Logo
Almanca Portalı
B2
B2Gramer · Sıfatlar, Zarflar ve Partiküller

Almanca Sıfat Yapım Ekleri: -ig, -lich, -isch, -bar, -los ve -weise ile Sıfat ve Zarf Türetme, Örnekler ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 26 dk okuma
Kısa cevap

Sıfat yapım ekleri (Adjektivsuffixe), bir isme, fiil köküne ya da başka bir sıfata eklenerek yeni sıfat kuran eklerdir; Türkçedeki -li, -sız, -ca, -ebilir eklerine benzer. Başlıcaları -ig, -lich, -isch, -bar, -los ve -voll’dür. Zarf türetmek için -weise ve -erweise kullanılır. Örnek: die Sonne → sonnig (güneşli).

Kök (isim / fiil / sıfat) + ek → yeni sıfat: die Sonne + -ig → sonnig

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Almanca Sıfat Yapım Ekleri Nedir?
  2. 2Sıfat Yapım Ekleri Nasıl Yapılır? Kök, Ek ve Ses Değişimi
    1. 2.1İsimden sıfat: die Sonne → sonnig
    2. 2.2Fiil kökünden sıfat: lesen → lesbar
    3. 2.3Sıfattan sıfat: rot → rötlich, krank → kränklich
    4. 2.4Ses değişimi: Tag → täglich, Sonne → sonnig
  3. 3-ig, -lich ve -isch Ekleri: Anlamları ve Örnekleri
    1. 3.1-ig: o şeyi taşıyan ya da onunla dolu
    2. 3.2-lich: -e özgü, zaman sıklığı ve olanak
    3. 3.3-isch: köken, alan ve olumsuz çağrışım
  4. 4-bar, -sam ve -haft Ekleri: Olanak, Eğilim ve Benzerlik
    1. 4.1-bar: yapılabilir, -ebilir
    2. 4.2-sam: eğilim ve özellik
    3. 4.3-haft: gibi, -e özgü
  5. 5-los, -frei, -voll ve -reich: Var ve Yok Bildiren Ekler
    1. 5.1-los, -frei ve -arm: yokluk ve azlık
    2. 5.2-voll ve -reich: varlık ve bolluk
  6. 6Zarf Yapım Ekleri: -weise, -erweise, -s ve -wärts
    1. 6.1-weise: isimden tarz ve ölçü zarfı
    2. 6.2-erweise: konuşanın yorumu
    3. 6.3-s ve -wärts: zaman ve yön zarfları
  7. 7Sıfat Yapım Ekleri Ne Zaman Kullanılır?
  8. 8-lich mi, -ig mi, -isch mi? Aynı Kökten Farklı Anlamlar
  9. 9Sıfat Yapım Ekleri ile En Sık Yapılan Hatalar
  10. 10Sıfat Yapım Ekleri ile İsim Yapım Ekleri Farkı
  11. 11Derinleşmek İsteyenlere
  12. 12Sıfat Yapım Ekleri Alıştırmaları
  13. 13Sıfat Yapım Ekleri Konu Özeti
  14. 14Sıfat Yapım Ekleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca Sıfat Yapım Ekleri Nedir?

Almancada yeni kelime kurmanın iki ana yolu vardır. Birincisi iki kelimeyi birleştirmektir (Komposition): das Haus + die Tür → die Haustür. Bunu bileşik isimler dersinde görebilirsin. İkincisi bir köke ek getirmektir (Ableitung, türetme). Bu derste köke son ek getirerek sıfat ve zarf türetmeyi öğreneceksin: der Freund → freundlich (güler yüzlü, nazik), lesen → lesbar (okunabilir), glücklich → glücklicherweise (neyse ki).

Türkçe de ekle kelime türeten bir dildir: “güneş-li”, “iş-siz”, “okun-abilir”. Almancada mantık aynıdır, ama bir Almanca ek her zaman tek bir Türkçe eke karşılık gelmez. -ig bir isimde “-li” (sonnig, güneşli), bir zaman zarfında “-ki” (heutig, bugünkü) anlamı verir. -lich ise kimi zaman “-ca” ya da “-sal” (wissenschaftlich, bilimsel), kimi zaman “-imsi” (rötlich, kırmızımsı) olur. Bu yüzden eki değil, ekin kökle birlikte verdiği anlamı öğrenmek gerekir. Sıfatların genel kullanımı ve çekimi için Almanca sıfatlar sayfasına bakabilirsin.

Türkçe ek ve Almanca karşılığı
Türkçe ekAlmanca ekÖrnek
-li, -lı-igsonnig (güneşli), salzig (tuzlu)
-siz, -sız-los, -freiarbeitslos (işsiz), zuckerfrei (şekersiz)
-sal, -ca-lichwissenschaftlich (bilimsel), freundlich (dostça)
-ebilir, -abilir-barlesbar (okunabilir), waschbar (yıkanabilir)
-imsi, -ımsı-lichrötlich (kırmızımsı), süßlich (tatlımsı)
-ki-igheutig (bugünkü), hiesig (buradaki)
-ca, -ce (olumsuz)-ischkindisch (çocukça)

Sıfat Yapım Ekleri Nasıl Yapılır? Kök, Ek ve Ses Değişimi

Bir sıfat türetirken üç şeye bakarsın: kökün türü (isim, fiil ya da sıfat), ekin anlamı ve kökte bir ses değişimi olup olmadığı. Aşağıdaki tablo eklerin hangi köke geldiğini ve ne anlam kattığını özetliyor. Ardından kök türlerini ve ses değişimlerini tek tek göreceksin.

Sıfat yapım ekleri: kök ve anlam
EkGeldiği kökAnlamıÖrnek
-igisim, zarfo şeyi taşıyan; -kisonnig, heutig
-lichisim, fiil, sıfat-e özgü; sıklık; -imsifreundlich, täglich, rötlich
-ischisim, ülke adı-e ait; -catechnisch, türkisch
-barfiil-ebiliressbar, lösbar
-samfiil, isimeğilimlisparsam, mühsam
-haftisimgibi, -e özgümeisterhaft, fehlerhaft
-los / -freiisim-sızarbeitslos, zuckerfrei
-voll / -reichisim-li, dolu, bolhumorvoll, erfolgreich

-los, -frei, -voll ve -reich tek başına da kelimedir (los, frei, voll, reich); bu yüzden bunlara yarı ek (Halbsuffix) da denir.

Almanca sıfat yapım ekleri: die Sonne → sonnig, der Tag → täglich, das Kind → kindisch, lesen → lesbar
Kök + ek: isimden -ig, -lich, -isch; fiilden -bar

İsimden sıfat: die Sonne → sonnig

Kök isimse ek doğrudan ismin sonuna gelir ve kelime büyük harfini kaybeder. Bazı isimlerde ekten önce bir bağlantı harfi girer, tıpkı bileşik isimlerdeki gibi: die Arbeit → arbeitslos, die Wolke → wolkenlos. Bu bağlantı harfinin hangi kelimede geldiği bir kurala bağlanamaz; kelimeyle birlikte öğrenilir.

İsimden türetilen sıfatlar
  • die Sonne → sonniggüneş → güneşli
  • der Beruf → beruflichmeslek → mesleki
  • die Technik → technischteknik → teknik (sıfat)
  • die Hoffnung → hoffnungslosumut → umutsuz
  • der Erfolg → erfolgreichbaşarı → başarılı

Fiil kökünden sıfat: lesen → lesbar

Fiilden sıfat türetirken mastar eki -en (ya da -n) düşer ve ek kalan köke gelir: lesen → les- → lesbar. Bu yolla en çok -bar, -lich ve -sam kullanılır. Ön ekli fiillerde ön ek kökte kalır: erreichen → erreichbar, annehmen → annehmbar. Bazı fiillerde kökün sesi de değişir: verstehen → verständlich.

Fiilden türetilen sıfatlar
  • erreichen → erreichbarulaşmak → ulaşılabilir
  • annehmen → annehmbarkabul etmek → kabul edilebilir
  • sparen → sparsambiriktirmek → tutumlu
  • verstehen → verständlichanlamak → anlaşılır
  • zerbrechen → zerbrechlichkırılmak → kırılgan

Sıfattan sıfat: rot → rötlich, krank → kränklich

-lich bazı sıfatlara da gelir ve anlamı yumuşatır. Renk ve tat sıfatlarında Türkçedeki “-imsi, -ımtırak” ekine karşılık gelir: rot → rötlich (kırmızımsı), blau → bläulich (mavimsi), süß → süßlich (tatlımsı). krank → kränklich ise “hasta” değil, “hastalıklı, sık hastalanan” demektir. Bu türetmelerde kökteki a, o, u çoğunlukla Umlaut alır.

-lich ile yumuşatılmış sıfatlar
  • Der Himmel war am Abend rötlich.Akşam gökyüzü kırmızımsıydı.
  • Der Tee schmeckt leicht süßlich.Çayın tadı hafif tatlımsı.
  • Seit dem Winter ist mein Vater etwas kränklich.Babam kıştan beri biraz hastalıklı.

Ses değişimi: Tag → täglich, Sonne → sonnig

Ek eklenirken kökte dört tür değişim görülür. Bunların hiçbiri her kelimede olmaz; aşağıdaki örnekleri kalıp olarak aklında tut, yeni bir kelimede sözlüğe bak.

  • Umlaut: der Tag → täglich, der Arzt → ärztlich, die Gefahr → gefährlich, das Jahr → jährlich. Ama her kelime Umlaut almaz: der Monat → monatlich, der Freund → freundlich, das Kind → kindlich.
  • Sondaki -e düşer: die Sonne → sonnig, die Ruhe → ruhig, die Mode → modisch, die Sprache → sprachlich.
  • Yabancı kökenli isimlerde son hece değişir: die Technik → technisch, die Praxis → praktisch, die Musik → musikalisch, Europa → europäisch.
  • Araya ses girer: der Regen → regnerisch (yağmurlu), die Woche → wöchentlich (haftalık), hier → hiesig (buradaki).

-ig, -lich ve -isch Ekleri: Anlamları ve Örnekleri

Bu üç ek isimden sıfat kurar ve birbirine kolayca karışır. Her birinin kendine özgü bir anlam alanı var; aynı köke farklı ek gelince anlam değişebilir (bunu aşağıda ayrı bir bölümde göreceksin).

-ig: o şeyi taşıyan ya da onunla dolu

-ig çoğunlukla isme gelir ve “o şeyi taşıyan, onunla dolu” anlamı verir; Türkçedeki -li ekine yakındır: das Salz → salzig (tuzlu), der Schmutz → schmutzig (kirli), der Wind → windig (rüzgârlı), die Geduld → geduldig (sabırlı). die Lust → lustig ise “istekli” değil “komik, eğlenceli” demektir. Zaman ve yer zarflarına gelince “-ki” anlamı taşır: heute → heutig (bugünkü), gestern → gestrig (dünkü), hier → hiesig (buradaki). Bu biçimler yalnız ismin önünde kullanılır: die heutige Sitzung denir, “Die Sitzung ist heutig” denmez. Sayıyla birleşince süre bildirir: zweistündig (iki saat süren), dreitägig (üç gün süren).

-ig ile örnekler
  • Nach dem Umzug war die ganze Wohnung schmutzig.Taşınmadan sonra bütün ev kirliydi.
  • Die heutige Besprechung fällt leider aus.Bugünkü toplantı maalesef yapılmayacak.
  • Mein Kollege ist sehr geduldig mit neuen Mitarbeitern.İş arkadaşım yeni çalışanlara karşı çok sabırlı.
  • Wir machen einen dreitägigen Ausflug an die Ostsee.Baltık Denizi’ne üç günlük bir gezi yapıyoruz.

-lich: -e özgü, zaman sıklığı ve olanak

-lich çok yönlü bir ektir. İsme gelince “-e ait, -e uygun” anlamı verir: der Beruf → beruflich (mesleki, iş gereği), die Wissenschaft → wissenschaftlich (bilimsel), die Schrift → schriftlich (yazılı). Zaman isimlerinde “her … bir” anlamında sıklık bildirir: stündlich (saatte bir), täglich, wöchentlich, monatlich, jährlich. Fiil köküne gelince çoğu zaman olanak anlamı taşır, -bar’a yaklaşır: verständlich (anlaşılır), erhältlich (bulunabilir, satılan), zerbrechlich (kırılgan).

-lich ile örnekler
  • Ich bin beruflich oft in München.İş gereği sık sık Münih’te bulunuyorum.
  • Die Miete wird monatlich überwiesen.Kira her ay havale edilir.
  • Das Medikament ist nur in Apotheken erhältlich.Bu ilaç yalnız eczanelerde satılır.
  • Bitte schicken Sie uns eine schriftliche Bestätigung.Lütfen bize yazılı bir onay gönderin.

-isch: köken, alan ve olumsuz çağrışım

-isch ülke ve dil adlarından (die Türkei → türkisch, Italien → italienisch, Japan → japanisch) ve çoğu yabancı kökenli isimden sıfat yapar: die Technik → technisch, die Logik → logisch, die Medizin → medizinisch, der Typ → typisch. Kişi bildiren isimlere geldiğinde çoğu zaman olumsuz bir anlam katar: das Kind → kindisch (çocukça, olgunlaşmamış), der Herr → herrisch (buyurgan). Şehir adlarından ise genellikle büyük harfli ve çekimsiz -er biçimi kullanılır: der Hamburger Hafen, die Berliner Luft.

-isch ile örnekler
  • In unserer Straße gibt es ein neues türkisches Restaurant.Sokağımızda yeni bir Türk restoranı var.
  • Das ist ein technisches Problem, kein Bedienfehler.Bu teknik bir sorun, kullanım hatası değil.
  • Für die Stelle brauchen Sie medizinische Grundkenntnisse.Bu iş için temel tıp bilgisine ihtiyacınız var.
  • Das ist typisch für ihn: Er kommt immer zu spät.Tam ondan beklenecek şey: Hep geç kalır.

-bar, -sam ve -haft Ekleri: Olanak, Eğilim ve Benzerlik

Bu üç ek daha dar bir anlam alanına sahiptir: -bar bir şeyin yapılabilir olduğunu, -sam bir eğilimi, -haft bir benzerliği ya da özelliği anlatır. -bar yeni kelime kurmak için hâlâ çok canlıdır; -sam ve -haft ile kurulan kelimeler ise daha sınırlıdır ve liste olarak öğrenilir.

-bar: yapılabilir, -ebilir

-bar genellikle nesne alan (geçişli) bir fiilin köküne gelir ve Türkçedeki “-ebilir, -ılabilir” anlamını verir: essen → essbar (yenebilir), waschen → waschbar (yıkanabilir), lösen → lösbar (çözülebilir). Anlamı “können + edilgen” yapısıyla aynıdır: Das Wasser ist trinkbar. = Das Wasser kann getrunken werden. Bu yüzden -bar, edilgen yapının alternatifleri arasında da sayılır. Olumsuzu çoğunlukla un- ön ekiyle kurulur: unlösbar, unbezahlbar. Dikkat: -bar bazı isimlere de gelir ve o zaman “-ebilir” anlamı taşımaz: dankbar (minnettar), fruchtbar (verimli), wunderbar (harika), kostbar (çok değerli).

-bar ile örnekler
  • Ist diese Jacke waschbar?Bu ceket yıkanabilir mi?
  • Unter dieser Nummer bin ich jederzeit erreichbar.Bu numaradan bana her zaman ulaşabilirsiniz.
  • Die Wohnung ist schön, aber für uns nicht bezahlbar.Ev güzel ama bizim için ödenebilir değil.
  • Ich bin dir sehr dankbar für deine Hilfe.Yardımın için sana çok minnettarım.

-sam: eğilim ve özellik

-sam, kişinin ya da şeyin bir şeye yatkın olduğunu, bir özelliği sürekli taşıdığını gösterir. Fiile de isme de gelir: sparen → sparsam (tutumlu), schweigen → schweigsam (az konuşan), wirken → wirksam (etkili), die Mühe → mühsam (zahmetli), aufmerken → aufmerksam (dikkatli, düşünceli). langsam ve einsam da aynı ekle kurulmuştur, ama bugün kökleriyle bağları pek hissedilmez.

-sam ile örnekler
  • Meine Großmutter war immer sehr sparsam.Büyükannem her zaman çok tutumluydu.
  • Das Medikament ist schnell wirksam.Bu ilaç çabuk etki eder.
  • Die Wohnungssuche in Köln war ziemlich mühsam.Köln’de ev aramak epey zahmetliydi.
  • Danke, das ist sehr aufmerksam von Ihnen.Teşekkürler, çok düşüncelisiniz.

-haft: gibi, -e özgü

-haft isme gelir ve “o şeyin özelliğini taşıyan, ona benzeyen” anlamı verir: der Meister → meisterhaft (ustaca), der Zauber → zauberhaft (büyüleyici), der Vorteil → vorteilhaft (avantajlı), der Ernst → ernsthaft (ciddi). Bazen Türkçe -li gibi “içeren” anlamına da gelir: der Fehler → fehlerhaft (hatalı, kusurlu). Az sayıda fiil kökünde de görülür: glauben → glaubhaft (inandırıcı).

-haft ile örnekler
  • Die Lieferung war fehlerhaft, deshalb haben wir sie zurückgeschickt.Teslimat kusurluydu, bu yüzden geri gönderdik.
  • Die Pianistin hat meisterhaft gespielt.Piyanist ustaca çaldı.
  • Ein Teilzeitvertrag kann für Studierende vorteilhaft sein.Yarı zamanlı bir sözleşme öğrenciler için avantajlı olabilir.
  • Wir müssen ernsthaft über das Budget sprechen.Bütçe hakkında ciddi ciddi konuşmamız gerekiyor.

-los, -frei, -voll ve -reich: Var ve Yok Bildiren Ekler

Bu ekler bir şeyin olup olmadığını ya da ne kadar olduğunu anlatır. Aralarındaki fark en iyi yan yana görülür; aşağıdaki tablo hepsini karşılaştırıyor, iki alt bölüm de “yokluk” ve “varlık” eklerini ayrı ayrı açıklıyor.

Var ve yok bildiren ekler
EkAnlamıÇağrışımıÖrnek
-losyok, -sızçoğu zaman bir eksiklikarbeitslos, hilflos, sinnlos
-freiyok, -sızistenmeyen bir şey yokzuckerfrei, rauchfrei, barrierefrei
-armazmiktar düşükfettarm, kalorienarm
-volldolu, -liduygu ve değerliebevoll, sinnvoll, wertvoll
-reichbol, -lisayı ve miktar çokerfolgreich, hilfreich, kinderreich
Almanca -los, -frei, -voll, -reich ekleri: arbeitslos, zuckerfrei, liebevoll, erfolgreich
-los ve -frei yokluk, -voll ve -reich varlık bildirir

-los, -frei ve -arm: yokluk ve azlık

-los ile -frei ikisi de “-sız” demektir, ama çağrışımları çoğu zaman farklıdır. -los genellikle olması gereken bir şeyin eksikliğini anlatır: arbeitslos (işsiz), hilflos (çaresiz), hoffnungslos (umutsuz). -frei ise istenmeyen bir şeyin olmadığını söyler: zuckerfrei (şekersiz), rauchfrei (sigara içilmeyen), barrierefrei (engelsiz, erişilebilir). Bu ayrım her kelimede geçerli değildir: kostenlos ile kostenfrei (ücretsiz) aynı anlamdadır ve olumludur. -arm “az” demektir: fettarm (az yağlı).

Yokluk ve azlık ekleri
  • Seit März ist mein Nachbar arbeitslos.Komşum marttan beri işsiz.
  • Die Teilnahme an dem Kurs ist kostenlos.Kursa katılım ücretsiz.
  • Das Rathaus ist barrierefrei, es gibt einen Aufzug.Belediye binası engelsiz, asansör var.
  • Der Arzt hat mir fettarme Ernährung empfohlen.Doktor bana az yağlı beslenmeyi önerdi.

-voll ve -reich: varlık ve bolluk

-voll “dolu” demektir ve çoğunlukla duygu ya da değer bildiren isimlere gelir: liebevoll (sevgi dolu), humorvoll (esprili), sinnvoll (anlamlı, mantıklı), wertvoll (değerli), verständnisvoll (anlayışlı). -reich “zengin, bol” demektir: erfolgreich (başarılı), hilfreich (yardımcı, faydalı), lehrreich (öğretici), abwechslungsreich (çeşitli, tekdüze olmayan). Bazı kökler -voll ve -los ile karşıt çift kurar: sinnvoll / sinnlos, hoffnungsvoll / hoffnungslos.

Varlık ve bolluk ekleri
  • Es ist sinnvoll, die Unterlagen vorher zu kopieren.Belgelerin önceden fotokopisini çekmek mantıklı.
  • Das Seminar war sehr lehrreich.Seminer çok öğreticiydi.
  • Meine Arbeit ist abwechslungsreich, kein Tag ist wie der andere.İşim çok çeşitli, hiçbir gün diğerine benzemiyor.
  • Unsere Lehrerin ist geduldig und verständnisvoll.Öğretmenimiz sabırlı ve anlayışlı.

Zarf Yapım Ekleri: -weise, -erweise, -s ve -wärts

Zarflar çekimlenmez; fiili, sıfatı ya da bütün cümleyi niteler. Almancada sıfat gibi zarflar da ekle türetilir. Aşağıdaki dört ek, günlük dilde ve yazıda sık karşılaşacağın zarfları kurar.

-weise: isimden tarz ve ölçü zarfı

-weise isme gelir ve “… olarak, … hâlinde” anlamı verir: der Teil → teilweise (kısmen), das Beispiel → beispielsweise (örneğin), der Schritt → schrittweise (adım adım), die Stunde → stundenweise (saatlik), die Ausnahme → ausnahmsweise (istisnai olarak). Araya giren bağlantı harfi kelimeye göre değişir (-n-, -s-) ya da hiç olmaz. Bu zarfların bir kısmı ismin önünde sıfat gibi de kullanılır: eine schrittweise Verbesserung (adım adım bir iyileşme).

-weise ile örnekler
  • Ich arbeite teilweise im Homeoffice.Kısmen evden çalışıyorum.
  • Ausnahmsweise darfst du heute früher gehen.Bugün istisnai olarak erken çıkabilirsin.
  • Die neuen Regeln werden schrittweise eingeführt.Yeni kurallar adım adım uygulamaya konuyor.
  • Sie arbeitet stundenweise in einer Bäckerei.Bir fırında saatlik çalışıyor.

-erweise: konuşanın yorumu

-erweise bir sıfata ya da Partizip’e -er- bağlantısıyla gelir: glücklich → glücklicherweise (neyse ki), normal → normalerweise (normalde), möglich → möglicherweise (belki, muhtemelen), überraschend → überraschenderweise (şaşırtıcı biçimde), dumm → dummerweise (ne yazık ki, aptallık edip). Bu zarflar eylemin nasıl yapıldığını değil, konuşanın olay hakkındaki yorumunu verir. Cümle başına geldiklerinde birinci yeri doldururlar; çekimli fiil hemen arkadan gelir. Bu kuralı cümle yapısı dersinde ayrıntılı bulabilirsin.

-erweise ile örnekler
  • Normalerweise fange ich um acht Uhr an.Normalde saat sekizde başlıyorum.
  • Möglicherweise verschiebt sich der Termin.Randevu belki ertelenir.
  • Dummerweise habe ich meinen Ausweis zu Hause vergessen.Ne yazık ki kimliğimi evde unuttum.
  • Überraschenderweise war das Amt fast leer.Şaşırtıcı biçimde daire neredeyse boştu.

-s ve -wärts: zaman ve yön zarfları

-s zaman isimlerine gelir ve çoğunlukla tekrarlanan zamanı bildirir: der Abend → abends (akşamları), der Montag → montags (pazartesileri), der Anfang → anfangs (başlangıçta). die Nacht → nachts (geceleri) dişil olduğu hâlde -s alır. Bu zarflar küçük harfle yazılır. -wärts yön bildirir: rückwärts (geriye doğru), vorwärts (ileri), abwärts (aşağı doğru), aufwärts (yukarı doğru). Zamanla ilgili öteki zarfları zaman zarfları dersinde bulacaksın.

-s ve -wärts ile örnekler
  • Montags habe ich immer einen Deutschkurs.Pazartesileri hep Almanca kursum var.
  • Nachts ist es in unserer Straße sehr ruhig.Geceleri sokağımız çok sessiz.
  • Anfangs war die Arbeit schwer, jetzt geht es besser.Başta iş zordu, şimdi daha iyi gidiyor.
  • Fahr bitte langsam rückwärts aus der Garage.Lütfen garajdan yavaşça geri geri çık.

Sıfat Yapım Ekleri Ne Zaman Kullanılır?

Türetilmiş bir sıfat çoğu zaman uzun bir edat öbeğinin ya da yan cümlenin yerini tutar: ein Tag mit viel Sonne yerine ein sonniger Tag, Das kann man nicht bezahlen yerine Das ist unbezahlbar. Aşağıdaki kartlar bu eklerin hangi iletişim ihtiyacında işine yarayacağını özetliyor. Türetilmiş sıfat ismin önüne gelince her sıfat gibi çekilir; sıfat çekimi burada da aynen geçerlidir.

Almanca türetilmiş sıfatlar resimli örnekler: sonnig, regnerisch, zerbrechlich, kalorienreich
Hava, tat ve özellik: tek bir türetilmiş sıfatla

1Niteliği kısaca söylemek: -ig, -lich

Hava, tat, karakter ve görünüşü anlatırken isimden türetilmiş sıfat uzun bir açıklamanın yerini tutar.

  • Morgen soll es sonnig und warm werden.Yarın havanın güneşli ve sıcak olacağı söyleniyor.
  • Das war ein sehr ruhiger Abend.Çok sakin bir akşamdı.
  • Der neue Kollege hat eine freundliche Art.Yeni iş arkadaşının güler yüzlü bir hâli var.

2Yapılabilirliği anlatmak: -bar

“Bunu yapmak mümkün mü?” sorusunu kısaca cevaplamak için -bar kullanılır; özellikle kurallar, ürünler ve resmî işlemlerde sık görülür.

  • Dieser Fehler ist leicht vermeidbar.Bu hatadan kolayca kaçınılabilir.
  • Ist das Ticket übertragbar?Bilet başkasına devredilebilir mi?
  • Die Datei ist leider nicht lesbar.Dosya maalesef okunamıyor.

3Köken ve alanı belirtmek: -isch, -lich

Bir şeyin hangi ülkeye, alana ya da kuruma ait olduğunu söylerken bu ekler isim önünde sık kullanılır.

  • Sie hat eine kaufmännische Ausbildung gemacht.Ticari bir meslek eğitimi aldı.
  • Die ärztliche Untersuchung dauert etwa zwanzig Minuten.Doktor muayenesi yaklaşık yirmi dakika sürüyor.
  • Wir kochen am Wochenende gern italienisch.Hafta sonu İtalyan yemekleri yapmayı severiz.

4Bir şeyin olup olmadığını söylemek: -los, -frei, -voll, -reich

Ürün etiketlerinde, ilanlarda ve değerlendirmelerde bir şeyin varlığı ya da yokluğu bu eklerle tek kelimede söylenir.

  • Der Eintritt ist für Kinder kostenlos.Çocuklar için giriş ücretsiz.
  • Das Gespräch mit der Beraterin war sehr hilfreich.Danışmanla yapılan görüşme çok faydalıydı.
  • Ich kaufe nur laktosefreie Milch.Yalnız laktozsuz süt alıyorum.

5Sıklık ve süre bildirmek: -lich, -ig

Bir şeyin ne sıklıkla olduğunu -lich, ne kadar sürdüğünü sayı + -ig ile söylersin.

  • Der Kurs findet wöchentlich statt.Kurs her hafta yapılıyor.
  • Nach der zweistündigen Prüfung waren alle müde.İki saatlik sınavdan sonra herkes yorgundu.
  • Die Zeitschrift erscheint vierteljährlich.Dergi üç ayda bir çıkıyor.

6Kendi yorumunu katmak: -erweise

Bir olayı aktarırken onu nasıl değerlendirdiğini (şans, şaşkınlık, nezaket) cümle başında tek bir zarfla gösterebilirsin.

  • Interessanterweise hat niemand widersprochen.İlginçtir, kimse itiraz etmedi.
  • Freundlicherweise hat mir der Nachbar beim Umzug geholfen.Komşu nezaket gösterip taşınırken bana yardım etti.

-lich mi, -ig mi, -isch mi? Aynı Kökten Farklı Anlamlar

Aynı köke iki farklı ek gelince bazen birbirinden çok farklı iki sıfat ortaya çıkar. Bu çiftler yan yana öğrenilmelidir; birini ötekinin yerine kullanmak anlamı değiştirir, hatta karşındakini kırabilir. Aşağıdaki tablo en önemli çiftleri gösteriyor.

Aynı kök, farklı ek, farklı anlam
SıfatAnlamıKarşılaştırAnlamı
kindlichçocuğa özgü, çocuksu (nötr)kindischçocukça, olgunlaşmamış (olumsuz)
zweistündigiki saat sürenzweistündlichiki saatte bir
zweiwöchigiki hafta sürenzweiwöchentlichiki haftada bir
geschäftlichiş ile ilgiligeschäftigtelaşla meşgul
sachlichnesnel, konuya bağlısächlichdilbilgisinde nötr (das)
herrlichharika, muhteşemherrischbuyurgan, otoriter
schmerzhaftfiziksel olarak acıtanschmerzlichüzücü, ruhsal acı veren
verständlichanlaşılırverständnisvollanlayışlı
Almanca aynı kökten farklı sıfatlar: kindlich ve kindisch, zweistündig ve zweistündlich
Ek değişince anlam değişir: kindlich / kindisch, zweistündig / zweistündlich
Çiftleri cümlede karşılaştır
  • Mein Sohn hat noch ein ganz kindliches Gesicht.Oğlumun yüzü hâlâ çok çocuksu.
  • Es ist kindisch, sich über so etwas zu ärgern.Böyle bir şeye kızmak çocukça.
  • Nehmen Sie die Tropfen bitte zweistündlich.Damlaları lütfen iki saatte bir alın.
  • Die Behandlung ist leider etwas schmerzhaft.Tedavi maalesef biraz acıtıyor.
  • Der Abschied war für uns alle sehr schmerzlich.Veda hepimiz için çok acı oldu.
  • Bleib bitte sachlich, wir suchen eine Lösung.Lütfen nesnel kal, bir çözüm arıyoruz.

Sıfat Yapım Ekleri ile En Sık Yapılan Hatalar

Bu konudaki hataların bir kısmı yazımdan (büyük harf), bir kısmı yanlış ek seçiminden, bir kısmı da kökün nasıl değiştiğini bilmemekten gelir. Aşağıda her hatanın doğru biçimini ve nedenini görebilirsin.

Wir hatten einen Sonnigen Tag am Meer.

Wir hatten einen sonnigen Tag am Meer.

Kök isim (die Sonne) büyük harfle yazıldığı için türeyen kelime de büyük yazılıyor. Ama ek getirince kelime sıfat olur ve sıfat Almancada küçük harfle başlar.

Ich mag die Türkische Küche.

Ich mag die türkische Küche.

Türkçede milliyet bildiren kelimeler büyük harfle yazılır (“Türk mutfağı”). Almancada -isch ile kurulan milliyet sıfatı küçük harfle yazılır; büyük harf yalnız dil adı isim olarak kullanılınca gelir: Ich spreche Türkisch.

Das ist ein technikisches Problem.

Das ist ein technisches Problem.

Türkçede “teknik” kelimesi olduğu için kökü olduğu gibi korumak doğal görünür. Almancada -ik ile biten birçok yabancı kökenli isimde -isch gelirken -ik düşer: die Technik → technisch, die Logik → logisch.

Das Problem ist nicht lösenbar.

Das Problem ist nicht lösbar.

Türkçede -ebilir eki fiil köküne gelir (“çöz-ülebilir”); Almancada da öyledir. -bar mastara değil köke eklenir, bu yüzden -en düşer: lösen → lösbar.

Er ist 40, aber manchmal ist er richtig kindlich.

Er ist 40, aber manchmal ist er richtig kindisch.

Türkçede “çocuksu” ile “çocukça” arasındaki fark gibi: kindlich çocuğa özgü olanı nötr ya da olumlu anlatır (ein kindliches Gesicht). Bir yetişkinin olgunlaşmamış davranışını eleştirirken kindisch kullanılır.

Nehmen Sie die Tabletten zweistündig.

Nehmen Sie die Tabletten zweistündlich.

Türkçede “iki saatlik” ile “iki saatte bir” ayrı söylendiği gibi Almancada da ikisi ayrıdır: -ig süreyi (eine zweistündige Prüfung), -lich sıklığı bildirir.

Glücklicherweise ich habe den Zug noch erreicht.

Glücklicherweise habe ich den Zug noch erreicht.

Türkçede “Neyse ki ben treni yakaladım” sırası doğaldır. Almanca ana cümlede çekimli fiil ikinci yerdedir; -erweise zarfı birinci yeri doldurunca fiil hemen arkasından, özne fiilden sonra gelir.

Sıfat Yapım Ekleri ile İsim Yapım Ekleri Farkı

Sıfat yapım ekleri sıfat ya da zarf kurar; isim yapım ekleri (-heit, -keit, -ung, -schaft) ise isim kurar. İki ek ailesi sık sık zincir hâlinde çalışır: isimden sıfat, o sıfattan yeniden isim türetilir. der Freund → freundlich → die Freundlichkeit (güler yüzlülük), die Arbeit → arbeitslos → die Arbeitslosigkeit (işsizlik). Aşağıdaki tablo iki aileyi karşılaştırıyor.

Sıfat yapım ekleri ve isim yapım ekleri
Sıfat yapım ekleriİsim yapım ekleri
Ne kurar?sıfat ya da zarfisim
Yazımküçük harf: freundlichbüyük harf: die Freundlichkeit
Artikelyokvar; -heit, -keit, -ung, -schaft hep die
Çekimsıfat çekimi: ein freundlicher Mannhal ve çoğul: die Möglichkeiten
Örnek ekler-ig, -lich, -isch, -bar, -sam, -los-heit, -keit, -ung, -schaft, -er

Zincirde işine yarayacak bir kural var: -bar, -ig, -lich ve -sam ekli sıfatlar isim olurken çoğunlukla -keit alır: dankbar → die Dankbarkeit, möglich → die Möglichkeit, sparsam → die Sparsamkeit. -los ekli sıfatlar araya -ig- alarak -igkeit olur: arbeitslos → die Arbeitslosigkeit. Ek getirmeden sıfatı isim gibi kullanmak (das Gute, der Deutsche) başka bir yapıdır; onu sıfattan isim yapma dersinde, fiilden ekle değil Partizip ile kurulan sıfatları (die lachende Frau) ise Partizip sıfatlar dersinde bulabilirsin.

Derinleşmek İsteyenlere

Madde sıfatları: golden, hölzern, gläsern

Bir şeyin neyden yapıldığını -en ya da -ern ekiyle de söyleyebilirsin: das Gold → golden (altın), die Wolle → wollen (yün), das Silber → silbern (gümüş), das Holz → hölzern (tahta), das Glas → gläsern (camdan). Bu sıfatlar çoğunlukla ismin önünde kullanılır: ein hölzerner Tisch. Aynı anlamı edatla da verebilirsin: ein Tisch aus Holz. Mecaz anlamda da sık geçerler: die goldene Mitte (orta yol).

-mäßig: yazı dilinde ve konuşma dilinde

-mäßig “-e uygun, -e göre” anlamında yazı dilinde de normaldir: planmäßig (plana uygun), regelmäßig (düzenli), vorschriftsmäßig (kurala uygun). Günlük konuşmada ise “… açısından” anlamında serbestçe türetilir: zeitmäßig (zaman açısından), wettermäßig (hava açısından), geldmäßig (para açısından). Bu ikinci kullanım konuşma diline aittir; resmî bir e-postada ya da raporda zeitlich, finanziell ya da in Bezug auf das Wetter gibi ifadeler daha uygundur.

Yarı ekler: -wert, -würdig, -fähig, -bereit

Bazı sıfatlar ek gibi davranarak yeni sıfatlar kurar: sehenswert (görülmeye değer), lesenswert (okunmaya değer), vertrauenswürdig (güvenilir), arbeitsfähig (çalışabilecek durumda), zahlungsfähig (ödeme gücü olan), hilfsbereit (yardımsever). Bunlarda da bağlantı harfi kelimeye göre değişir: sehenswert, vertrauenswürdig, arbeitsfähig. Bu sıfatların bir kısmı edat da alır; o yapıyı edatlı sıfatlar dersinde görebilirsin.

un- ön eki ile -los farkı

Olumsuz sıfat kurmanın bir yolu da un- ön ekidir. un- bir sıfata gelir: möglich → unmöglich, freundlich → unfreundlich, lösbar → unlösbar. -los ise bir isme gelir: die Hoffnung → hoffnungslos. Aynı köke ikisi de gelebilir ve anlam farkı olur: unruhig (huzursuz, kıpır kıpır) ile ruhelos (durup dinlenemeyen) yakın ama aynı değildir. un- her sıfata gelmez; “ungroß” denmez, onun yerine klein kullanılır.

Sıfat Yapım Ekleri Alıştırmaları

Birinci alıştırmada parantezdeki kökten sıfat türeteceksin. İkincide birbirine karışan ekler arasından doğrusunu seçeceksin. Üçüncüde zarf eklerini ve -los, -voll, -bar eklerini çalışacaksın. Yanlış çıkan sorularda açıklamayı oku.

Boşluk doldurma

Alıştırma 1: Kökten sıfat türet

Parantezdeki kökten sıfat türet ve boşluğa yaz. İsmin önüne geliyorsa sıfat çekim ekini de ekle.

  1. 1

    Heute ist es den ganzen Tag . (die Sonne)

  2. 2

    Die Verkäuferin war sehr . (der Freund)

  3. 3

    Das ist ein Problem, kein Bedienfehler. (die Technik)

  4. 4

    Dieses Wasser ist nicht . (trinken)

  5. 5

    Nach dem Umzug war die Küche sehr . (der Schmutz)

  6. 6

    Seit zwei Monaten ist Can . (die Arbeit, “işsiz”)

  7. 7

    Die Miete wird überwiesen. (der Monat, “her ay”)

Cevap anahtarı
  1. sonnig — die Sonne → sonnig; sondaki -e düşer, -ig gelir.
  2. freundlich — der Freund → freundlich (güler yüzlü, nazik).
  3. technisches — die Technik → technisch; -ik düşer. ein + nötr isim (das Problem) → technisches.
  4. trinkbar — -bar fiil köküne gelir: trinken → trinkbar (içilebilir).
  5. schmutzig — der Schmutz → schmutzig (kirli).
  6. arbeitslos — die Arbeit → arbeitslos; araya bağlantı harfi -s- girer.
  7. monatlich — Sıklık bildiren -lich: der Monat → monatlich. Umlaut almaz.
Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 2: Doğru sıfatı seç

Bağlama bak ve anlamı doğru veren sıfatı seç.

  1. 1

    Mein Bruder ist 30, aber er benimmt sich oft ___. Das nervt alle.

  2. 2

    Die Tabletten müssen Sie ___ nehmen: um 8, um 10 und um 12 Uhr.

  3. 3

    Wir hatten gestern eine ___ Prüfung, von 9 bis 11 Uhr.

  4. 4

    Die Limonade enthält keinen Zucker, sie ist ___.

  5. 5

    Ich war spät dran, aber ___ (neyse ki) habe ich den Zug noch erreicht.

  6. 6

    Die Behandlung beim Zahnarzt war leider etwas ___.

  7. 7

    Die Erklärung war klar und leicht ___.

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: Zarf ve var/yok ekleri

Parantezdeki köke ve ipucuna göre boşluğu tek kelimeyle doldur. Cümle başında büyük harf kullan.

  1. 1

    fange ich um acht Uhr an, heute aber erst um zehn. (normal + -erweise)

  2. 2

    Ich arbeite nur im Homeoffice, zwei Tage pro Woche. (der Teil)

  3. 3

    gehe ich schwimmen, jede Woche am Montag. (der Montag)

  4. 4

    Die Idee ist gut und . (der Sinn, “mantıklı”)

  5. 5

    Ohne Termin dorthin zu gehen, ist . (der Sinn, “anlamsız”)

  6. 6

    Das Problem ist schwierig, aber . (lösen, “çözülebilir”)

  7. 7

    Fahr bitte langsam aus der Parklücke. (“geriye doğru”, -wärts)

  8. 8

    Unser Lehrer erklärt alles ruhig und . (die Geduld)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

B2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Sıfat Yapım Ekleri Konu Özeti

  • Sıfat yapım ekleri isme, fiil köküne ya da sıfata gelerek yeni sıfat kurar; türetilen sıfat küçük harfle yazılır: die Sonne → sonnig.
  • -ig “o şeyi taşıyan” (salzig) ve zamanda “-ki” (heutig); -lich “-e özgü”, sıklık ve “-imsi” (beruflich, täglich, rötlich); -isch köken, alan ve olumsuz çağrışım (türkisch, technisch, kindisch).
  • -bar geçişli fiil köküne gelir ve “-ebilir” demektir (lesbar); -sam eğilim (sparsam), -haft benzerlik ve özellik (meisterhaft) bildirir.
  • -los ve -frei yokluk, -voll ve -reich varlık bildirir: arbeitslos, zuckerfrei, sinnvoll, erfolgreich.
  • Kökte Umlaut, -e düşmesi ya da hece değişimi olabilir (täglich, ruhig, technisch); kesin kural olmadığı için sözlükle kontrol et.
  • Zarf yapım ekleri: -weise isimden (teilweise), -erweise sıfattan konuşanın yorumu (glücklicherweise), -s tekrarlanan zaman (montags), -wärts yön (rückwärts).
  • Aynı köke farklı ek farklı anlam verir: kindlich / kindisch, zweistündig / zweistündlich.

Sıfat Yapım Ekleri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca sıfat yapım ekleri nelerdir?

Başlıcaları -ig, -lich, -isch, -bar, -sam, -haft ve yarı ek olarak da sayılan -los, -frei, -voll, -reich, -arm’dır. Zarf kurmak için -weise, -erweise, -s ve -wärts kullanılır.

-ig ile -lich arasındaki fark nedir?

-ig çoğunlukla “o şeyi taşıyan, onunla dolu” anlamı verir (salzig, tuzlu), -lich ise “-e özgü, -e ait” (beruflich, mesleki). Zamanda fark nettir: -ig süre (zweistündig, iki saat süren), -lich sıklık (zweistündlich, iki saatte bir) bildirir.

Almancada -bar eki ne anlama gelir?

Fiil köküne gelince Türkçedeki “-ebilir, -ılabilir” anlamını verir: lesbar (okunabilir), essbar (yenebilir). Anlamı “können + edilgen” yapısıyla aynıdır. Bazı isimlerle kalıplaşmış kelimelerde (dankbar, wunderbar) bu anlamı taşımaz.

-los ile -frei farkı nedir?

İkisi de “-sız” demektir. -los çoğu zaman olması gereken bir şeyin eksikliğini (arbeitslos, hilflos), -frei istenmeyen bir şeyin olmadığını (zuckerfrei, rauchfrei) anlatır. kostenlos ve kostenfrei gibi bazı çiftler aynı anlamdadır.

-isch eki hangi kelimelere gelir?

Ülke ve dil adlarına (türkisch, italienisch), çoğu yabancı kökenli isme (technisch, logisch, medizinisch) ve bazı kişi isimlerine gelir. Kişi isimlerinde çoğu zaman olumsuz bir anlam katar: kindisch (çocukça).

-weise ile -erweise farkı nedir?

-weise bir isme gelir ve tarz ya da ölçü bildirir: teilweise (kısmen), schrittweise (adım adım). -erweise bir sıfata gelir ve konuşanın yorumunu verir: glücklicherweise (neyse ki), normalerweise (normalde).

Türetilmiş sıfatlar çekimlenir mi?

Evet. İsmin önüne geldiklerinde her sıfat gibi çekim eki alırlar: ein sonniger Tag, die heutige Zeitung, mit freundlichen Grüßen. Yüklem olarak (Der Tag ist sonnig.) ek almazlar. -weise, -erweise, -s ve -wärts ile kurulan zarflar ise hiç çekimlenmez.

Hangi sıfatın Umlaut alacağını nasıl anlarım?

Kesin bir kural yoktur: täglich ve jährlich Umlaut alır, monatlich ve freundlich almaz. Yeni bir türetilmiş sıfatı sözlükte kontrol edip köküyle birlikte öğrenmek en güvenli yoldur.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.