Logo
Almanca Portalı
C1
C1Gramer · Sıfatlar, Zarflar ve Partiküller

Almanca Genişletilmiş Sıfat Öbeği (Erweitertes Partizipialattribut): Konu Anlatımı, Dönüştürme, Örnekler ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 24 dk okuma
Kısa cevap

Genişletilmiş sıfat öbeği (erweitertes Partizipialattribut), artikel ile isim arasına giren ve kendi tümleçlerini taşıyan bir ortaç ya da sıfattır. Türkçedeki “yıllardır yükselen fiyatlar” yapısının Almancadaki karşılığıdır: die seit Jahren steigenden Preise. Bir ilgi cümlesinin kısaltılmış hâlidir; ortaç en sona, ismin hemen önüne gelir ve sıfat eki alır.

Artikel + tümleçler + Partizip I / Partizip II / sıfat + ek + isim

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Almanca Genişletilmiş Sıfat Öbeği Nedir?
  2. 2Genişletilmiş Sıfat Öbeği Nasıl Kurulur?
    1. 2.1Partizip I: süren ve etken eylem
    2. 2.2Partizip II: edilgen ya da tamamlanmış eylem
    3. 2.3zu + Partizip I: gereklilik ve olanak
    4. 2.4Sıfatla genişletme: stolz auf, bekannt für
  3. 3Genişletilmiş Sıfat Öbeği Ne Zaman Kullanılır?
  4. 4İlgi Cümlesi Genişletilmiş Sıfata Nasıl Dönüştürülür?
    1. 4.1Relativsatz → Attribut: dört adımda sıkıştırma
    2. 4.2Attribut → Relativsatz: uzun öbeği okumak
  5. 5Öbeğin İç Düzeni: Sözcük Sırası, Olumsuzluk ve Birden Fazla Sıfat
    1. 5.1Sözcük sırası: yan cümledeki gibi
    2. 5.2Nicht, un- ve sich: öbekte kalan küçük kelimeler
    3. 5.3Birden fazla sıfat: virgül ve iç içe öbek
  6. 6Genişletilmiş Sıfat Öbeği ile En Sık Yapılan Hatalar
  7. 7Genişletilmiş Sıfat, İlgi Cümlesi ve Partizipialsatz Farkı
  8. 8Derinleşmek İsteyenlere
  9. 9Genişletilmiş Sıfat Öbeği Alıştırmaları
  10. 10Genişletilmiş Sıfat Öbeği Konu Özeti
  11. 11Genişletilmiş Sıfat Öbeği Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almanca Genişletilmiş Sıfat Öbeği Nedir?

Almancada bir ismi niteleyen sıfat, artikel ile isim arasında durur: die steigenden Preise (yükselen fiyatlar). Bu sıfat bir ortaçsa (Partizip) ya da kendi tümlecini alabilen bir sıfatsa, ona bağlı bütün kelimeler de aynı yere, yani artikel ile sıfatın arasına girer: die seit Jahren steigenden Preise (yıllardır yükselen fiyatlar). Sıfat artık tek bir kelime değil, kendi zaman, yer, neden ya da fail bilgisini taşıyan bir öbektir. Almanca dilbilgisi kitaplarında bu yapıya erweitertes Attribut (genişletilmiş niteleme) ya da çekirdeği bir ortaç olduğunda erweitertes Partizipialattribut denir.

Bu yapı aslında bir ilgi cümlesinin sıkıştırılmış hâlidir. die Preise, die seit Jahren steigen (yıllardır yükselen fiyatlar) ile die seit Jahren steigenden Preise aynı şeyi söyler; ikincisinde ilgi zamiri ve virgüller kalkar, fiil ortaca dönüşüp ismin önüne geçer. Tek kelimelik ortaç sıfatları (die lachende Frau, das gekochte Ei) Partizip I ve II sıfatlar dersinde gördün; bu ders o yapının uzun, bilgi yüklü biçimini ele alıyor. Gazete, bilimsel metin, resmî yazı ve talimat dilinde çok sık geçtiği için C1 düzeyinde hem okumayı hem de kendin kurmayı bilmen gerekir.

Türkçe konuşan biri için iyi haber şu: Türkçede nitelemeler zaten ismin önüne gelir. “Dün akşam Berlin’den gelen tren”, “firmanın geliştirdiği program”, “çözülmesi gereken sorunlar” gibi öbekleri her gün kurarsın. Almanca genişletilmiş sıfat da aynı sırayla ilerler: önce bilgiler, sonra ortaç, en sonda isim. Zorluk sıralamada değil, üç başka noktadadır: artikelin isimden çok önce gelmesi, ortacın sıfat eki alması ve Partizip I ile Partizip II arasındaki seçim.

Türkçe ortaç öbekleri ve Almanca karşılıkları
TürkçeAlmancaÇekirdek
yıllardır yükselen fiyatlardie seit Jahren steigenden PreisePartizip I
firmanın geliştirdiği programdas von der Firma entwickelte ProgrammPartizip II
çözülmesi gereken sorunlardie zu lösenden Problemezu + Partizip I
çocuklarıyla gurur duyan annedie auf ihre Kinder stolze Muttersıfat
okuduğum kitapdas Buch, das ich leseilgi cümlesi

Genişletilmiş Sıfat Öbeği Nasıl Kurulur?

Her genişletilmiş sıfat öbeği aynı iskelete oturur: önce artikel (ya da başka bir belirleyici: ein, dieser, mein, viele), ardından genişletme, sonra çekirdekteki ortaç ya da sıfat ve en sonda isim. Çekirdeğe göre dört tür öbek vardır; aşağıdaki tablo dördünü de gösteriyor, ardından her biri ayrı başlıkta anlatılıyor.

Genişletilmiş sıfat öbeğinin iskeleti
ArtikelGenişletmeOrtaç / sıfat + ekİsim
dieseit JahrensteigendenPreise
dasvon der FirmaentwickelteProgramm
einenur schwerzu lösendeAufgabe
derauf seine TochterstolzeVater
eindrei MeterlangerTisch

Ortaç ya da sıfat her zaman en sonda, ismin hemen önünde durur ve normal sıfat eki alır.

Almanca genişletilmiş sıfat öbeğinin dört türü: Partizip I, Partizip II, zu + Partizip I ve sıfat örnekleriyle
Çekirdekte ne var? Partizip I, Partizip II, zu + Partizip I ya da sıfat
  • Çekirdek en sonda: ortaç ya da sıfat ismin hemen önüne gelir; aralarına başka kelime girmez. die seit Jahren steigenden Preise doğru, die steigenden seit Jahren Preise yanlıştır.
  • Artikel isme uyar: öbeğin başındaki artikel, araya giren kelimelere değil, en sondaki isme göre seçilir: der seit Monaten geplante Umzug (aylardır planlanan taşınma).
  • Ek normal sıfat ekidir: ortaç, artikelin türüne ve ismin hâline göre çekilir. Ek tablosu belirli artikelle sıfat çekimi ve artikelsiz sıfat çekimi derslerindekiyle aynıdır.
  • Öbeğin içinde virgül yok: genişletme ile isim arasına virgül konmaz. Virgül yalnız iki ayrı sıfat sıralanınca gelir (aşağıda “Öbeğin İç Düzeni” bölümünde).
  • Yan cümle düzeni: öbeğin içindeki kelimeler, yan cümlede fiilden önce nasıl dizilirse öyle dizilir; ortaç, yan cümlenin sondaki fiilinin yerini alır.

Partizip I: süren ve etken eylem

Partizip I (şimdiki zaman ortacı), mastara -d eklenerek yapılır: steigen → steigend, warten → wartend, sitzen → sitzend. Nitelediği isim eylemi kendisi yapar ve eylem, ana cümlenin zamanıyla aynı anda sürer. Türkçede çoğu zaman “-en/-an” ortacıyla karşılanır: “bekleyen misafirler”, “artan kiralar”. Dönüşlü fiillerde sich öbeğin içinde kalır: die sich ständig ändernden Regeln.

Partizip I ile genişletilmiş sıfat
  • Die seit Jahren steigenden Mieten belasten viele Familien.Yıllardır artan kiralar birçok aileyi zorluyor.
  • Der am Fenster sitzende Mann ist mein Nachbar.Pencerenin yanında oturan adam komşum.
  • Die vor dem Eingang wartenden Gäste bekommen gleich ihre Namensschilder.Girişte bekleyen misafirler birazdan isim kartlarını alacak.
  • Die sich ständig ändernden Regeln verwirren viele Kunden.Sürekli değişen kurallar birçok müşterinin kafasını karıştırıyor.

Partizip II: edilgen ya da tamamlanmış eylem

Partizip II (geçmiş zaman ortacı) iki farklı anlam taşır ve hangisinin geçerli olduğunu fiilin türü belirler. Geçişli fiillerde anlam edilgendir: isim eylemi yapmaz, eylem ona yapılır. das von der Firma entwickelte Programm, “firma tarafından geliştirilen program”dır; fail varsa von ile verilir. Perfekt’i sein ile kuran ve bir değişimi anlatan geçişsiz fiillerde ise anlam etkendir ve eylem tamamlanmıştır: der angekommene Zug, “gelmiş olan tren”dir. Edilgen yapının kendisini edilgen çatı dersinde bulabilirsin.

Partizip II ile genişletilmiş sıfat
  • Das von unserer Firma entwickelte Programm wird nächsten Monat getestet.Firmamızın geliştirdiği program gelecek ay test edilecek.
  • Die im letzten Jahr renovierte Schule hat jetzt eine größere Bibliothek.Geçen yıl yenilenen okulun artık daha büyük bir kütüphanesi var.
  • Der mit zwei Stunden Verspätung angekommene Zug war völlig überfüllt.İki saat rötarla gelen tren tıklım tıklımdı.
  • Die in den letzten Monaten stark gestiegenen Energiekosten machen vielen Betrieben zu schaffen.Son aylarda hızla artan enerji maliyetleri birçok işletmeyi zorluyor.

Perfekt’i haben ile kuran geçişsiz fiillerin Partizip II’si sıfat öbeği kuramaz: schlafen, arbeiten, lachen gibi fiillerden der lange geschlafene Mann denmez. Bu durumda ilgi cümlesine geçilir: der Mann, der lange geschlafen hat. Aynı şekilde sein alan ama bir varış noktası ya da değişim anlatmayan hareket fiilleri de (laufen) tek başına uygun değildir; önek bir son durum gösterince öbek kurulur: der weggelaufene Hund (kaçmış köpek).

zu + Partizip I: gereklilik ve olanak

Partizip I’in önüne zu gelince yapı edilgen bir gereklilik ya da olanak anlatır: die zu lösenden Probleme = die Probleme, die gelöst werden müssen (çözülmesi gereken sorunlar). Almanca dilbilgisinde buna Gerundivum da denir. Ayrılabilen fiillerde zu, önek ile kök arasına girer ve tek kelime yazılır: ausfüllen → auszufüllend, anmelden → anzumeldend. Bu yapının sein + zu ile akrabalığını edilgenin alternatifleri dersinde görebilirsin.

zu + Partizip I ile genişletilmiş sıfat
  • Die bis Freitag zu erledigenden Aufgaben stehen auf der Liste.Cumaya kadar bitirilmesi gereken işler listede.
  • Die auszufüllenden Formulare liegen am Eingang.Doldurulacak formlar girişte duruyor.
  • Das ist ein nicht zu unterschätzendes Risiko.Bu, küçümsenmemesi gereken bir risk.
  • Wir brauchen ein leicht zu bedienendes Gerät.Kolay kullanılabilen bir cihaza ihtiyacımız var.

Sıfatla genişletme: stolz auf, bekannt für

Çekirdek her zaman ortaç olmak zorunda değildir. Kendi tümlecini alan sıfatlar da aynı biçimde genişler: edatlı sıfatlar (stolz auf, zufrieden mit, bekannt für, wichtig für) edat öbeğini, ölçü sıfatları (lang, alt, breit) ölçüyü önlerine alır. Hangi sıfatın hangi edatla kullanıldığını edatlı sıfatlar dersinde bulabilirsin. Kural aynıdır: tümleç önde, sıfat en sonda ve ekli.

Sıfatla genişletilmiş öbek
  • Die auf ihre Kinder stolze Mutter zeigt allen die Fotos.Çocuklarıyla gurur duyan anne fotoğrafları herkese gösteriyor.
  • Ein mit seiner neuen Wohnung sehr zufriedener Mieter hat uns geschrieben.Yeni dairesinden çok memnun bir kiracı bize yazdı.
  • Herr Yılmaz ist ein für seine Geduld bekannter Lehrer.Yılmaz Bey sabrıyla tanınan bir öğretmen.
  • Die für die Prüfung wichtigen Themen findest du im zweiten Kapitel.Sınav için önemli konuları ikinci bölümde bulursun.

Genişletilmiş Sıfat Öbeği Ne Zaman Kullanılır?

Genişletilmiş sıfat öbeği bilgiyi sıkıştırır: bir ilgi cümlesinin yerine geçer, cümleyi kısaltır ve okurun dikkatini ana cümlenin fiiline yöneltir. Bu yüzden en çok yazı dilinde görülür. Kısa öbekler (das frisch gebackene Brot) günlük dilde de doğaldır; uzun öbekler konuşmada ağır kaçar ve yerini ilgi cümlesine bırakır. Aşağıdaki kartlar yapının en sık karşına çıkacağı metin türlerini gösteriyor.

Genişletilmiş sıfat öbeği resimli örnekler: das gerade startende Flugzeug, die langsam brennende Kerze, der fertig gepackte Koffer, das frisch gebackene Brot
Süren eylem Partizip I, tamamlanmış eylem Partizip II

1Haber dili: olayı tek cümlede özetlemek

Haberlerde yer dar, bilgi çoktur. Olayın zamanı, yeri ve nedeni sıfat öbeğine sığdırılır, ana cümle yalnız yeni bilgiyi verir.

  • Die wegen des Sturms gesperrte Autobahn ist seit heute Morgen wieder frei.Fırtına yüzünden kapatılan otoyol bu sabahtan beri yeniden açık.
  • Die am Montag vorgestellten Pläne sollen den Verkehr in der Innenstadt verringern.Pazartesi tanıtılan planlarla şehir merkezindeki trafiğin azalması amaçlanıyor.

2Akademik metin: daha önce söylenene göndermek

Bilimsel yazılarda öbek, metnin başka bir yerinde anlatılan bir şeyi kısaca yeniden çağırır: “ikinci bölümde sunulan sonuçlar”.

  • Die im zweiten Kapitel dargestellten Ergebnisse bestätigen diese Annahme.İkinci bölümde sunulan sonuçlar bu varsayımı doğruluyor.
  • Die in dieser Studie befragten Lehrkräfte arbeiten alle an Grundschulen.Bu araştırmaya katılan öğretmenlerin hepsi ilkokulda çalışıyor.

3Resmî yazı: belgeyi ve koşulu tam tanımlamak

Dairelerden ve işverenlerden gelen yazılarda hangi belgenin, hangi durumda isteneceği öbekle kesinleştirilir.

  • Bitte legen Sie den von Ihrem Arbeitgeber unterschriebenen Arbeitsvertrag vor.Lütfen işvereninizin imzaladığı iş sözleşmesini ibraz edin.
  • Die vollständig ausgefüllten Anträge schicken Sie bitte an die Ausländerbehörde.Eksiksiz doldurulmuş başvuru formlarını lütfen Yabancılar Dairesi’ne gönderin.

4Talimat ve tarif: önceki adımın sonucunu anmak

Yemek tariflerinde ve kullanım kılavuzlarında Partizip II, bir önceki adımda yapılmış işi gösterir; okur hangi malzemeyi kullanacağını hemen anlar.

  • Die in Würfel geschnittenen Kartoffeln in das kochende Wasser geben.Küp küp doğranmış patatesleri kaynayan suya at.
  • Den vorher gründlich gereinigten Filter wieder einsetzen.Önceden iyice temizlenmiş filtreyi yerine tak.

5İlan dili: özellikleri arka arkaya dizmek

Ev ve iş ilanlarında birkaç kısa öbek virgülle sıralanır; her biri ayrı bir özelliği anlatır.

  • Zu vermieten: eine zentral gelegene, frisch renovierte Zweizimmerwohnung.Kiralık: merkezi konumda, yeni tadilat görmüş iki odalı daire.
  • Wir bieten einen gut bezahlten, unbefristeten Arbeitsplatz.İyi maaşlı, süresiz sözleşmeli bir iş sunuyoruz.

6Günlük konuşma: kısa öbekler

Konuşmada genellikle bir iki kelimelik genişletme kullanılır. Bilgi uzayınca ilgi cümlesi daha doğal durur.

  • Ist das der frisch gepresste Orangensaft?Bu taze sıkılmış portakal suyu mu?
  • Das frisch gebackene Brot riecht fantastisch.Yeni pişmiş ekmek harika kokuyor.
  • Die Frau, die da drüben wartet, kenne ich.Şurada bekleyen kadını tanıyorum. (uzun bilgi: ilgi cümlesi)

İlgi Cümlesi Genişletilmiş Sıfata Nasıl Dönüştürülür?

C1’de iki yönde de hızlı olman gerekir: yazarken bir ilgi cümlesini sıfat öbeğine sıkıştırmak, okurken uzun bir öbeği zihninde ilgi cümlesine açmak. İki yön aynı kurallara dayanır; aşağıda önce yazma, sonra okuma yönü anlatılıyor. İlgi cümlesinin kendisini ilgi cümleleri dersinde tekrar edebilirsin.

Relativsatz → Attribut: dört adımda sıkıştırma

Dönüştürmenin ilk koşulu, ilgi zamirinin ilgi cümlesinin öznesi olmasıdır (Nominativ: der, die, das). Edilgen cümlede de özne ilgi zamiridir, bu yüzden edilgen ilgi cümleleri de kolayca dönüşür. Ardından şu dört adım izlenir:

  1. İlgi zamirini ve virgülleri at: die Preise, die seit Jahren steigen → seit Jahren steigen.
  2. Fiili ortaca çevir: etken ve süren eylem → Partizip I (steigen → steigend); edilgen cümle (wird/wurde … gebaut) ya da sein ile kurulan tamamlanmış eylem (ist angekommen) → Partizip II; muss/kann … werden → zu + Partizip I. Yardımcı fiiller (werden, sein, haben) ve modal fiil düşer.
  3. Ortaca sıfat ekini ekle: ek, ismin artikeline ve ana cümledeki hâline göre seçilir: die … steigenden Preise.
  4. Öbeği artikel ile isim arasına yerleştir: kalan bütün bilgiler (zaman, yer, von + fail) aynı sırayla ortaçtan önce gelir: die seit Jahren steigenden Preise.
İlgi cümlesini genişletilmiş sıfat öbeğine dönüştürme adımları: die Preise, die seit Jahren steigen → die seit Jahren steigenden Preise
İlgi cümlesinden sıfat öbeğine: zamir düşer, fiil ortaç olur, ek gelir
Sade cümle ve C1 yapısı yan yana
İlgi cümlesiyle (sade)Genişletilmiş sıfatla (C1)
die Preise, die seit Jahren steigendie seit Jahren steigenden Preise
das Programm, das von der Firma entwickelt wurdedas von der Firma entwickelte Programm
der Zug, der mit Verspätung angekommen istder mit Verspätung angekommene Zug
die Fragen, die noch geklärt werden müssendie noch zu klärenden Fragen
die Lage, die sich ständig verschlechtertdie sich ständig verschlechternde Lage
die Mutter, die auf ihre Kinder stolz istdie auf ihre Kinder stolze Mutter

Attribut → Relativsatz: uzun öbeği okumak

Uzun bir öbekle karşılaşınca önce cümlenin iskeletini bul: artikel ile ona uyan isim, ardından ana fiil. Sonra isimden hemen önceki ortacı mastarına döndür ve Partizip I mi II mi olduğuna bak. Son olarak aradaki bilgileri “kim, ne zaman, nerede, kimin için” diye grupla. Türkçede de aynı sırayla okuduğun için çoğu zaman ilgi cümlesine çevirmeden de anlarsın; çeviri yalnız emin olmak için bir kontrol aracıdır.

Bir öbeği adım adım çözmek
  • Die von der Stadt im vergangenen Jahr für Familien mit kleinen Kindern eingerichteten Spielplätze werden kaum genutzt.Belediyenin geçen yıl küçük çocuklu aileler için kurduğu oyun alanları pek kullanılmıyor.
  • Die … Spielplätze werden kaum genutzt.İskelet: oyun alanları pek kullanılmıyor.
  • eingerichteten ← einrichten (Partizip II, edilgen)Çekirdek: kurulmuş olan
  • von der Stadt · im vergangenen Jahr · für Familien mit kleinen KindernBilgiler: kim · ne zaman · kimin için
  • Die Spielplätze, die die Stadt im vergangenen Jahr für Familien mit kleinen Kindern eingerichtet hat, werden kaum genutzt.İlgi cümlesiyle aynı anlam (etken)

Ortacın türü ilgi cümlesinin zamanını ve çatısını da söyler. Partizip I, ana cümleyle aynı zamanda süren etken bir eylemi verir: die damals in Köln lebende Familie → die Familie, die damals in Köln lebte. Geçişli fiilin Partizip II’si edilgendir ve cümle zamanına göre wird, wurde ya da ist … worden ile açılır. zu + Partizip I ise muss ya da kann … werden ile açılır.

Öbeğin İç Düzeni: Sözcük Sırası, Olumsuzluk ve Birden Fazla Sıfat

Öbeğin içi küçük bir yan cümle gibi çalışır. Bu yüzden içindeki kelimelerin sırası, olumsuzluğun yeri ve birden fazla sıfatın nasıl bağlanacağı yan cümle kurallarından çıkar. Aşağıdaki üç başlık bu iç düzeni anlatıyor.

Sözcük sırası: yan cümledeki gibi

Öbeğin içindeki tümleçler, ilgi cümlesinde fiilden önce hangi sırayla duruyorlarsa o sırayla dizilir. Zamirler öne gelir, zaman bilgisi genellikle yer bilgisinden önce durur; zarfların genel sırasını TeKaMoLo dersinde bulabilirsin. Kendini denetlemenin kolay yolu, öbeği ilgi cümlesine açıp sırayı orada sınamaktır: das mir von meiner Tante geschenkt wurde → das mir von meiner Tante geschenkte Fahrrad.

Öbek içinde sıra
  • das mir von meiner Tante geschenkte Fahrradteyzemin bana hediye ettiği bisiklet (zamir önde)
  • die gestern im Rathaus vorgestellten Plänedün belediye binasında tanıtılan planlar (zaman, sonra yer)
  • der seit Montag wegen des Streiks geschlossene Flughafengrev yüzünden pazartesiden beri kapalı olan havalimanı (zaman, sonra neden)
  • ein schon lange im Keller stehender Kofferuzun zamandır bodrumda duran bir bavul

Nicht, un- ve sich: öbekte kalan küçük kelimeler

Olumsuzluk öbeğin içinde kalır: nicht ya da nie, olumsuzladığı ortacın hemen önüne gelir. Bazı Partizip II’ler un- önekiyle tek kelimelik olumsuz sıfat olarak da kullanılır (unbezahlt, ungelöst). Dönüşlü fiillerde sich hiçbir zaman düşmez ve öbeğin başına yakın durur; hangi fiillerin dönüşlü olduğunu dönüşlü fiiller dersinde görebilirsin.

Olumsuzluk ve dönüşlülük
  • die noch nicht bezahlten Rechnungenhenüz ödenmemiş faturalar
  • die unbezahlten Rechnungenödenmemiş faturalar (tek kelimelik sıfat)
  • ein nie abgeschlossenes Projekthiç tamamlanmamış bir proje
  • die sich schnell verbreitende Nachrichthızla yayılan haber
  • die sich für das Angebot interessierenden Kundenteklifle ilgilenen müşteriler

Birden fazla sıfat: virgül ve iç içe öbek

Bir isim önünde hem basit bir sıfat hem de genişletilmiş bir öbek bulunabilir. İki sıfat eşit görevdeyse, yani araya und konabiliyorsa, aralarına virgül gelir ve ikisi de aynı eki alır: ein kleines, seit Jahren leer stehendes Haus. Öbeğin içinde başka bir öbek de durabilir; o zaman iç öbeğin artikeli de kendi ismine uyar: die von den in der Firma arbeitenden Eltern gegründete Kita.

Sıralanan ve iç içe öbekler
  • ein kleines, seit Jahren leer stehendes Hausküçük, yıllardır boş duran bir ev
  • die neuen, von der Stadt geplanten Radwegebelediyenin planladığı yeni bisiklet yolları
  • die von den in der Firma arbeitenden Eltern gegründete Kitafirmada çalışan anne babaların kurduğu kreş

Genişletilmiş Sıfat Öbeği ile En Sık Yapılan Hatalar

Bu yapıdaki hataların çoğu Türkçede sıfatın ek almamasından, Türkçe ortaç eklerinin Partizip I ile Partizip II ayrımını başka türlü yapmasından ve İngilizcedeki “the prices rising for years” gibi isimden sonra gelen ortaçlardan kaynaklanır.

Die seit Jahren steigende Preise belasten viele Familien.

Die seit Jahren steigenden Preise belasten viele Familien.

Türkçede sıfat ek almadığı için uzun öbekte ek kolayca unutulur. Belirli artikelden sonra çoğulda sıfat eki -en’dir; artikel ile isim arasındaki uzaklık bunu değiştirmez.

Der gestern veröffentlichende Bericht ist sehr kritisch.

Der gestern veröffentlichte Bericht ist sehr kritisch.

Türkçede “yayımlanan” de “-an” ile biter, bu yüzden Partizip I’e benzetilir. Ama rapor yayımlamaz, yayımlanır; edilgen anlam için geçişli fiilin Partizip II’si kullanılır.

Die steigenden seit Jahren Preise belasten viele Familien.

Die seit Jahren steigenden Preise belasten viele Familien.

İngilizcede ortaç tümleciyle birlikte isimden sonra gelebilir (“the prices rising for years”). Almancada bütün tümleçler ortaçtan önce durur; ortaç ismin hemen önündedir.

Der lange gearbeitete Kollege ist jetzt müde.

Der Kollege, der lange gearbeitet hat, ist jetzt müde.

Türkçede “uzun süre çalışmış meslektaş” dendiği için Almancada da kurulabilir sanılır. Perfekt’i haben ile kuran geçişsiz fiillerin Partizip II’si sıfat olarak kullanılmaz; ilgi cümlesi gerekir.

Die schnell verbreitende Nachricht sorgte für Unruhe.

Die sich schnell verbreitende Nachricht sorgte für Unruhe.

Türkçede dönüşlülük “yayıl-” kökündeki ekle verilir, ayrı bir kelime yoktur. Almancada sich verbreiten dönüşlüdür; sich öbeğin içinde kalır.

Die seit Monaten geplante Umzug findet morgen statt.

Der seit Monaten geplante Umzug findet morgen statt.

Türkçede cinsiyet olmadığı için artikel kolayca yanındaki kelimeye göre seçilir; burada araya giren çoğul Monaten yanıltıyor. Artikel en sondaki isme uyar: der Umzug.

Die zu gelösten Probleme stehen auf der Tagesordnung.

Die zu lösenden Probleme stehen auf der Tagesordnung.

Türkçedeki “çözülmesi gereken” edilgen olduğu için Partizip II seçmek cazip gelir. Gereklilik yapısı zu + Partizip I ile kurulur: mastar + d + ek.

Die zu ausfüllenden Formulare liegen am Eingang.

Die auszufüllenden Formulare liegen am Eingang.

Ayrılabilen fiillerde zu, önek ile kök arasına girer ve tek kelime yazılır: ausfüllen → auszufüllend. Bu fiillerin listesi ayrılabilen fiiller dersinde.

Genişletilmiş Sıfat, İlgi Cümlesi ve Partizipialsatz Farkı

Aynı bilgiyi üç yapıyla verebilirsin: genişletilmiş sıfatla, ilgi cümlesiyle ya da bir ortaç cümleciğiyle (Partizipialsatz). Üçü de ortaç ya da fiil etrafında kurulur, ama cümledeki yerleri, ekleri ve neyi nitelediklerine göre ayrılırlar. Aşağıdaki tabloda üçü aynı içerikle yan yana duruyor.

Üç yapı, aynı bilgi
Genişletilmiş sıfatİlgi cümlesiPartizipialsatz
Yeriartikel ile isim arasındaismin arkasında, virgülleana cümlenin önünde ya da arkasında, virgülle
Neyi niteler?bir ismibir ismigenellikle özneyi ya da bütün eylemi
Fiil biçimiPartizip + sıfat ekiçekimli fiil sondaeksiz Partizip
ÖrnekDie vom Flug erschöpfte Lena ging sofort schlafen.Lena, die vom Flug erschöpft war, ging sofort schlafen.Vom Flug erschöpft, ging Lena sofort schlafen.
Üslupyazı dili, yoğunher yerde, nötryazı dili, anlatı ve haber
Genişletilmiş sıfat, ilgi cümlesi ve Partizipialsatz karşılaştırması: die vom Flug erschöpfte Lena örneği
Aynı bilgi üç yapıda: niteleme, ilgi cümlesi, ortaç cümleciği

En önemli ayrım ektedir: genişletilmiş sıfatta ortaç bir isme bağlı olduğu için sıfat eki alır (die erschöpfte Lena); Partizipialsatz’ta ise ortaç ek almaz ve virgülle ayrılır (Vom Flug erschöpft, …). Ortaç cümleciklerinin zaman, neden ve tarz anlamlarını ortaç cümlecikleri dersinde ayrıntılı bulacaksın. Not: Kişi adının önünde normalde artikel olmaz, ama ad bir sıfat öbeğiyle nitelenince artikel alabilir: die vom Flug erschöpfte Lena.

Derinleşmek İsteyenlere

zu + Partizip I: müssen mi, können mi?

Gerundivum hem gereklilik hem olanak anlatabilir; hangisinin kastedildiğini bağlam ve eşlik eden zarf belirler. die zu zahlende Summe (ödenmesi gereken tutar) gerekliliktir. ein leicht zu lösendes Problem (kolayca çözülebilecek bir sorun) olanaktır; leicht, schwer, kaum gibi zarflar genellikle olanak okumasını getirir. ein nicht zu übersehender Fehler ise “gözden kaçırılamayacak (kadar belirgin) bir hata”dır.

Kural dışı görünen Partizip II sıfatlar

Bazı Partizip II’ler sözlükleşmiş sıfat gibi davranır ve yukarıdaki kurala tam uymaz. ein gelernter Bäcker “meslek eğitimi almış fırıncı” demektir; fırıncı öğrenilmemiş, öğrenmiştir. Dönüşlü sich verlieben fiilinden das frisch verliebte Paar (yeni âşık olmuş çift) denir. Bu biçimleri tek tek öğren; benzetme yoluyla yeni biçim türetme.

Partizip I’in zamanı ana cümleden gelir

Partizip I kendi başına şimdiki zaman bildirmez; ana cümleyle eşzamanlılık bildirir. Die damals in Köln lebende Familie zog später nach München. cümlesinde ortaç geçmişte süren bir durumu anlatır: die Familie, die damals in Köln lebte. Geçmişte bitmiş etken bir eylem için Partizip I kullanılamaz; geçişsiz sein fiilinin Partizip II’si ya da ilgi cümlesi gerekir.

Genişletilmiş sıfat ve isim üslubu

Genişletilmiş sıfat, Almanca yazı dilindeki isim üslubu (Nominalstil) ile birlikte gelir: fiiller isimleşir, yan cümleler öbeğe dönüşür. Weil die Preise seit Jahren steigen, … yerine Wegen der seit Jahren steigenden Preise … yazmak bu üslubun tipik bir örneğidir. İki yapıyı birlikte çalışmak, akademik metin okumayı belirgin biçimde kolaylaştırır.

Genişletilmiş Sıfat Öbeği Alıştırmaları

Birinci alıştırmada anlama göre doğru ortacı, ikincide sıfat ekini, üçüncüde ilgi cümlesi ile sıfat öbeği arasındaki dönüşümü çalışacaksın. Her sorunun tek doğru cevabı var; yanlış çıkan sorularda açıklamayı oku.

Çoktan seçmeli

Alıştırma 1: Partizip I mi, Partizip II mi?

Anlama uyan ortacı seç.

  1. 1

    Siehst du die dort ___ Frau? Das ist unsere neue Nachbarin.

  2. 2

    Das von meinem Bruder ___ Auto fährt wieder.

  3. 3

    Der gestern ___ Brief ist heute schon angekommen. (abschicken)

  4. 4

    Wir haben noch viele bis Ende des Monats ___ Aufgaben.

  5. 5

    Die im Jahr 1900 ___ Brücke wird jetzt renoviert. (bauen)

  6. 6

    Die sich schnell ___ Nachricht sorgte für Unruhe. (verbreiten)

Cevap anahtarı
  1. wartende — Kadın beklemeyi kendisi yapıyor ve eylem sürüyor: Partizip I. die + tekil dişil Akkusativ: -e.
  2. reparierte — Araba onarılmış (edilgen, von + fail): Partizip II. das + tekil nötr Nominativ: -e.
  3. abgeschickte — Mektup dün gönderilmiş, yani eylem bitmiş ve edilgen: Partizip II.
  4. zu erledigende — noch ve bis Ende des Monats işlerin henüz yapılmadığını, yapılması gerektiğini gösterir: zu + Partizip I.
  5. gebaute — Köprü 1900’de yapılmış: geçmişte bitmiş edilgen eylem, Partizip II.
  6. verbreitende — Haber kendisi yayılıyor (sich verbreiten, etken, süren): Partizip I. Dönüşlü fiilin Partizip II’si bu anlamda sıfat olmaz.
Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 2: Sıfat ekini yaz

Boşluğa yalnız sıfat ekini yaz (örneğin: en). Artikelin hangi isme ait olduğuna dikkat et.

  1. 1

    Die seit Jahren steigend Mieten belasten viele Familien.

  2. 2

    Ein gut ausgebildet Mitarbeiter findet schnell eine Stelle.

  3. 3

    Wir haben eine frisch renoviert Wohnung gemietet.

  4. 4

    Mit dem gestern gekauft Fahrrad fährt Can zur Arbeit.

  5. 5

    Das ist ein für Anfänger gut geeignet Buch.

  6. 6

    Die Zahl der in Berlin wohnend Familien ist gestiegen.

  7. 7

    Trotz des stark gestiegen Verkehrs bleibt die Straße offen.

Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 3: Aynı anlamı veren yapıyı seç

Verilen öbekle aynı anlamı taşıyan ve dilbilgisel olarak doğru olan seçeneği işaretle.

  1. 1

    der Bus, der gerade abfährt → ___

  2. 2

    das Haus, das 1950 gebaut wurde → ___

  3. 3

    die Probleme, die gelöst werden müssen → ___

  4. 4

    der Vater, der auf seine Tochter stolz ist → ___

  5. 5

    die Lage, die sich ständig verschlechtert → ___

  6. 6

    die von der Firma angebotenen Kurse → ___

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

C1 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Genişletilmiş Sıfat Öbeği Konu Özeti

  • Genişletilmiş sıfat öbeği, artikel ile isim arasına giren ve kendi tümleçlerini taşıyan bir ortaç ya da sıfattır: die seit Jahren steigenden Preise.
  • Çekirdek dört türlüdür: Partizip I (etken, süren), Partizip II (edilgen ya da sein fiillerinde tamamlanmış), zu + Partizip I (gereklilik, olanak) ve tümleç alan sıfat.
  • Ortaç ya da sıfat en sonda, ismin hemen önünde durur ve normal sıfat eki alır; artikel en sondaki isme uyar.
  • Öbeğin içi yan cümle gibi dizilir; sich, nicht ve nie öbekte kalır.
  • İlgi cümlesi, ilgi zamiri özne olduğunda dönüştürülür: zamir düşer, fiil ortaç olur, yardımcı fiiller kalkar, ek gelir.
  • haben alan geçişsiz fiillerin Partizip II’si sıfat öbeği kuramaz; o zaman ilgi cümlesi kullanılır.
  • Yapı en çok haber, akademik metin, resmî yazı ve talimat dilinde geçer; konuşmada kısa öbekler doğaldır.

Genişletilmiş Sıfat Öbeği Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almancada genişletilmiş sıfat öbeği nedir?

Artikel ile isim arasına giren, zaman, yer, fail gibi bilgileri de taşıyan sıfat ya da ortaç öbeğidir. Bir ilgi cümlesinin kısaltılmış hâlidir: die Preise, die seit Jahren steigen → die seit Jahren steigenden Preise.

Sıfat öbeğinde Partizip I ile Partizip II farkı nedir?

Partizip I (steigend) ismin kendisinin yaptığı ve süren bir eylemi anlatır. Partizip II (entwickelt) geçişli fiillerde ismin başına gelen, edilgen bir eylemi; sein alan fiillerde ise tamamlanmış bir değişimi anlatır (der angekommene Zug).

İlgi cümlesi genişletilmiş sıfata nasıl çevrilir?

İlgi zamiri özne olmalıdır. Zamiri ve virgülleri at, fiili Partizip I ya da II’ye çevir, yardımcı fiilleri kaldır, ortaca sıfat ekini ekle ve bütün öbeği artikel ile isim arasına yerleştir.

“die zu lösenden Probleme” ne demek?

“Çözülmesi gereken sorunlar” demektir. zu + Partizip I yapısı gereklilik ya da olanak bildirir ve die Probleme, die gelöst werden müssen (ya da können) anlamına gelir.

Genişletilmiş sıfat öbeği konuşmada kullanılır mı?

Kısa öbekler kullanılır: das frisch gebackene Brot, der gerade abfahrende Bus. Uzun, çok bilgili öbekler yazı diline aittir; konuşmada onların yerine çoğunlukla ilgi cümlesi kurulur.

Uzun bir sıfat öbeğini nasıl okurum?

Önce artikeli ve ona uyan ismi bul, sonra ana fiili. İsimden hemen önceki ortacı mastarına döndür, Partizip I mi II mi olduğuna bak, aradaki bilgileri “kim, ne zaman, nerede” diye grupla. Gerekirse öbeği zihninde ilgi cümlesine aç.

Genişletilmiş sıfat öbeğinde virgül kullanılır mı?

Öbek ile isim arasına virgül konmaz. Virgül yalnız eşit görevdeki iki sıfat arasına gelir, yani araya und konabiliyorsa: ein kleines, seit Jahren leer stehendes Haus.

Her ilgi cümlesi sıfat öbeğine çevrilebilir mi?

Hayır. İlgi zamiri nesneyse cümle önce edilgen düşünülmelidir; haben alan geçişsiz fiillerde (der Mann, der lange geschlafen hat) ve kişi zamirli faillerde çoğu zaman ilgi cümlesi kalır.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.