Logo
Almanca Portalı
C2
C2Gramer · Zamanlar

Almanca Zamanların Üslubu: Perfekt mi Präteritum mu, Tarihsel Präsens ve Metin Türüne Göre Zaman Seçimi

Almanca PortalıGüncellendi: 24 dk okuma
Kısa cevap

Almancada zaman seçimi yalnız olayın ne zaman olduğuna değil, metnin türüne ve üslubuna da bağlıdır. Konuşmada geçmiş çoğunlukla Perfekt, roman ve haber metninde Präteritum ile anlatılır; sein, haben ve modal fiiller konuşmada da Präteritum'da kalır. Özet, tarih çizelgesi ve canlı anlatıda geçmiş Präsens ile verilebilir: 1962 kommt Ahmet nach Köln.

Sohbet → Perfekt · Roman, haber → Präteritum · Özet, çizelge → Präsens

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Zamanların Üslubu Nedir? Tempus ile Gerçek Zaman Farkı
  2. 2Perfekt mi Präteritum mu? Konuşma ve Yazı Dilinde Seçim
    1. 2.1Perfekt: konuşma dili ve bugüne uzanan sonuç
    2. 2.2Präteritum: anlatı, haber ve rapor dili
    3. 2.3sein, haben ve modal fiiller: konuşmada da Präteritum
    4. 2.4Kuzey ve güney: konuşmada bölgesel fark
  3. 3Tarihsel Präsens: Geçmişi Şimdiki Zamanla Anlatmak
    1. 3.1Szenisches Präsens: anlatıyı canlandırmak
    2. 3.2Historisches Präsens: tarih çizelgesi ve başlık
    3. 3.3Präsens in der Inhaltsangabe: özet ve yorum
  4. 4Hangi Metinde Hangi Zaman Kullanılır?
  5. 5Anlatıda Zaman Geçişleri: Plusquamperfekt ve Tempuswechsel
    1. 5.1Plusquamperfekt: geri dönüşe girip çıkmak
    2. 5.2Tempuswechsel: tutarlılık ve bilinçli geçiş
  6. 6Gelecekten Söz Ederken Üslup: Präsens, Futur I ve Futur II
    1. 6.1Präsens ve Futur I: plan, söz ve tahmin
    2. 6.2Futur II ve Perfekt: tamamlanmış gelecek ve tahmin
  7. 7Bir Metnin Zaman Üslubu Nasıl Dönüştürülür?
    1. 7.1Aynı olayı üç metin türünde anlatmak
    2. 7.2Zaman zarflarını konuşmadan anlatıya çevirmek
  8. 8Zaman Seçiminde En Sık Yapılan Hatalar
  9. 9Perfekt, Präteritum ve Historisches Präsens Farkı
  10. 10Derinleşmek İsteyenlere
  11. 11Zamanların Üslubu Alıştırmaları
  12. 12Zamanların Üslubu Konu Özeti
  13. 13Zamanların Üslubu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Zamanların Üslubu Nedir? Tempus ile Gerçek Zaman Farkı

Almanca dilbilgisinde Tempus (dilbilgisel zaman) ile Zeit (gerçek zaman) ayrı şeylerdir. Dün yağmur yağdığını anlatan biri Gestern hat es geregnet. da diyebilir, Gestern regnete es. da; olay aynı, gerçek zaman aynı, yalnız Tempus farklıdır. Bir tarih kitabı aynı geçmişi 1835 fährt die erste deutsche Eisenbahn. diye şimdiki zamanla bile anlatabilir. Bu derste, bir geçmiş olay için hangi Tempus'un seçildiğini belirleyen dört etkeni göreceksin: metin türü (sohbet mi, roman mı, haber mi), üslup düzeyi (konuşma dili mi, yazı dili mi), bölge (kuzey mi, güney mi) ve anlatıcının bakış açısı.

Türkçeyle karşılaştırınca önemli bir fark çıkar. Türkçede -di ile -miş arasındaki seçim çoğu zaman bilginin kaynağını gösterir: “Ali geldi.” derken olayı biliyorsun ya da gördün, “Ali gelmiş.” derken sonradan öğrendin. Almancada Perfekt ile Präteritum arasındaki seçim böyle bir kaynak farkı taşımaz; Ali ist gekommen de Ali kam da “Ali geldi” demektir. Duyulan bilgiyi Almanca soll, angeblich ya da Konjunktiv I ile verir (dolaylı anlatım dersine bak). Buna karşılık Türkçenin şimdiki zamanla geçmişi canlandırma alışkanlığı (“Dün markete gidiyorum, bir de bakıyorum ki…”) Almancada da vardır; bu derste ona szenisches Präsens diyeceğiz.

Geçmişi anlatan dört Tempus ve tipik alanları
TempusTipik alanÖrnek
Perfektsohbet, mesaj, kişisel e-posta; bugüne uzanan sonuçIch habe den Vertrag schon unterschrieben.
Präteritumroman, öykü, haber metni, rapor, tutanakDer Zug erreichte Köln mit zwei Stunden Verspätung.
Präsensözet, tarih çizelgesi, başlık, canlı anlatı, fıkra1990 zieht die Familie nach Hamburg.
Plusquamperfektgeçmiş anlatıda daha önceki olaySie hatte den Brief nie geöffnet.

Perfekt mi Präteritum mu? Konuşma ve Yazı Dilinde Seçim

İki zaman arasındaki seçimi dört kural belirler: konuşmada Perfekt, yazılı anlatıda Präteritum, bazı sık fiillerde her yerde Präteritum ve bölgeden bölgeye değişen bir konuşma alışkanlığı. Aşağıdaki görsel genel haritayı veriyor; ardından her kural kendi örnekleriyle geliyor.

Almanca zamanların üslubu: sohbette Perfekt, romanda Präteritum, özette Präsens örnek cümlelerle
Aynı geçmiş, üç metin türü: sohbet, roman ve özet

Perfekt: konuşma dili ve bugüne uzanan sonuç

Standart Almancanın konuşma dilinde geçmiş olaylar büyük ölçüde Perfekt ile anlatılır: arkadaşla sohbette, telefonda, sesli mesajda, kişisel e-postada. Perfekt konuşanı olaya bugünden bakan biri olarak gösterir; anlatılan şey konuşma anıyla bağlantılıdır. Bu yüzden yazı dilinde de, sonucu hâlâ geçerli olan bir olay haber verilirken Perfekt seçilir: bir kurumun duyurusu, bir değişikliğin bildirimi, “şu an durum şu” diyen bir cümle.

Perfekt ile örnekler
  • Was habt ihr am Wochenende gemacht? — Wir sind an den See gefahren.Hafta sonu ne yaptınız? — Göle gittik.
  • Ich habe die Unterlagen gestern bei der Ausländerbehörde abgegeben.Belgeleri dün yabancılar dairesine teslim ettim.
  • Die Stadtbibliothek hat ihre Öffnungszeiten geändert.Şehir kütüphanesi çalışma saatlerini değiştirdi.
  • Oh nein, ich habe meinen Schlüssel verloren!Eyvah, anahtarımı kaybettim!

Präteritum: anlatı, haber ve rapor dili

Präteritum Almancanın anlatı zamanıdır (Erzähltempus). Roman ve öyküler, masallar, gazete haberlerinin gövdesi, polis ve kaza raporları, toplantı tutanakları ve biyografiler genellikle Präteritum ile yazılır. Bu zaman anlatılan dünyayı konuşma anından ayırır ve olayları birbirine bağlı bir zincir gibi sıralar. Haber metinlerinde şu düzenle sık karşılaşırsın: ilk cümle olayı bugüne bağlayan Perfekt ile verilir, ayrıntılar Präteritum ile anlatılır.

Präteritum ile örnekler
  • In einer Lagerhalle in Duisburg ist am Montagabend ein Feuer ausgebrochen. Die Feuerwehr brachte den Brand nach drei Stunden unter Kontrolle.Pazartesi akşamı Duisburg'da bir depoda yangın çıktı. İtfaiye yangını üç saat sonra kontrol altına aldı.
  • Als Lena nach Hause kam, brannte im Flur noch Licht.Lena eve geldiğinde koridorda hâlâ ışık yanıyordu.
  • Frau Yılmaz eröffnete die Sitzung um neun Uhr und begrüßte die neuen Kolleginnen.Yılmaz Hanım toplantıyı saat dokuzda açtı ve yeni meslektaşlarını selamladı.
  • Nach dem Abitur studierte sie in Leipzig Medizin.Liseyi bitirdikten sonra Leipzig'de tıp okudu.

sein, haben ve modal fiiller: konuşmada da Präteritum

Konuşma dilindeki Perfekt alışkanlığının önemli bir istisnası var: sein, haben ve modal fiiller konuşmada da çoğunlukla Präteritum'da kullanılır. war, hatte, konnte, musste, wollte kısa ve akıcıdır; Ich bin krank gewesen. ya da Ich habe nicht kommen können. dilbilgisel olarak doğrudur ama sohbette ağır kaçar. Aynı eğilim es gab ve wusste için de geçerlidir. Bu yüzden tek bir konuşma cümlesinde iki zamanın yan yana durması çok doğaldır. Ayrıntılar için modal fiillerin Präteritum biçimleri dersine bakabilirsin.

Konuşmada Präteritum'da kalan fiiller
  • Gestern war ich beim Arzt, ich hatte Fieber.Dün doktordaydım, ateşim vardı.
  • Ich konnte leider nicht kommen, ich musste länger arbeiten.Maalesef gelemedim, daha uzun çalışmam gerekti.
  • Auf der Feier gab es nur Kuchen und Tee.Kutlamada yalnız pasta ve çay vardı.
  • Ich war gestern in der Stadt und habe mir eine Jacke gekauft.Dün şehirdeydim ve kendime bir ceket aldım.

Kuzey ve güney: konuşmada bölgesel fark

Konuşma dilinde Präteritum'un ne kadar kullanıldığı bölgeye göre değişir. Kuzey Almanya'da konuşmada Wir saßen noch lange zusammen. gibi Präteritum biçimleri daha sık duyulur. Güney Almanya'da, Avusturya'da ve İsviçre'de konuşmada Präteritum daha da azalır; İsviçre Almancası lehçelerinde Präteritum biçimleri neredeyse hiç yoktur. Güneyde ayrıca stehen, sitzen ve liegen Perfekt'i sein ile kurar; bu kullanım o bölgelerin standart dilinde de geçerlidir. Bu farkları Avusturya ve İsviçre Almancası dersinde daha ayrıntılı bulacaksın.

Aynı olay, iki bölge
Kuzey AlmanyaGüney Almanya, Avusturya, İsviçreTürkçe
Wir haben noch lange zusammengesessen.Wir sind noch lange zusammengesessen.Daha uzun süre birlikte oturduk.
Ich habe vor der Tür gestanden.Ich bin vor der Tür gestanden.Kapının önünde duruyordum.
Das Handy hat auf dem Tisch gelegen.Das Handy ist auf dem Tisch gelegen.Telefon masanın üstündeydi.

Tarihsel Präsens: Geçmişi Şimdiki Zamanla Anlatmak

Almanca geçmiş bir olayı üç ayrı amaçla şimdiki zamanla anlatır: anlatıyı canlandırmak, tarihî olayları çizelge gibi sıralamak ve bir eseri özetlemek. Üçünde de Präsens geçmişi anlatır, ama her birinin kendi kuralı ve metin türü vardır.

Szenisches Präsens: anlatıyı canlandırmak

Konuşmada bir olayı anlatırken heyecanlı ana gelince Präsens'e geçmek çok yaygındır; dinleyen sahneyi o an yaşıyormuş gibi olur. Türkçedeki “Dün otobüsteyim, birden biri omzuma dokunuyor…” anlatımının tam karşılığıdır. Edebiyatta da Präteritum ile ilerleyen bir anlatı, doruk noktasında birkaç cümle Präsens'e geçebilir. Fıkralar da geleneksel olarak Präsens ile, çoğu zaman fiille başlayan bir cümleyle anlatılır.

Canlandıran Präsens
  • Gestern stehe ich an der Kasse, und plötzlich ruft jemand meinen Namen.Dün kasada duruyorum, birden biri adımı çağırıyor.
  • Sie wartete eine Stunde. Dann geht die Tür auf, und er steht vor ihr.Bir saat bekledi. Sonra kapı açılıyor ve adam karşısında duruyor.
  • Kommt ein Mann zum Arzt und sagt: „Herr Doktor, ich sehe überall Punkte.“Adamın biri doktora gelir ve der ki: “Doktor bey, her yerde nokta görüyorum.”

Historisches Präsens: tarih çizelgesi ve başlık

Tarih çizelgelerinde (Zeittafel), müze ve sergi metinlerinde, belgesel anlatımında ve bazı tarih kitaplarında olaylar Präsens ile sıralanır. Okur olayları adım adım izliyormuş gibi olur; yıl ya da tarih zaten geçmişi gösterdiği için zaman karışmaz. Gazete başlıkları da genellikle Präsens kullanır, çünkü başlık kısa ve güncel olmalıdır; haberin kendisi ise Präteritum ile devam eder.

Tarih çizelgesi ve başlık
  • 1835 fährt zwischen Nürnberg und Fürth die erste deutsche Eisenbahn.1835'te Nürnberg ile Fürth arasında ilk Alman demiryolu çalışmaya başlar.
  • 1962 kommt Ahmet Yılmaz als Arbeiter nach Köln. 1964 holt er seine Familie nach.Ahmet Yılmaz 1962'de işçi olarak Köln'e gelir. 1964'te ailesini yanına aldırır.
  • Stadt baut neue RadwegeŞehir yeni bisiklet yolları yapıyor (başlık)
  • Hochwasser: Schulen bleiben geschlossenSel: okullar kapalı kalıyor (başlık)

Präsens in der Inhaltsangabe: özet ve yorum

Bir romanın, filmin ya da makalenin içeriği özetlenirken (Inhaltsangabe, Zusammenfassung) ana olaylar Präsens ile anlatılır. Eser her okunduğunda yeniden “olur”; özetleyen kişi olayları değil eserin içeriğini aktarır. Özetin ana zamanı Präsens olunca, ana olaydan önce olan şeyler Perfekt ile verilir; Präteritum ve Plusquamperfekt özette kullanılmaz. Bir metni yorumlarken (“Der Autor zeigt …”, “Die Szene macht deutlich …”) de Präsens kullanılır.

Özette Präsens, öncesi Perfekt
  • In dem Film „Der lange Winter“ kehrt eine junge Ärztin in ihr Heimatdorf zurück.“Uzun Kış” filminde genç bir doktor köyüne geri döner.
  • Dort erfährt sie, dass ihr Vater das Haus der Familie verkauft hat.Orada babasının aile evini sattığını öğrenir.
  • Die Autorin zeigt, wie schwer der Neuanfang in einer fremden Stadt ist.Yazar, yabancı bir şehirde yeniden başlamanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor.

Hangi Metinde Hangi Zaman Kullanılır?

Kuralları metin türüne göre topladığında pratik bir harita çıkar. Aşağıdaki kartlar en sık karşılaşacağın altı metin türünü ve her birinin ana zamanını özetliyor. Bir metne başlamadan önce “Bu hangi tür metin?” diye sormak, zamanı da büyük ölçüde belirler.

Almanca zaman seçimi metin türüne göre: mesajda Perfekt, romanda Präteritum, başlıkta ve tarih çizelgesinde Präsens
Mesaj, roman, gazete başlığı, tarih çizelgesi: her birinin kendi zamanı var

1Sohbet ve mesaj: Perfekt (+ war, hatte)

Günlük konuşmada, sesli mesajda ve kısa yazışmada geçmiş Perfekt ile anlatılır; sein, haben ve modal fiiller Präteritum'da kalır.

  • Ich bin gerade angekommen, der Zug hatte Verspätung.Az önce vardım, tren rötarlıydı.
  • Hast du meine Nachricht gelesen?Mesajımı okudun mu?

2Resmî e-posta ve mektup: Perfekt ağırlıklı

Kendi yaptığın ve sonucu süren işleri Perfekt ile bildirirsin; durum ve imkân bildiren sein, haben ve modal fiiller Präteritum'da kalır.

  • Wie telefonisch besprochen, habe ich Ihnen die Unterlagen per Post geschickt.Telefonda konuştuğumuz gibi belgeleri size postayla gönderdim.
  • Leider war es mir nicht möglich, den Termin wahrzunehmen.Maalesef randevuya gelmem mümkün olmadı.

3Haber metni: Perfekt ile giriş, Präteritum ile ayrıntı

Başlık Präsens, ilk cümle çoğunlukla Perfekt, olayın ayrıntıları ve tanık ifadeleri Präteritum ile verilir.

  • Auf der A3 hat es am Morgen einen schweren Unfall gegeben.Sabah A3 otoyolunda ağır bir kaza oldu.
  • Ein Lkw kam von der Fahrbahn ab und blockierte zwei Spuren.Bir kamyon yoldan çıktı ve iki şeridi kapattı.

4Roman ve öykü: Präteritum (+ Plusquamperfekt)

Anlatının ana zamanı Präteritum'dur; ondan önceki olaylar Plusquamperfekt ile, canlandırılan anlar bazen Präsens ile verilir.

  • Der Winter kam früh in diesem Jahr.O yıl kış erken geldi.
  • Jonas wusste nicht, dass sein Bruder schon abgereist war.Jonas, kardeşinin çoktan yola çıkmış olduğunu bilmiyordu.

5Özet, yorum ve tarih çizelgesi: Präsens

Bir eserin içeriği, bir metnin yorumu ve yıllara göre sıralanan olaylar Präsens ile anlatılır; öncesi Perfekt ile verilir.

  • Der Roman erzählt die Geschichte einer Familie aus Izmir.Roman, İzmirli bir ailenin hikâyesini anlatıyor.
  • 1989 eröffnet das Museum seine erste Ausstellung.Müze 1989'da ilk sergisini açar.

6Bilimsel metin: genel bulgu Präsens, kendi süreç Präteritum

Genel geçer bilgiler ve başka çalışmaların aktarımı Präsens ile, kendi araştırmanın nasıl yapıldığı çoğunlukla Präteritum ile yazılır.

  • Wie die Autorin zeigt, lernen Kinder Sprachen vor allem im Spiel.Yazarın gösterdiği gibi çocuklar dilleri en çok oyunla öğrenir.
  • An der Befragung nahmen 120 Studierende teil.Ankete 120 üniversite öğrencisi katıldı.

Anlatıda Zaman Geçişleri: Plusquamperfekt ve Tempuswechsel

İyi bir anlatıda zaman rastgele değişmez. Her metnin bir ana zamanı (Leittempus) vardır ve geçişler ancak belli bir işe yarıyorsa yapılır. Bu bölümde iki geçiş türünü göreceksin: geçmişin de öncesine dönmek ve ana zamandan bilinçli olarak ayrılmak.

Plusquamperfekt: geri dönüşe girip çıkmak

Präteritum ile ilerleyen bir anlatıda, ondan önce olmuş bir şey Plusquamperfekt ile anlatılır. Geri dönüş (Rückblende) uzun sürecekse yazarlar her cümleyi Plusquamperfekt ile kurmaz: girişte bir iki cümle Plusquamperfekt kullanılır, sonra anlatı Präteritum ile devam eder, dönüşün bittiği de jetzt, nun gibi bir zarfla gösterilir. Aşağıdaki örnekte bu üç adımı görebilirsin. nachdem ile kurulan cümlelerin zaman uyumunu Plusquamperfekt dersinde ve zaman bağlaçları dersinde ayrıca bulabilirsin.

Geri dönüş: giriş, devam, çıkış
  • Elif stand am Hafen und sah auf das Wasser.Elif limanda duruyor ve suya bakıyordu. (ana zaman: Präteritum)
  • Vor zehn Jahren war sie zum ersten Mal hier gewesen. Damals hatte sie in einer Fischfabrik gearbeitet.On yıl önce buraya ilk kez gelmişti. O zamanlar bir balık fabrikasında çalışmıştı. (giriş: Plusquamperfekt)
  • Sie wohnte in einem kleinen Zimmer und lernte abends Deutsch.Küçük bir odada kalıyor, akşamları Almanca öğreniyordu. (devam: Präteritum)
  • Jetzt kam sie als Ärztin zurück.Şimdi doktor olarak geri dönüyordu. (çıkış)

Tempuswechsel: tutarlılık ve bilinçli geçiş

Ana zaman seçildikten sonra öteki zamanlar ona göre ayarlanır. Ana zaman Präsens ise önceki olay Perfekt ile, ana zaman Präteritum ise önceki olay Plusquamperfekt ile verilir. Her zaman doğru olan genel bilgiler (bir doğa yasası, bir şehrin yeri) her iki durumda da Präsens'te kalabilir. Gerekçesiz geçiş, yani aynı olay zincirinde bir cümlenin Präteritum, öbürünün Präsens olması, yazı dilinde hata sayılır.

Ana zamana göre öteki zamanlar
Ana zamanÖnceki olayÖrnek
PräsensPerfektCan erzählt, dass er lange in Izmir gelebt hat.
PräteritumPlusquamperfektCan erzählte, dass er lange in Izmir gelebt hatte.
her ikisigenel bilgi: PräsensDie Lehrerin erklärte, dass Wasser bei 100 Grad kocht.

Gelecekten Söz Ederken Üslup: Präsens, Futur I ve Futur II

Üslup yalnız geçmişte değil, gelecekte de zaman seçimini belirler. Almancada gelecek çoğu zaman Präsens ile anlatılır; Futur biçimleri ek bir anlam ya da resmî bir ton taşır. Bu bölüm iki çifti karşılaştırıyor: plan için Präsens ile Futur I, tamamlanmış gelecek için Perfekt ile Futur II.

Präsens ve Futur I: plan, söz ve tahmin

Cümlede bir zaman ifadesi geleceği zaten gösteriyorsa Präsens en doğal seçimdir: Morgen fahre ich nach Hamburg. Futur I kullanıldığında cümleye çoğu zaman bir anlam eklenir: bugüne ya da geleceğe dair bir tahmin, bir söz, kararlılık ya da resmî bir duyuru. Türkçede “Yarın Hamburg'a gidiyorum.” ile “Yarın Hamburg'a gideceğim.” arasındaki fark buna benzer, ama Almancada Präsens'in alanı daha geniştir. Biçimlerin ayrıntısı gelecek zaman dersinde.

Präsens ve Futur I
  • Nächste Woche beginnt mein Deutschkurs.Almanca kursum gelecek hafta başlıyor. (plan)
  • Sie wird noch im Büro sein.Muhtemelen hâlâ ofistedir. (tahmin)
  • Keine Sorge, ich werde das mit dem Vermieter klären.Merak etme, bunu ev sahibiyle ben halledeceğim. (söz)
  • Die Firma wird im Herbst 50 neue Stellen schaffen.Şirket sonbaharda 50 yeni kadro açacak. (resmî duyuru)

Futur II ve Perfekt: tamamlanmış gelecek ve tahmin

Gelecekte bir noktaya kadar bitmiş olacak bir iş, günlük dilde genellikle Perfekt ve bir zaman ifadesiyle anlatılır; Futur II aynı anlamı daha resmî ve ağır bir tonla verir. Futur II'nin günlük dildeki asıl işi ise geçmişe dair bir tahmindir: Er wird den Zug verpasst haben. “Herhalde treni kaçırmıştır.” demektir ve Er hat wohl den Zug verpasst. ile aynı anlamı taşır. Ayrıntılar Futur II dersinde.

Perfekt ve Futur II
  • Bis Freitag habe ich den Bericht fertig geschrieben.Cumaya kadar raporu bitirmiş olurum. (günlük)
  • Bis Freitag werde ich den Bericht fertig geschrieben haben.Cumaya kadar raporu bitirmiş olacağım. (resmî, ağır)
  • Lukas ist nicht da. Er wird den Termin vergessen haben.Lukas yok. Herhalde randevuyu unutmuştur. (geçmişe dair tahmin)

Bir Metnin Zaman Üslubu Nasıl Dönüştürülür?

Zaman üslubunu en iyi, aynı olayı farklı metin türlerine aktararak öğrenirsin. Aşağıdaki tabloda aynı üç olay bir sohbette, bir haberde ya da anlatıda ve bir özette nasıl söylenir, yan yana görebilirsin. Değişen yalnız fiil değildir; zaman zarfları ve bakış açısı da değişir.

Aynı olayı üç metin türünde anlatmak

Aynı olay, üç metin türü
Sohbet (Perfekt)Haber, anlatı (Präteritum)Özet (Präsens)
Wir haben endlich eine Wohnung gefunden.Nach monatelanger Suche fand die Familie eine Wohnung.Nach monatelanger Suche findet die Familie eine Wohnung.
Ich habe gestern zufällig Can getroffen.Am Vortag traf sie zufällig ihren alten Freund Can.Sie trifft zufällig ihren alten Freund Can.
Der Zug hatte Verspätung, wir sind erst um Mitternacht angekommen.Der Zug erreichte Köln erst um Mitternacht.Der Zug erreicht Köln erst um Mitternacht.
Almanca zamanların üslubu: aynı olay sohbette Perfekt, romanda Präteritum, özette Präsens, öncesi Plusquamperfekt ile
Ayşe ve sözleşme: bir olay, dört zaman

Zaman zarflarını konuşmadan anlatıya çevirmek

Konuşmadan yazıya geçerken zaman zarflarını da çevirmen gerekir. Konuşmadaki gestern (dün), heute (bugün) ve morgen (yarın) konuşma anına göre sayılır; anlatıda ise olayın kendi zamanına göre am Vortag (bir gün önce), an diesem Tag (o gün) ve am nächsten Tag (ertesi gün) kullanılır. Benzer biçimde jetzt anlatıda çoğu zaman nun ya da da olur, vor zwei Jahren ise zwei Jahre zuvor olur.

Zaman zarfları konuşmadan anlatıya
  • Ich habe gestern den Vertrag unterschrieben. → Sie hatte den Vertrag am Vortag unterschrieben.Sözleşmeyi dün imzaladım. → Sözleşmeyi bir gün önce imzalamıştı.
  • Ich bin vor zwei Jahren nach Berlin gezogen. → Sie war zwei Jahre zuvor nach Berlin gezogen.İki yıl önce Berlin'e taşındım. → İki yıl önce Berlin'e taşınmıştı.
  • Jetzt verstehe ich alles. → Nun verstand sie alles.Şimdi her şeyi anlıyorum. → Artık her şeyi anlıyordu.

Zaman Seçiminde En Sık Yapılan Hatalar

Bu konudaki hataların bir kısmı dilbilgisel, bir kısmı üslup hatasıdır. Kaynakları da farklıdır: Türkçedeki -di/-miş ayrımını Almancaya taşımak, İngilizcedeki present perfect alışkanlığı ya da bir metinde ana zamanı korumamak. Aşağıdaki kartlarda her hatanın doğrusunu ve nedenini görebilirsin.

In dem Roman verliebte sich die Heldin in ihren Nachbarn.

In dem Roman verliebt sich die Heldin in ihren Nachbarn.

Türkçede bir kitabın özeti “kahraman komşusuna âşık oldu” diye geçmiş zamanla da yazılabildiği için Präteritum seçmek doğal gelir. Almancada Inhaltsangabe Präsens ile yazılır.

Sie öffnete die Tür und sieht einen Fremden.

Sie öffnete die Tür und sah einen Fremden.

Aynı olay zincirinde iki fiil iki ayrı zamanda duruyor. Gerekçesiz zaman geçişi yazı dilinde hatadır; anlatı Präteritum ile başladıysa öyle devam eder. Bilinçli canlandırma (szenisches Präsens) ise doruk anında yeni bir cümleyle başlar, aynı cümlede iki fiil arasında yapılmaz.

Als ich am Bahnhof ankam, ist der Zug schon abgefahren.

Als ich am Bahnhof ankam, war der Zug schon abgefahren.

Türkçedeki “tren çoktan kalkmış” ifadesi Perfekt'i çağrıştırır. Ama trenin kalkışı varıştan önce olduğu için Präteritum'lu bir anlatıda Plusquamperfekt gerekir: war … abgefahren (kalkmıştı).

Ich habe seit drei Jahren in Berlin gewohnt.

Ich wohne seit drei Jahren in Berlin.

İngilizcedeki “I have lived in Berlin for three years” kalıbı Perfekt'i çağırır. Almancada hâlâ süren bir durum seit ile Präsens'te söylenir; Türkçedeki “üç yıldır oturuyorum” ile aynı mantık.

Ich habe gestern nicht kommen gekonnt.

Ich konnte gestern nicht kommen.

Modal fiil başka bir fiille birlikte Perfekt'e girince Partizip değil mastar kullanılır (Ich habe nicht kommen können.). Bu yapı ağır olduğu için konuşmada da genellikle Präteritum konnte seçilir.

Ich habe das schon vergessen gehabt.

Ich hatte das schon vergessen.

“Doppelperfekt” denen bu yapı bazı bölgelerin konuşma dilinde duyulur, ama standart Almancada yanlış sayılır. Önceki olay için Plusquamperfekt kullanılır.

Er wird den Zug verpasst.

Er wird den Zug verpasst haben.

Geçmişe dair tahmin Futur II ile kurulur ve fiilin sonunda Partizip ile haben/sein mastarı birlikte durur. werden'den sonra yalnız Partizip gelemez.

Gestern buk ich einen Kuchen für Annas Geburtstag.

Gestern habe ich einen Kuchen für Annas Geburtstag gebacken.

Cümle dilbilgisel olarak yanlış değildir ama sohbette çok yapay durur: buk eskimiş bir biçimdir ve konuşmada sein, haben ve modal fiiller dışındaki çoğu fiil Perfekt ile söylenir.

Perfekt, Präteritum ve Historisches Präsens Farkı

Üç zaman da aynı geçmiş olayı anlatabilir; aralarındaki fark bakış açısında ve metin türündedir. Perfekt olaya bugünden bakar, Präteritum olayı kapanmış bir anlatı dünyasına yerleştirir, tarihsel Präsens ise okuru olayın içine taşır. Aşağıdaki tablo üçünü aynı ölçütlerle karşılaştırıyor. Konuşmadaki üslup seçimini daha geniş biçimde resmî ve gündelik üslup dersinde, konuşmaya özgü yapıları da konuşma dili grameri dersinde bulabilirsin.

Üç zamanın üslup karşılaştırması
PerfektPräteritumHistorisches Präsens
Bakış açısıbugünden geçmişe bakışkapanmış anlatı dünyasıolayın içinden, canlı
Tipik metinsohbet, mesaj, e-postaroman, haber, raporözet, çizelge, fıkra
Üslupkonuşma dili, kişiselyazı dili, mesafelicanlı ya da kısa, bilgi veren
Önceki olayPerfekt ya da PlusquamperfektPlusquamperfektPerfekt
ÖrnekAyşe hat den Vertrag unterschrieben.Ayşe unterschrieb den Vertrag.Ayşe unterschreibt den Vertrag.

Derinleşmek İsteyenlere

Episches Präteritum: “Morgen war ihr erster Arbeitstag”

Romanlarda Präteritum her zaman geçmişi göstermez; anlatının kendi zamanı olur. Bu yüzden Morgen war ihr erster Arbeitstag. Was sollte sie bloß anziehen? gibi bir cümle, “yarın” ile Präteritum'u bir araya getirdiği hâlde doğaldır. Burada okur karakterin düşüncesini onun gözünden izler (erlebte Rede, serbest dolaylı anlatım). Zaman zarfı karakterin “şimdi”sine göre, fiil ise anlatının zamanına göre seçilir.

“Wie war noch mal Ihr Name?”: bugün için Präteritum

Konuşmada bazı Präteritum cümleleri bugünkü durumu anlatır. Birinin adını yeniden sorarken Wie war noch mal Ihr Name? denir; ad hâlâ aynıdır ama Präteritum “daha önce söylemiştiniz” anlamı katar. Restoranda garsonun Wer bekam die Tomatensuppe? sorusu da “kim sipariş etmişti?” demektir. Ich wollte Sie fragen, ob Sie morgen Zeit haben. cümlesinde ise Präteritum isteği yumuşatır; dilek hâlâ geçerlidir.

Perfekt ile Präteritum gerçekten hep aynı anlamda mı?

Çoğu bağlamda evet, ama Perfekt sonucun bugün de geçerli olduğunu vurgulayabilir. Ich habe schon gegessen. “Yemek yedim, şimdi aç değilim.” demektir; davete cevap olarak Präteritum Ich aß schon. kullanılmaz. Tersine, bir dizi geçmiş olayı arka arkaya anlatırken Perfekt'i her cümlede tekrarlamak yazıda ağırlaşır; bu yüzden uzun anlatılarda Präteritum tercih edilir.

Präteritum'da eskiyen güçlü biçimler

Bazı fiillerin eski güçlü Präteritum biçimleri günümüzde yerini zayıf biçimlere bırakmıştır ya da yalnız edebî dilde kalmıştır: backen – backte (eski: buk) – hat gebacken, melken – melkte (eski: molk) – hat gemolken. Bu fiiller konuşmada zaten Perfekt ile söylenir. Yazıda emin olmadığın bir biçimi sözlükte kontrol et; eski biçimleri yalnız bilinçli bir edebî üslup için kullan.

Zamanların Üslubu Alıştırmaları

Birinci alıştırmada metin türüne göre zaman seçeceksin, ikincide boşluğu verilen ipucuna göre tek kelimeyle dolduracaksın, üçüncüde ise üç cümleden üslup ya da dilbilgisi bakımından doğru olanı bulacaksın.

Çoktan seçmeli

Alıştırma 1: Metin türüne uygun zamanı seç

Parantezdeki metin türüne ve cümlenin geri kalanına bak; boşluğa uyan tek biçimi seç.

  1. 1

    (Inhaltsangabe) Im Film „Der lange Winter“ ___ eine junge Ärztin in ihr Heimatdorf zurück.

  2. 2

    (Roman) Es ___ schon seit Tagen, als Jonas endlich in Hamburg ankam.

  3. 3

    (Tarih çizelgesi) 1962 kommt Ahmet als Arbeiter nach Köln. 1964 ___ er seine Familie nach.

  4. 4

    (Roman) Als Elif ins Kino kam, ___ der Film schon angefangen.

  5. 5

    (Tahmin) Lukas ist nicht gekommen. Er wird den Termin ___ haben.

  6. 6

    (Haber başlığı) Stadt ___ neue Radwege

Cevap anahtarı
  1. kehrt — Özet Präsens ile yazılır; özne tekil olduğu için kehrt.
  2. regnete — Anlatı Präteritum ile ilerliyor (ankam); aynı anlatı zamanında kalınır.
  3. holt — Çizelge Präsens ile başladı; aynı çizelgede Präsens ile devam edilir.
  4. hatte — Filmin başlaması gelişten önce: Plusquamperfekt. anfangen yardımcı fiil olarak haben alır.
  5. vergessen — Futur II: werden + Partizip II + haben. vergessen'in Partizip II'si de vergessen.
  6. baut — Gazete başlıkları genellikle Präsens kullanır.
Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 2: Boşluğu tek kelimeyle doldur

Parantezdeki ipucuna göre boşluğa tek bir kelime yaz.

  1. 1

    Gestern ich beim Arzt, ich hatte Fieber. (sein, sohbet)

  2. 2

    Ich leider nicht kommen, ich musste arbeiten. (können)

  3. 3

    Nachdem sie den Vertrag gelesen , unterschrieb sie ihn. (yardımcı fiil)

  4. 4

    Als wir am Bahnhof ankamen, der Zug schon abgefahren. (yardımcı fiil)

  5. 5

    Ich seit drei Jahren in Berlin. (wohnen; hâlâ orada oturuyor)

  6. 6

    Bis Freitag ich den Bericht fertig geschrieben. (Perfekt ile gelecek)

  7. 7

    Sie öffnete die Tür und einen Fremden. (sehen, aynı anlatı zamanı)

Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 3: Doğru cümleyi bul

Sorudaki ölçüte göre üç cümleden doğru olan tek cümleyi seç.

  1. 1

    Bir Inhaltsangabe için hangisi doğrudur?

  2. 2

    Standart yazı diline hangisi uygundur?

  3. 3

    Hangisi dilbilgisel olarak doğrudur?

  4. 4

    Hangisi geçmişe dair bir tahmindir?

  5. 5

    Hâlâ devam eden bir durum için hangisi doğrudur?

  6. 6

    Ana zamanı Präteritum olan bir anlatıda hangisi doğrudur?

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

C2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Zamanların Üslubu Konu Özeti

  • Almancada Tempus seçimi olayın zamanından çok metin türüne ve üsluba bağlıdır; Perfekt ile Präteritum çoğu zaman aynı olayı anlatır.
  • Konuşmada, mesajda ve kişisel e-postada geçmiş Perfekt ile anlatılır; sein, haben, modal fiiller ve es gab Präteritum'da kalır.
  • Roman, öykü, haber gövdesi, rapor ve tutanak Präteritum ile yazılır; haber girişinde ve bugüne uzanan sonuçta Perfekt de kullanılır.
  • Özet, yorum, tarih çizelgesi, başlık ve fıkrada geçmiş Präsens ile verilebilir; özette önceki olay Perfekt ile anlatılır.
  • Her metnin bir ana zamanı vardır: Präsens'in öncesi Perfekt, Präteritum'un öncesi Plusquamperfekt; gerekçesiz geçiş hatadır.
  • Gelecekte Präsens en doğal seçimdir; Futur I tahmin, söz ve duyuru, Futur II çoğunlukla geçmişe dair tahmin bildirir.
  • Güney Almanya, Avusturya ve İsviçre'de konuşmada Präteritum daha da azdır; yazı dilinde ise bölge değil metin türü belirleyicidir.

Zamanların Üslubu Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca Perfekt ile Präteritum arasındaki fark nedir?

Çoğu bağlamda anlam farkı yoktur; fark üsluptadır. Perfekt konuşma dilinin ve kişisel yazışmanın, Präteritum ise roman, haber ve rapor gibi yazılı anlatının zamanıdır. Perfekt ayrıca sonucu bugüne uzanan olaylarda öne çıkar.

Almancada konuşurken Präteritum kullanılır mı?

Evet, ama sınırlı olarak. sein (war), haben (hatte), modal fiiller (konnte, musste, wollte), es gab ve wusste konuşmada da Präteritum'dadır. Öteki fiillerde konuşmada Perfekt doğaldır; kuzeyde bazı fiillerin Präteritum'u daha sık duyulur.

Tarihsel Präsens nedir, ne zaman kullanılır?

Geçmiş olayları Präsens ile anlatmaktır. Tarih çizelgelerinde, müze metinlerinde, gazete başlıklarında, fıkralarda ve konuşmada olayı canlandırmak için kullanılır: 1835 fährt die erste deutsche Eisenbahn.

Inhaltsangabe hangi zamanla yazılır?

Präsens ile. Ana olaydan önceki olaylar Perfekt ile verilir: Sie erfährt, dass ihr Vater das Haus verkauft hat. Özette Präteritum ve Plusquamperfekt kullanılmaz.

Almanca Perfekt Türkçedeki -miş'li geçmiş zaman mıdır?

Hayır. Türkçedeki -di/-miş farkı bilginin kaynağını gösterir; Almancada Perfekt ile Präteritum bu farkı taşımaz, ikisi de “geldi” anlamına gelebilir. Duyulan bilgi Almancada soll, angeblich ya da Konjunktiv I ile verilir.

Resmî bir e-postada hangi geçmiş zaman kullanılır?

Yaptığın ve sonucu süren işler genellikle Perfekt ile bildirilir (Ich habe Ihnen die Unterlagen geschickt.); sein, haben ve modal fiiller Präteritum'da kalır (Leider war es mir nicht möglich …).

Avusturya ve İsviçre'de Präteritum kullanılır mı?

Yazı dilinde evet; roman ve haberler orada da Präteritum ile yazılır. Konuşmada ise Präteritum Almanya'nın kuzeyine göre daha azdır, İsviçre Almancası lehçelerinde neredeyse hiç yoktur.

Doppelperfekt (hat gemacht gehabt) doğru mu?

Bazı bölgelerin konuşma dilinde duyulur ama standart Almancada yanlış sayılır. Önceki bir olay için Plusquamperfekt kullan: Ich hatte das schon vergessen.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.