion: die Diskussion, die Region, die Lektion; çoğul -en. İstisna: der Spion (casus), der Skorpion, das Stadion.
  • -tät: die Qualität, die Realität, die Nationalität; çoğul -en. Yaygın bir istisnası yok.
  • -ik: die Technik, die Grammatik, die Kritik; çoğul -en. İstisnalar: der Pazifik, das Mosaik. Dikkat: kişi bildiren der Techniker, der Kritiker -er ekiyle der olur.
  • -ur: die Natur, die Reparatur, die Temperatur, die Frisur; çoğul -en. İstisna: das Abitur, das Futur.

-ei ve -in: yer ve kadın kişi

-ei (çoğu zaman -erei) bir işin yapıldığı yeri ya da sürekli tekrarlanan, çoğunlukla can sıkıcı bir davranışı anlatır: die Bäckerei (fırın), die Metzgerei (kasap dükkânı), die Bücherei (kütüphane), die Fragerei (bitmek bilmeyen sorular). Vurgu -ei hecesindedir. das Ei ve der Papagei türetilmiş değildir. -in ise erkek kişi isminden kadın kişi ismi yapar ve her zaman die alır; çoğulda n ikilenir: der Lehrer → die Lehrerin, -nen. Bazı kelimelerde kökte Umlaut çıkar: der Arzt → die Ärztin, der Koch → die Köchin.

-ei ve -in ile örnekler
  • Die Bäckerei an der Ecke öffnet schon um sechs.Köşedeki fırın sabah altıda açılıyor.
  • Diese ständige Fragerei nervt mich.Bu bitmek bilmeyen sorular sinirimi bozuyor.
  • Elif arbeitet als Verkäuferin im Supermarkt.Elif süpermarkette satış elemanı olarak çalışıyor.
  • Meine Ärztin hat mir eine Woche Ruhe verordnet.Doktorum bana bir hafta istirahat verdi.

Der Alan Ekler: -er, -ling, -ismus, -ist ve -or

Eril isim yapan eklerin çoğu kişi bildirir: işi yapan, bir yere ait olan ya da bir düşünceyi savunan kişi. Bu kişinin kadın olanı -in ile kurulur ve die alır. Alet ve makine adlarında da -er sık görülür.

-er ve -ler: yapan kişi ve alet

-er, fiil köküne gelerek işi yapan kişiyi ya da işi gören aleti adlandırır; Türkçedeki -cı, -ci ekine benzer: lehren → der Lehrer, fahren → der Fahrer, backen → der Bäcker, verkaufen → der Verkäufer. Aynı ek alet ve makinelerde de kullanılır: drucken → der Drucker (yazıcı), wecken → der Wecker (çalar saat), rechnen → der Rechner (hesap makinesi, bilgisayar). Şehir adından kişi de yapar: der Berliner. -ler biçimi isimlere gelir: die Kunst → der Künstler, der Sport → der Sportler, die Wissenschaft → der Wissenschaftler. Çoğul değişmez: der Lehrer, -.

Almanca kişi bildiren isim yapım ekleri: der Lehrer, der Mechaniker, der Tourist ve die Touristin resimli
Kişi bildiren -er ve -ist der alır; kadın biçimi -in ile die olur

-ling: kişi ve canlı

-ling bir fiile, sıfata ya da isme gelerek çoğunlukla bir kişiyi, bazen bir canlıyı ya da mevsimi adlandırır. Bu ekle kurulan isimler eril olur, çoğulları -e ile yapılır: der Schmetterling (kelebek), der Frühling (ilkbahar). der Lehrling bugün biraz eski kalmıştır; resmî dilde çoğunlukla Auszubildende(r), kısaca Azubi kullanılır. Bazı kelimeler olumsuz bir değerlendirme taşır: feige (korkak) → der Feigling (korkak kimse). Türetilmiş -ling isimlerinde akılda tutulacak bir istisna yoktur.

-ling ile örnekler
  • Der neue Lehrling fängt im September an.Yeni çırak eylülde başlıyor. (lehren)
  • Lena ist der Liebling der ganzen Familie.Lena bütün ailenin gözdesi. (lieb; kız için de der Liebling)
  • Im Team ist Jonas der Neuling.Ekipte yeni gelen Jonas. (neu)
  • Anna und Lena sind Zwillinge.Anna ile Lena ikiz. (der Zwilling, -e)

-ismus ve -ist: akım ve kişi

-ismus bir akımı, düşünce biçimini ya da sistemi, -ist de bu düşünceyi taşıyan ya da bu işi yapan kişiyi adlandırır; ikisi de der alır: der Tourismus → der Tourist, der Journalismus → der Journalist, der Optimismus → der Optimist. -ismus’un çoğulu -ismen’dir: der Mechanismus → die Mechanismen. -ist ile biten kişi isimleri N-Deklination’a girer, yani Nominativ dışında bütün hallerde -en alır: Ich frage den Polizisten. Kadın biçimi -istin olur: die Journalistin.

-ismus ve -ist ile örnekler
  • Der Tourismus ist für die Region sehr wichtig.Turizm bölge için çok önemli.
  • Mehmet ist Journalist bei einer Lokalzeitung.Mehmet yerel bir gazetede gazeteci.
  • Kannst du bitte den Polizisten nach dem Weg fragen?Polise yolu sorabilir misin lütfen?
  • Ich bin eher Optimistin.Ben daha çok iyimser biriyim. (kadın konuşuyor)

-or, -ant, -ent: yabancı kökenli kişi isimleri

Latince kökenli -or eki kişi ve makine adlarında der verir: der Direktor, der Autor, der Professor, der Motor, der Ventilator. Çoğulda vurgu kayar ve -en gelir: die Direktoren, die Motoren. Bilinen istisna das Labor’dur. -ant ve -ent ile biten kişi isimleri de der alır ve -ist gibi N-Deklination’a girer: der Student, der Präsident, der Praktikant, der Lieferant. Kişi bildirmeyen -ent kelimeleri bu kurala girmez: das Talent.

-or, -ant, -ent ile örnekler
  • Der Direktor hat alle Eltern zu einem Gespräch eingeladen.Müdür bütün velileri görüşmeye çağırdı.
  • Wir suchen ab Mai einen Praktikanten für drei Monate.Mayıstan itibaren üç aylığına bir stajyer arıyoruz.
  • Der Lieferant kommt jeden Dienstag.Tedarikçi her salı geliyor.
  • Die Proben liegen im Labor.Numuneler laboratuvarda. (das Labor)

Das Alan Ekler: -chen, -lein, -nis, -tum, -um ve -ment

Nötr isim yapan ekler iki gruba ayrılır: kesin kurallı küçültme ekleri (-chen, -lein) ve “çoğunlukla das” diyebileceğimiz ekler (-nis, -tum, -um, -ment, -ma). İkinci grupta istisnalar kural kadar önemlidir.

-chen ve -lein: küçültme

-chen ve -lein, Türkçedeki -cık, -cik gibi küçüklük, sevimlilik ya da sevgi anlamı katar. Kökün artikeli ne olursa olsun küçültülmüş isim her zaman das alır ve çoğulu değişmez. Kökteki a, o, u, au çoğunlukla Umlaut alır, ismin sonundaki -e düşer: die Katze → das Kätzchen, das Haus → das Häuschen, der Hund → das Hündchen. Gündelik dilde -chen çok daha yaygındır; -lein daha çok masallarda, şiirde ve eski metinlerde, bir de -ch ile biten kelimelerde görülür: das Buch → das Büchlein. Bazı küçültme isimleri zamanla kendi anlamını kazanmıştır: das Brötchen (küçük, yuvarlak ekmek), das Plätzchen (kurabiye), das Mädchen (kız).

Almanca küçültme eki -chen ile das: das Kätzchen, das Brötchen, das Plätzchen, das Mädchen resimli
Küçültme eki -chen kökün artikelini değiştirir: hep das
Küçültme ekiyle örnekler
  • Wir haben für den Sommer ein Häuschen am See gemietet.Yaz için gölün kıyısında küçük bir ev kiraladık.
  • Möchtest du noch ein Stückchen Kuchen?Bir parçacık daha pasta ister misin?
  • Zum Frühstück gibt es frische Brötchen.Kahvaltıda taze küçük ekmekler var.
  • Der Kuchen ist noch warm.Pasta hâlâ sıcak. (der Kuchen küçültme değil)

-nis: sonuç ve durum

-nis çoğunlukla bir fiilden ya da sıfattan bir sonucu, bir durumu ya da bir olayı adlandırır. Bu isimlerin çoğu das alır: das Ergebnis (sonuç), das Erlebnis (yaşantı), das Ereignis (olay), das Zeugnis (karne, belge), das Geheimnis (sır), das Verständnis (anlayış), das Gefängnis (cezaevi). Ama die alan azımsanmayacak bir grup da vardır: die Erlaubnis (izin), die Kenntnis ve die Erkenntnis (bilgi, kavrayış), die Finsternis (karanlık), die Wildnis (yaban), die Besorgnis (kaygı). Bu yüzden -nis kuralı “çoğunlukla das” diye öğrenilir. Çoğulda s ikilenir: das Ergebnis, -se.

-nis ile örnekler
  • Das Ergebnis der Prüfung kommt per Post.Sınav sonucu posta ile geliyor.
  • Der Urlaub in den Alpen war ein tolles Erlebnis.Alplerdeki tatil harika bir deneyimdi.
  • Für diese Stelle brauchst du gute Deutschkenntnisse.Bu iş için iyi Almanca bilgisi gerekiyor.
  • Ohne die Erlaubnis des Vermieters darfst du keinen Hund halten.Ev sahibinin izni olmadan köpek besleyemezsin.

-tum: durum, mülk ve dönem

-tum bir durumu, bir mülkü ya da bir dönemi ve bütünü adlandırır. Çoğu das alır: das Wachstum (büyüme), das Eigentum (mülk), das Altertum (ilkçağ), das Brauchtum (gelenek görenek). İki yaygın istisnayı ayrıca öğren: der Irrtum (yanılgı) ve der Reichtum (zenginlik). Çoğul -tümer ile yapılır: der Irrtum, -¨er → die Irrtümer; bazı -tum isimlerinin ise çoğulu hiç kullanılmaz.

-tum ile örnekler
  • Das Wachstum der Stadt war in den letzten Jahren sehr schnell.Şehrin büyümesi son yıllarda çok hızlıydı.
  • Die Wohnung ist Eigentum meiner Eltern.Daire anne babamın mülkü.
  • Das war ein Irrtum, entschuldigen Sie bitte.Bir yanlışlık oldu, lütfen kusura bakmayın.

-um, -ment, -ma: Latince ve Yunanca ekler

Latince ve Yunancadan gelen bu üç ek de çoğunlukla das verir: das Zentrum, das Museum, das Studium, das Visum; das Dokument, das Medikament, das Experiment; das Thema, das Klima, das Drama. Çoğulları çoğunlukla özeldir: -um ve -ma düşer, yerine -en gelir (die Zentren, die Museen, die Themen); -ment ise -e alır (die Dokumente). İstisnalar: der Moment (an), der Zement, der Konsum ve die Firma.

-um, -ment, -ma ile örnekler
  • Für das Visum brauchst du einen gültigen Pass.Vize için geçerli bir pasaport gerekiyor.
  • Bitte bringen Sie alle Dokumente zum Termin mit.Lütfen randevuya bütün belgeleri getirin.
  • Das Thema der Präsentation ist erneuerbare Energie.Sunumun konusu yenilenebilir enerji.
  • Einen Moment, bitte!Bir saniye lütfen! (der Moment)

Ek Almadan İsim Yapımı: das Lesen, der Lauf, das Gebirge

Her isim bir son ekle türemez. Almancada ek kullanmadan isim kurmanın üç yolu daha vardır: mastarı olduğu gibi isim yapmak, fiilin kökünü tek başına kullanmak ve Ge- önekini eklemek. Üçünün de artikel eğilimi bellidir.

Mastardan isim: das Lesen, das Kochen

Her fiilin mastarı büyük harfle yazılınca isim olur ve her zaman das alır. Bu isim eylemin kendisini, süreci anlatır; Türkçedeki “-ma, -me” ve “-mak, -mek” isimlerine yakındır. Çoğulu genellikle yoktur. Özellikle beim (… ederken) ve zum (… için) ile çok sık kullanılır. Bazıları somut bir anlam da kazanmıştır: das Essen hem “yemek yeme” hem “yemek” demektir.

Mastardan isim örnekleri
  • Das Rauchen ist im ganzen Gebäude verboten.Binanın tamamında sigara içmek yasak.
  • Beim Kochen höre ich gern Musik.Yemek yaparken müzik dinlemeyi severim.
  • Ich brauche eine Brille zum Lesen.Okumak için gözlüğe ihtiyacım var.

Fiil kökünden isim: der Lauf, der Flug

Bazı fiillerde mastar eki atılır ve kalan kök isim olur: laufen → der Lauf, kaufen → der Kauf, anrufen → der Anruf, besuchen → der Besuch. Düzensiz fiillerde kökteki ünlü çoğu zaman değişir: fliegen → der Flug, springen → der Sprung, gehen → der Gang, finden → der Fund. Bu isimlerin çoğu der alır, ama hepsi değil: das Spiel, das Verbot, das Angebot. der Sprung -ung ile bitse de ek almamıştır; kural bu yüzden geçmez.

Kökten isim örnekleri
  • Der Flug nach Istanbul hat zwei Stunden Verspätung.İstanbul uçağı iki saat rötarlı.
  • Danke für deinen Anruf!Aradığın için teşekkürler!
  • Das Angebot gilt nur bis Freitag.Kampanya yalnız cumaya kadar geçerli.

Ge- önekli isimler: das Gebirge, das Gespräch

Ge- öneki bir isme ya da fiile gelerek toplu bir bütünü ya da bir eylemin ürününü adlandırır: der Berg → das Gebirge (sıradağlar), sprechen → das Gespräch (konuşma, görüşme), trinken → das Getränk (içecek), schenken → das Geschenk (hediye). Bu isimlerin çoğu das alır. Tekrarlanan, çoğu zaman can sıkan bir eylemi anlatan Ge-…-e kalıbı da das’tır: das Gerede (dedikodu, laf). İstisnalar sık kullanıldığı için önemlidir: der Gedanke, der Geschmack, der Geruch, die Geschichte, die Gefahr.

Ge- ile örnekler
  • Das Gespräch mit der Chefin war sehr positiv.Patronla görüşme çok olumlu geçti.
  • Welches Getränk möchten Sie?Hangi içeceği istersiniz?
  • Der Gedanke an die Prüfung macht mich nervös.Sınav düşüncesi beni geriyor. (der Gedanke)

İsim Yapım Ekleri Ne Zaman Kullanılır?

Ekler yalnız artikel ipucu değildir; her biri isme belli bir anlam katar. Aşağıdaki kartlar eklerin cümlede gördüğü başlıca işleri özetliyor. Bir B2 öğrencisi için üslup farkı da önemli: -ung, -heit ve -keit’li isimler resmî yazıda, haberde ve iş yazışmasında çok sık geçer, konuşmada ise aynı şey çoğu zaman fiille söylenir. Cümleyi isim öbeklerine çevirmeyi isim üslubu dersinde C1 düzeyinde çalışacaksın.

1İşi ve sonucunu adlandırmak: -ung

Resmî metinlerde fiil yerine -ung’lu isim kullanılır. Konuşmada aynı şey genellikle fiille söylenir: “Du kannst dich online anmelden.”

  • Die Anmeldung erfolgt online.Kayıt internet üzerinden yapılır.
  • Wir warten noch auf die Entscheidung der Behörde.Hâlâ dairenin kararını bekliyoruz.
  • Nach der Renovierung ist die Miete gestiegen.Tadilattan sonra kira arttı.

2Bir özelliği kavram yapmak: -heit, -keit

Bir sıfatın anlattığı özellikten bir şey olarak söz ederken; iş başvurularında ve değerlendirmelerde çok sık geçer.

  • Bei Vorstellungsgesprächen ist Pünktlichkeit sehr wichtig.İş görüşmelerinde dakiklik çok önemlidir.
  • Ich schätze an ihr vor allem ihre Ehrlichkeit.Onda en çok dürüstlüğüne değer veriyorum.
  • Gesundheit ist wichtiger als Geld.Sağlık paradan önemlidir.

3Kişi ve meslek: -er, -in, -ist, -ling

Bir işi yapan, bir yere ait olan ya da bir görevdeki kişiyi söylerken. Kadın için -in eklenir.

  • Lena arbeitet als Krankenpflegerin in einer Klinik.Lena bir klinikte hemşire olarak çalışıyor.
  • In unserer Firma gibt es drei Lehrlinge.Şirketimizde üç çırak var.
  • Viele Touristen besuchen im Sommer die Altstadt.Yazın birçok turist eski şehri geziyor.

4Küçük ya da sevimli olanı söylemek: -chen, -lein

Bir şeyin küçüklüğünü vurgularken ya da sevgiyle, nazikçe konuşurken. Konuşma dilinde sık geçer.

  • Hinter dem Haus haben wir ein Gärtchen mit Tomaten.Evin arkasında domatesli küçük bir bahçemiz var.
  • Das Kätzchen schläft auf dem Sofa.Kedicik kanepede uyuyor.

5Grup ve ilişki: -schaft

Bir grup insandan ya da insanlar arasındaki bağdan söz ederken.

  • Die ganze Belegschaft war zur Feier eingeladen.Bütün personel kutlamaya davetliydi.
  • In der Nachbarschaft wohnen viele Familien.Mahallede birçok aile oturuyor.

6Sonuç, olay ve deneyim: -nis

Bir sürecin sonucunu ya da yaşanan bir olayı adlandırırken.

  • Das Ergebnis war besser als erwartet.Sonuç beklenenden iyiydi.
  • Die Hochzeit war ein schönes Ereignis für die ganze Familie.Düğün bütün aile için güzel bir olaydı.

Ekler Çoğulu da Gösterir: Çoğul Tablosu

Yapım eki yalnız artikeli değil, çoğunlukla çoğulu da belirler. Bir ekin çoğulunu bir kez öğrendiğinde, o ekle kurulan yüzlerce ismin çoğulunu da bilmiş olursun. Genel çoğul kurallarını çoğul yapma dersinde bulabilirsin; aşağıdaki tablo yalnız yapım eklerini gösteriyor.

Yapım eklerine göre çoğul
EkTekilÇoğul ekiÇoğul
-ungdie Wohnung-endie Wohnungen
-heit, -keitdie Möglichkeit-endie Möglichkeiten
-schaftdie Mannschaft-endie Mannschaften
-ion, -tätdie Situation-endie Situationen
-indie Lehrerin-nendie Lehrerinnen
-erder Lehrer-die Lehrer
-lingder Lehrling-edie Lehrlinge
-istder Journalist-endie Journalisten
-ismusder Mechanismus-ismendie Mechanismen
-chen, -leindas Brötchen-die Brötchen
-nisdas Ergebnis-sedie Ergebnisse
-tumder Irrtum-¨erdie Irrtümer
-umdas Zentrum-en (um düşer)die Zentren
-mentdas Dokument-edie Dokumente

Bir Kökten Birçok İsim: Kelime Aileleri

Aynı kökten farklı eklerle birçok isim kurulur ve her biri kendi ekinin artikelini alır. Bu yüzden artikeli kökten değil, kelimenin son ekinden tahmin etmelisin. wissen fiilinden das Wissen (bilgi, mastardan isim), die Wissenschaft (bilim, -schaft) ve der Wissenschaftler (bilim insanı, -ler) çıkar; üçü de farklı artikel taşır. Kelime ailelerini birlikte öğrenmek hem kelime hazineni hızla genişletir hem de artikel tahminini güçlendirir. Yalnız her kök her eki almaz; sözlükte olmayan bir türetme uydurma.

Almanca kelime aileleri ve isim yapım ekleri: wissen, der Freund, wohnen kökünden farklı artikelli isimler
Aynı kök, farklı ek, farklı artikel
Kelime ailesinden cümleler
  • Ayşe hat ein großes Wissen über Pflanzen.Ayşe’nin bitkiler hakkında geniş bilgisi var. (das Wissen)
  • Die Wissenschaftlerin stellt ihre Ergebnisse auf einer Konferenz vor.Bilim insanı sonuçlarını bir konferansta sunuyor. (die Wissenschaftlerin)
  • Die Bewohner des Hauses haben sich über den Lärm beschwert.Binada oturanlar gürültüden şikâyet etti. (der Bewohner, -)
  • Lukas hat endlich eine Wohnung in Köln gefunden.Lukas sonunda Köln’de bir ev buldu. (die Wohnung, -en)

İsim Yapım Ekleri ile En Sık Yapılan Hatalar

Bu konudaki hataların çoğu, türetilmiş ismin içinde tanıdık bir kelime görüp onun artikelini kullanmaktan, -heit ile -keit’i karıştırmaktan ve istisnaları kural sanmaktan gelir.

Der Freundschaft zwischen Ayşe und Lena ist sehr eng.

Die Freundschaft zwischen Ayşe und Lena ist sehr eng.

Türkçede artikel olmadığı için kelimenin içindeki tanıdık parçaya bakmak doğal gelir: der Freund. Ama türetilmiş isimde artikeli kök değil ek belirler; -schaft her zaman die alır.

Die Kätzchen schläft auf dem Sofa.

Das Kätzchen schläft auf dem Sofa.

Kök die Katze dişildir, ama küçültme eki -chen ismi her zaman nötr yapar: das Kätzchen. Fiil de tekil (schläft) olduğu için burada çoğul die düşünülemez.

Es gibt keine andere Möglichheit.

Es gibt keine andere Möglichkeit.

Türkçede tek bir -lık, -lik eki var; Almancada -heit ile -keit ayrılır. -lich ile biten sıfatlar -keit alır: möglich → Möglichkeit.

Das Erlaubnis habe ich schon.

Die Erlaubnis habe ich schon.

-nis ile biten isimlerin çoğu das alır (das Ergebnis), ama bu bir eğilimdir. die Erlaubnis ve die Kenntnis gibi sık kullanılan istisnalar ayrıca öğrenilir.

Meine Lehrer heißt Frau Schneider.

Meine Lehrerin heißt Frau Schneider.

Türkçede “öğretmen” kelimesi cinsiyet bildirmez. Almancada kişi isimleri cinsiyete göre ayrılır; bir kadın için -in eki gelir ve iyelik de dişile uyar: meine Lehrerin.

Wir haben zwei Wohnungs besichtigt.

Wir haben zwei Wohnungen besichtigt.

İngilizcedeki -s çoğulu bu isimlere taşınmaz. -ung ile biten bütün isimlerin çoğulu -en ile yapılır: die Wohnungen.

Das Kuchen schmeckt super.

Der Kuchen schmeckt super.

-chen kuralı yalnız küçültme eki için geçerlidir. der Kuchen, der Knochen gibi kelimelerde -chen bir ek değil, kelimenin kendisidir.

Hast du den Zeitungartikel gelesen?

Hast du den Zeitungsartikel gelesen?

-ung, -heit, -keit, -schaft, -ion ve -tät ile biten bir isim bileşik ismin ilk parçası olunca araya genellikle -s- girer: Zeitung + Artikel → Zeitungsartikel.

Yapım Eki ile Bileşik İsim Farkı: Artikeli Ne Belirler?

Türetme (Ableitung) ile birleştirme (Komposition) karıştırılabilir, çünkü ikisinde de uzun bir isim çıkar. Türetmede köke anlamı tek başına kullanılamayan bir ek gelir (-schaft, -ung); birleştirmede ise iki bağımsız kelime yan yana gelir. Artikel kuralı ikisinde de “sondaki parça belirler” mantığıyla işler, ama sondaki parça türetmede ek, birleştirmede son isimdir. Bileşik isimlerin kurallarını bileşik isimler dersinde bulabilirsin.

Dört yolla isim yapımı ve artikel
YapıNasıl kurulur?Artikeli belirleyenÖrnek
Türetme (Ableitung)kök + son ekson ekder Freund → die Freundschaft
Birleştirme (Kompositum)isim + isimson isim (neredeyse her zaman)der Freund + der Kreis → der Freundeskreis
Mastardan isimmastar, büyük harfleher zaman daslesen → das Lesen
Önekli isimGe- + kökçoğunlukla dasder Berg → das Gebirge

Bir de sıfatlarla sınırı bil: -lich, -ig, -bar gibi sıfat yapım ekleri isimden ya da fiilden sıfat kurar, -heit ve -keit ise sıfatı yeniden isme çevirir. Bu yüzden zincirleme türetmeler sık görülür: der Freund → freundlich → die Freundlichkeit, die Ehre → ehrlich → die Ehrlichkeit. Zincirdeki her kelimenin artikeli yine son ekten gelir.

Derinleşmek İsteyenlere

Fugen-s: -ung, -heit, -schaft ve -ion’dan sonra bileşik isim

-ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät ve -ling ile biten bir isim bileşik ismin ilk parçası olduğunda araya bir -s- girer. Almancada buna Fugen-s denir: die Wohnung + der Markt → der Wohnungsmarkt, die Gesundheit + das Amt → das Gesundheitsamt, die Information + das Blatt → das Informationsblatt, die Universität + die Stadt → die Universitätsstadt, der Liebling + das Essen → das Lieblingsessen. Bu eklerde -s- neredeyse hep gelir; öteki kelimelerde -s- olup olmayacağını kelimeyle birlikte öğrenmek gerekir.

die Lösung mu, das Lösen mi? Sonuç ve süreç

Aynı fiilden hem -ung’lu isim hem mastardan isim yapılabiliyorsa anlam farkı vardır. -ung çoğunlukla sonucu ya da bitmiş işi, mastardan isim ise süreci anlatır: Die Lösung der Aufgabe war einfach. (Alıştırmanın çözümü kolaydı.) / Beim Lösen der Aufgabe habe ich viel gelernt. (Alıştırmayı çözerken çok şey öğrendim.) Aynı fark die Lesung (okuma etkinliği) ile das Lesen (okumak) arasında da görülür.

Bölgesel küçültme ekleri: -le, -li, -erl

Standart Almancada küçültme eki -chen ve -lein’dir, ama bölgesel konuşmada başka biçimler duyarsın. Güneybatı Almanya’da (Schwaben) das Häusle, İsviçre’de das Hüsli, Bavyera ve Avusturya’da das Sackerl (poşet) gibi biçimler kullanılır. Hepsinin ortak noktası artikeldir: bu küçültme isimleri de das alır. Bazıları standart dile de geçmiştir: das Müsli.

Kadın ve erkek biçimleri resmî metinlerde

-in eki sayesinde Almancada pek çok kişi isminin iki biçimi vardır. Resmî yazışmalarda ve iş ilanlarında iki biçimin birlikte yazıldığı (Lehrerinnen und Lehrer) ya da cinsiyet belirtmeyen kelimelerin kullanıldığı (die Lehrkraft, die Studierenden) görülür. die Studierenden bir ortaçtan yapılmış isimdir; bu yapıyı sıfattan isim dersinde bulabilirsin. İş ilanlarındaki “(m/w/d)” kısaltması männlich, weiblich ve divers demektir; ilan bütün adaylara açıktır.

İsim Yapım Ekleri Alıştırmaları

Birinci alıştırmada verilen kelimeden isim türeteceksin, ikincide türetilmiş isimlerin artikelini seçeceksin, üçüncüde de çoğul ve bileşik biçimleri yazacaksın. İstisnalara dikkat et ve yanlış çıkan sorularda açıklamayı oku. Artikellerin hal biçimlerini hatırlamak istersen belirli ve belirsiz artikel dersine bakabilirsin.

Boşluk doldurma

Alıştırma 1: Kelimeden isim türet

Verilen kelimeden parantezdeki anlama uygun ismi yaz. Artikel verildi; yalnız ismi büyük harfle yaz.

  1. 1

    bestellen → die (sipariş)

  2. 2

    gesund → die (sağlık)

  3. 3

    möglich → die (imkân)

  4. 4

    genau → die (kesinlik, titizlik)

  5. 5

    der Freund → die (arkadaşlık)

  6. 6

    verkaufen → der (satan kişi)

  7. 7

    die Katze → das (küçük kedi)

  8. 8

    der Arzt → die (kadın doktor)

Cevap anahtarı
  1. Bestellung — Fiil kökü + -ung: bestell- + -ung = die Bestellung.
  2. Gesundheit — Tek heceli sıfat -heit alır: die Gesundheit.
  3. Möglichkeit — -lich ile biten sıfatlar -keit alır.
  4. Genauigkeit — genau bazı sıfatlar gibi -igkeit alır: die Genauigkeit.
  5. Freundschaft — İlişki anlamı -schaft ile kurulur; der Freund eril olsa da die Freundschaft.
  6. Verkäufer — Fiil + -er yapan kişiyi verir; bu kelimede kökte Umlaut çıkar: der Verkäufer.
  7. Kätzchen — -chen küçültme eki: a → ä, sondaki -e düşer, artikel das olur.
  8. Ärztin — -in eki kadın kişi yapar; bu kelimede a → ä olur.
Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 2: Doğru artikeli seç

Her cümlede isim öznedir (Nominativ). Ekin ve istisnaların kuralına göre artikeli seç.

  1. 1

    ___ Ergebnis der Prüfung kommt nächste Woche.

  2. 2

    ___ Erlaubnis des Vermieters liegt schon vor.

  3. 3

    ___ Lehrling fängt am Montag an.

  4. 4

    ___ Wachstum der Firma ist beeindruckend.

  5. 5

    ___ Irrtum wurde schnell korrigiert.

  6. 6

    ___ Gesellschaft verändert sich ständig.

  7. 7

    ___ Studium dauert sechs Semester.

  8. 8

    ___ Kuchen ist noch warm.

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: Çoğul ve bileşik isim

Parantezdeki göreve göre tek kelime yaz. İsmi büyük harfle başlat.

  1. 1

    die Wohnung → zwei (çoğul)

  2. 2

    das Ergebnis → die (çoğul)

  3. 3

    der Irrtum → die (çoğul)

  4. 4

    die Lehrerin → die (çoğul)

  5. 5

    das Museum → die (çoğul)

  6. 6

    die Zeitung + der Artikel → der (bileşik isim)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

B2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

İsim Yapım Ekleri Konu Özeti

  • Yapım ekiyle türetilmiş bir ismin artikelini kök değil son ek belirler: der Freund → die Freundschaft, die Katze → das Kätzchen.
  • die: -ung, -heit, -keit, -igkeit, -schaft (istisnasız), ayrıca -ion, -tät, -ik, -ur, -ei ve kadın kişi bildiren -in.
  • der: -er, -ler, -ling, -ismus, -ist, -or ve kişi bildiren -ant, -ent; -ist, -ant, -ent N-Deklination’a girer.
  • das: -chen ve -lein (istisnasız), çoğunlukla -nis, -tum, -um, -ment, -ma; istisnalar: die Erlaubnis, der Irrtum, der Moment, die Firma.
  • -heit tek heceli sıfatlara ve ortaçlara, -keit -bar, -ig, -lich, -sam’a gelir; -los ve -haft -igkeit alır.
  • Ekler çoğulu da gösterir: -ung/-heit/-keit/-schaft -en, -in -nen, -nis -se, -ling -e, -er ve -chen değişmez.
  • Ek almadan da isim yapılır: mastardan isim hep das (das Lesen), fiil kökünden isim çoğunlukla der (der Flug), Ge- önekli isim çoğunlukla das (das Gespräch).

İsim Yapım Ekleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca isim yapım ekleri nelerdir?

En sık kullanılanlar -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion, -tät, -in (die); -er, -ling, -ismus, -ist, -or (der); -chen, -lein, -nis, -tum, -um, -ment (das) ekleridir. Bu ekler bir fiil, sıfat ya da isimden yeni isim kurar ve çoğu zaman artikeli de belirler.

-ung ile biten isimler hangi artikeli alır?

Fiilden -ung ekiyle türetilmiş isimlerin hepsi die alır ve çoğulu -en olur: die Wohnung, die Wohnungen. der Sprung gibi kelimelerde -ung bir ek değil, kökün parçasıdır; kural orada geçmez.

-heit ile -keit farkı nedir?

Anlam farkı yoktur, ikisi de sıfattan soyut isim yapar ve ikisi de die alır. Seçimi sıfatın sonu belirler: -bar, -ig, -lich, -sam ile biten sıfatlar -keit (die Möglichkeit), tek heceli sıfatlar ve ortaçlar çoğunlukla -heit alır (die Freiheit, die Bekanntheit).

-chen ile biten isimler hep das mı?

Küçültme eki -chen ile kurulan isimlerin hepsi das alır: das Kätzchen, das Mädchen, das Brötchen. Ama -chen küçültme eki değilse kural geçmez: der Kuchen, der Knochen.

-nis ile biten isimlerin artikeli nedir?

Çoğu das alır (das Ergebnis, das Erlebnis, das Zeugnis), ama die alan sık kelimeler de vardır: die Erlaubnis, die Kenntnis, die Finsternis. Çoğul -nisse ile yapılır.

-er ile biten bütün isimler der mi?

Hayır. Fiilden ya da isimden -er ekiyle türetilmiş kişi ve alet isimleri der alır (der Lehrer, der Drucker). Sonu tesadüfen -er olan eski kelimeler farklı olabilir: die Mutter, das Fenster, das Zimmer.

Almancada fiilden isim nasıl yapılır?

Başlıca yollar şunlardır: -ung eki (bestellen → die Bestellung), -er eki ile yapan kişi (fahren → der Fahrer), mastarı büyük harfle yazmak (lesen → das Lesen) ve kökü tek başına kullanmak (laufen → der Lauf). Hangi yolun kullanılacağı fiile göre değişir.

Son ekler artikel öğrenmek için yeterli mi?

Hayır, yalnız yardımcıdır. -ung, -heit, -keit, -schaft ve -chen gibi ekler çok güvenilirdir, ama -nis, -tum, -um gibi eklerde istisna vardır ve pek çok isim hiç ek taşımaz. Her yeni ismi yine artikeli ve çoğuluyla öğren.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.