Logo
Almanca Portalı
C1
C1Gramer · Fiiller ve Fiil Yapıları

Almanca İki Yönlü Önekler: durch-, über-, um-, unter- ile Ayrılabilen ve Ayrılamayan Fiiller, Anlam Farkları ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 24 dk okuma
Kısa cevap

İki yönlü önekler (durch-, über-, um-, unter-), aynı fiilde hem ayrılabilen hem ayrılamayan biçimde kullanılabilen öneklerdir. Vurgu önekteyse önek ayrılır ve anlam çoğu zaman somuttur; vurgu fiil kökündeyse önek ayrılmaz ve anlam çoğu zaman mecazdır: Die Fähre setzt uns über. (Feribot bizi karşıya geçiriyor.) / Sie übersetzt den Text. (Metni çeviriyor.)

vurgu önekte → ayrılır (hat übergesetzt) · vurgu kökte → ayrılmaz (hat übersetzt)

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1İki Yönlü Önekler Nedir? Trennbar mı, Untrennbar mı?
  2. 2Ayrılabilen ve Ayrılamayan Biçim Nasıl Çekimlenir?
    1. 2.1Vurgu: önek mi, kök mü?
    2. 2.2Partizip II ve zu: ge- ve zu nereye girer?
    3. 2.3Cümledeki yer: önek sona gider mi?
  3. 3Ayrılır mı, Ayrılmaz mı? Anlamdan Biçimi Tahmin Etmek
    1. 3.1Ayrılabilen biçim: somut ve uzamsal anlam
    2. 3.2Ayrılamayan biçim: mecaz anlam ve Akkusativ nesne
  4. 4İki Yönlü Önekler Ne Zaman Kullanılır?
  5. 5durch-, über-, um-, unter-: Dört Önek ve Anlamları
    1. 5.1durch-: içinden geçmek, baştan sona
    2. 5.2über-: karşıya, üstünden, aşırı
    3. 5.3um-: devirmek, değiştirmek, etrafını dolaşmak
    4. 5.4unter-: altına, altında kalmak, araya girmek
  6. 6Edatlı Yapıdan Ayrılamayan Fiile: Cümle Nasıl Dönüştürülür?
  7. 7İki Yönlü Önekler ile En Sık Yapılan Hatalar
  8. 8İki Yönlü Önekler ile Ayrılabilen ve Ayrılamayan Önekler Farkı
  9. 9Derinleşmek İsteyenlere
  10. 10İki Yönlü Önekler Alıştırmaları
  11. 11İki Yönlü Önekler Konu Özeti
  12. 12İki Yönlü Önekler Hakkında Sık Sorulan Sorular

İki Yönlü Önekler Nedir? Trennbar mı, Untrennbar mı?

Almancada fiiller önek alarak yeni anlamlar kazanır. Öneklerin çoğunun tek bir davranışı vardır: an-, auf-, aus-, mit- gibi önekler ana cümlede fiilden ayrılıp sona gider (Ich rufe dich morgen an.), be-, ver-, er-, zer- gibi önekler ise hiçbir zaman ayrılmaz (Ich besuche dich morgen.). Küçük bir grup önek ise iki davranışı da gösterebilir: durch-, über-, um-, unter- ve daha seyrek olarak wider-, wieder-, hinter-, voll-. Bunlar “trennbar oder untrennbar” (ayrılabilir ya da ayrılamaz) önekler olarak geçer; bu derste kısaca iki yönlü önekler diyoruz.

İki yönlü bir önekle kurulan fiil çoğu zaman aslında iki ayrı fiildir: yazılışı aynı, vurgusu, çekimi ve anlamı farklı. En bilinen örnek übersetzen’dir. Vurgu über hecesindeyse “karşıya geçirmek” anlamındaki ayrılabilen fiildir: Der Fährmann setzt uns über. (Kayıkçı bizi karşıya geçiriyor.) Vurgu set hecesindeyse “çevirmek” anlamındaki ayrılamayan fiildir: Sie übersetzt den Vertrag. (Sözleşmeyi çeviriyor.) Bazı fiillerde ise yalnız bir biçim kullanılır: durchlesen (baştan sona okumak) her zaman ayrılır, unterschreiben (imzalamak) hiç ayrılmaz.

Türkçede fiil kökünün önüne gelen bir ek yoktur; anlam farkını ayrı fiillerle (“geçirmek” / “çevirmek”) ya da kökün arkasına eklenen eklerle kurarız. Bu yüzden iki yönlü öneklerde iki şeyi birlikte öğrenmen gerekir: fiilin hangi anlamda hangi biçimi aldığını ve o biçimin cümlede nasıl davrandığını. Yazıda vurgu işaretlenmediği için biçimi cümlenin kendisinden okursun: önek ayrılmış mı, Partizip II’de ge- var mı, zu nerede duruyor?

Ayrılabilen ve Ayrılamayan Biçim Nasıl Çekimlenir?

İki biçim arasındaki fark üç yerde ortaya çıkar: vurguda, cümledeki yerde ve Partizip II ile zu’lu mastarda. Aşağıdaki tablo übersetzen fiilinin iki biçimini yan yana gösteriyor; ardından her farkı kendi başlığında ele alıyoruz. Kalın yazılan kısım, iki biçimi birbirinden ayıran yerdir.

übersetzen: ayrılabilen ve ayrılamayan biçim
BiçimAyrılabilen (karşıya geçirmek)Ayrılamayan (çevirmek)
Vurguübersetzenübersetzen
PräsensEr setzt uns über.Er übersetzt den Text.
PräteritumEr setzte uns über.Er übersetzte den Text.
PerfektEr hat uns übergesetzt.Er hat den Text übersetzt.
zu-Infinitiv…, uns überzusetzen…, den Text zu übersetzen
ImperativSetz uns bitte über!Übersetz das bitte!
Yan cümle…, weil er uns übersetzt.…, weil er den Text übersetzt.

Präsens ve Präteritum’daki yan cümlede iki biçim aynı yazılır: çekimli fiil sona gittiği için ayrılabilen önek de köke bitişir. Anlamı nesneden ve bağlamdan anlarsın. (Perfekt’te fark yine görünür: …, weil er uns übergesetzt hat.)

Almanca iki yönlü önekler: übersetzen ayrılabilen (hat übergesetzt, karşıya geçirdi) ve ayrılamayan (hat übersetzt, çevirdi)
Aynı yazılış, iki fiil: vurgu önekteyse ayrılır, kökteyse ayrılmaz

Vurgu: önek mi, kök mü?

Ayrılabilen biçimde vurgu önektedir, ayrılamayan biçimde fiil kökündedir. Bu kural iki yönlü öneklerin hepsinde geçerlidir ve öteki bütün farklar bundan çıkar: vurgulu önek bağımsız bir kelime gibi davranır ve cümlede yer değiştirebilir, vurgusuz önek ise kökle kaynaşır. Aşağıdaki örneklerde kalın yazılan hece vurgulu hecedir; aynı fiilin iki biçimi arasındaki anlam farkına dikkat et.

Vurgu yer değiştirince anlam değişir
  • Der Lkw hat eine Laterne umgefahren.Kamyon bir sokak lambasına çarpıp devirdi. (vurgu: um)
  • Wir haben den Stau umfahren.Trafik sıkışıklığının etrafından dolaştık. (vurgu: fah)
  • Ich habe mir eine Jacke übergezogen.Üstüme bir ceket geçirdim. (vurgu: über)
  • Ich habe mein Konto überzogen.Hesabımı eksiye düşürdüm. (vurgu: zo)

Partizip II ve zu: ge- ve zu nereye girer?

Ayrılabilen fiilde Partizip II’nin ge- eki önek ile kökün arasına girer: umgefahren, übergesetzt, untergegangen. zu’lu mastarda da zu aynı yere girer ve tek kelime yazılır: umzufahren, überzusetzen. Ayrılamayan fiil ise be- ve ver- ile başlayan fiiller gibi davranır: Partizip II’de ge- hiç almaz (übersetzt, umstellt), zu ise fiilin önünde ayrı yazılır (zu übersetzen). Kuvvetli fiillerde ayrılamayan biçimin Partizip II’si kök değişmiyorsa mastarla aynı görünür: umfahren – umfuhr – umfahren (Wir haben den Stau umfahren.). Kök değişiyorsa kendi biçimini alır: übergehen – überging – übergangen.

übersetzen fiilinin iki yönlü önekli biçimleri yan yana: Präsens, Perfekt, zu-Infinitiv ve yan cümle
Perfekt ve zu’lu mastar iki fiili kesin olarak ayırır; Präsens’teki yan cümlede ikisi aynı yazılır
zu’lu mastar: araya mı, öne mi?
  • Wir haben beschlossen, im Herbst umzuziehen.Sonbaharda taşınmaya karar verdik. (ayrılabilen: umziehen)
  • Ich hatte keine Zeit mehr, mich umzuziehen.Üstümü değiştirmeye vaktim kalmadı. (ayrılabilen: sich umziehen)
  • Der Fahrer versuchte, den Stau zu umfahren.Şoför trafik sıkışıklığının etrafından dolaşmaya çalıştı. (ayrılamayan)
  • Es ist schwer, Gedichte zu übersetzen.Şiir çevirmek zordur. (ayrılamayan)

Cümledeki yer: önek sona gider mi?

Ana cümlede ayrılabilen fiilin çekimli kısmı Präsens ve Präteritum’da ikinci sıraya, Imperativ’de ilk sıraya gelir; önek ise cümlenin sonuna gider. Ayrılamayan fiilde çekimli fiil bütün olarak aynı yerde durur. Yan cümlede (Präsens ve Präteritum) ve modal fiilden sonraki mastarda iki biçim de sonda bitişik yazılır; bu yerlerde yazılış farkı kalmaz. Ayrıntılı kelime dizisini cümle yapısı dersinde bulabilirsin.

umstellen: yerini değiştirmek / kuşatmak
  • Wir stellen am Wochenende die Möbel um.Hafta sonu mobilyaların yerini değiştiriyoruz. (ayrılabilen)
  • Die Polizei umstellte das Gebäude.Polis binayı kuşattı. (ayrılamayan)
  • Ich finde, dass wir die Möbel umstellen sollten.Bence mobilyaların yerini değiştirmeliyiz. (yan cümle: bitişik)
  • Die Polizei will das Gebäude umstellen.Polis binayı kuşatmak istiyor. (modal + mastar: bitişik)

Ayrılır mı, Ayrılmaz mı? Anlamdan Biçimi Tahmin Etmek

Hangi anlamın hangi biçimle geldiğini her fiilde ayrıca öğrenmen gerekir; yine de iki eğilim işini kolaylaştırır. Ayrılabilen biçim önekin edat olarak taşıdığı somut anlama yakın durur, ayrılamayan biçim ise çoğu zaman bu anlamdan uzaklaşır. Bunlar kesin kural değil eğilimdir; sınırlarını bölümün sonunda görebilirsin.

Ayrılabilen biçim: somut ve uzamsal anlam

Ayrılabilen biçimde önek çoğu zaman edat olarak bildiği anlamı korur: durch “içinden”, über “üstünden, karşıya”, um “devrilerek, başka yöne”, unter “altına”. Fiil bir hareketi ya da yer değişikliğini anlatır, çoğu zaman nesne almaz ve hareket ya da durum değişikliği bildiriyorsa Perfekt’i sein ile kurar. Önek burada yönü gösteren bir zarf gibidir.

Somut anlamlı ayrılabilen fiiller
  • Die Sonne geht heute um 16:40 Uhr unter.Güneş bugün 16.40’ta batıyor.
  • Bei dem Sturm ist der Baum umgefallen.Fırtınada ağaç devrildi.
  • Pass auf, die Milch kocht gleich über!Dikkat et, süt neredeyse taşacak!
  • Halt bitte eine Schüssel unter!Lütfen altına bir kase tut!

Ayrılamayan biçim: mecaz anlam ve Akkusativ nesne

Ayrılamayan biçimde önek somut anlamından uzaklaşır ve fiile mecaz, soyut bir anlam katar. Bu fiiller çoğu zaman geçişlidir: bir Akkusativ nesne alırlar ve Perfekt’i haben ile kurarlar. Somut bir hareket anlatsalar bile nesne, önekin edat olarak bağlayacağı ismin yerini alır: um den See fahren (gölün etrafında araba sürmek) → den See umfahren. Akkusativ nesnenin kurallarını Akkusativ dersi anlatıyor.

Mecaz anlamlı ayrılamayan fiiller
  • Der Chef hat ihren Vorschlag einfach übergangen.Müdür onun önerisini düpedüz görmezden geldi.
  • Ich habe seine Absicht sofort durchschaut.Niyetini hemen anladım.
  • Die Firma hat die Vorschrift geschickt umgangen.Şirket yönetmeliği ustaca dolandı.
  • Sie hat den Artikel vor der Sitzung nur kurz überflogen.Toplantıdan önce makaleye yalnızca kısaca göz gezdirdi.

İki Yönlü Önekler Ne Zaman Kullanılır?

Önekler fiile belli anlam gruplarını taşır. Aşağıdaki kartlar bu grupları özetliyor: hangi işlevde hangi biçimin geldiğini görürsen yeni bir fiille karşılaştığında doğru tahmin etme şansın artar. Her önekin ayrıntılı fiil çiftleri bir sonraki bölümde.

İki yönlü önekler resimli örnekler: Die Fähre setzt uns über, Er übersetzt mit dem Wörterbuch, Die Sonne geht unter, Wir umfahren den Stau
Somut hareket ayrılır (setzt über, geht unter); mecaz ve geçişli anlam çoğu zaman ayrılmaz (übersetzt, umfahren)

1Yön ve yer değişikliği: ayrılabilen biçim

Bir şeyin yerini, yönünü ya da durumunu değiştiren hareketler çoğunlukla ayrılabilen fiillerle anlatılır; önek hareketin yönünü gösterir.

  • Wir ziehen nächsten Monat nach Köln um.Gelecek ay Köln’e taşınıyoruz.
  • In Hannover müssen Sie umsteigen.Hannover’da aktarma yapmanız gerekiyor.
  • Er hat sich an der Tür noch einmal umgedreht.Kapıda bir kez daha arkasına döndü.

2Yeniden ve başka türlü yapmak: um- (ayrılabilen)

Ayrılabilen um- bir şeyi değiştirmeyi, yeniden düzenlemeyi ya da bir durumdan ötekine geçmeyi anlatır.

  • Wir haben das Badezimmer komplett umgebaut.Banyoyu baştan sona yeniledik.
  • Unsere Firma stellt ab Januar auf digitale Rechnungen um.Şirketimiz ocaktan itibaren dijital faturaya geçiyor.

3Sonuna kadar götürmek: durch- (ayrılabilen)

Ayrılabilen durch- bir işi baştan sona yapmayı ya da zorluğa rağmen sürdürmeyi anlatır.

  • Ich habe den Vertrag zweimal durchgelesen.Sözleşmeyi iki kez baştan sona okudum.
  • Wir führen im Mai eine Umfrage durch.Mayısta bir anket yapıyoruz.
  • Nur noch zwei Wochen, du musst durchhalten!Yalnızca iki hafta kaldı, dayanmalısın!

4Bir yeri baştan sona kat etmek, çevrelemek: ayrılamayan biçim

Ayrılamayan durch- ve um- bir yerin içinden baştan sona geçen ya da bir yeri çevreleyip içine alan eylemleri anlatır; yer Akkusativ nesne olur.

  • Ein dichter Wald umgibt das Dorf.Köyü sık bir orman çevreliyor.
  • Sie hat ganz Europa mit dem Zug durchreist.Bütün Avrupa’yı trenle dolaştı.
  • Der Bericht umfasst rund 200 Seiten.Rapor yaklaşık 200 sayfadan oluşuyor.

5Aşırılık ve fazlalık: über- (ayrılamayan)

Ayrılamayan über- bir sınırın aşıldığını, bir şeyin gereğinden fazla yapıldığını anlatır; Türkçede çoğu zaman “fazla” ya da “aşırı” ile karşılanır.

  • Du übertreibst mal wieder.Yine abartıyorsun.
  • Im ersten Semester war ich völlig überfordert.İlk dönem bana fazlasıyla ağır geldi.
  • Er hat seine Kräfte überschätzt.Gücünü olduğundan fazla gördü.

6Altında kalmak ve araya girmek: unter- (ayrılamayan)

Ayrılamayan unter- bir şeyin olması gerekenden az görülmesini ya da bir sürecin kesilmesini anlatır; ayrıca altına imza atmak gibi kalıplaşmış anlamlar taşır.

  • Man sollte diesen Gegner nicht unterschätzen.Bu rakibi hafife almamak gerek.
  • Bitte unterbrich mich nicht ständig!Lütfen sürekli sözümü kesme!
  • Beide Seiten haben den Vertrag unterschrieben.İki taraf da sözleşmeyi imzaladı.

durch-, über-, um-, unter-: Dört Önek ve Anlamları

Dört önekin her biri edat olarak taşıdığı temel anlamdan yola çıkar. Aşağıda her önek için en sık karşılaşacağın fiil çiftlerini, yalnız tek biçimi kullanılan fiilleri ve iki biçimin anlam ilişkisini bulacaksın. Tablolardaki örnekler Perfekt ya da Präsens’te verildi ki biçim farkı görünsün.

Dört iki yönlü önek durch-, über-, um-, unter- ve anlamları: durchgebrochen / durchbrochen, übergesetzt / übersetzt, umgefahren / umfahren, untergestellt / unterstellt
Her önekte ayrılabilen biçim somut, ayrılamayan biçim çoğu zaman mecaz anlamdadır

durch-: içinden geçmek, baştan sona

Ayrılabilen durch- bir şeyin içinden geçip öbür tarafa çıkmayı, ikiye ayrılmayı ya da bir işi sonuna kadar götürmeyi anlatır. Ayrılamayan durch- ise bir alanı baştan sona kat etmeyi ya da bir şeyin her yerine yayılmayı anlatır. Yalnız ayrılabilen olarak kullanılanlar: durchlesen, durchfallen, durchführen, durchhalten. Yalnız ayrılamayan olarak kullanılan sık bir fiil: durchqueren (boydan boya geçmek).

durch- fiil çiftleri
FiilAyrılabilen (vurgu: durch)Ayrılamayan (vurgu: kök)
durchbrechenDer Ast ist unter dem Schnee durchgebrochen. (Dal karın ağırlığıyla ikiye kırıldı.)Das Hochwasser hat den Deich durchbrochen. (Taşkın suyu seti yarıp geçti.)
durchziehenWir ziehen das Projekt jetzt durch. (Projeyi artık sonuna kadar götürüyoruz.)Ein Gedanke durchzieht den ganzen Roman. (Romanın baştan sonuna tek bir düşünce yayılıyor.)
durchlaufenDer Kaffee ist schon durchgelaufen. (Kahve süzüldü bile.)Alle Bewerber durchlaufen ein mehrstufiges Auswahlverfahren. (Bütün adaylar çok aşamalı bir seçme sürecinden geçiyor.)

über-: karşıya, üstünden, aşırı

Ayrılabilen über- karşı tarafa geçmeyi, bir kabın taşmasını ya da bir gruba geçmeyi anlatır. Ayrılamayan über- ise çoğu zaman mecazdır: bir şeyi atlamak, görmezden gelmek, bir sınırı aşmak, bir şeyi baştan sona gözden geçirmek. Bu önekte ayrılamayan fiiller çok daha kalabalıktır: überweisen (havale etmek), überprüfen (kontrol etmek), überzeugen (ikna etmek), überraschen (şaşırtmak), überleben (hayatta kalmak). Yalnız ayrılabilen olarak sık kullanılan bir fiil: überkochen (kaynayıp taşmak).

über- fiil çiftleri
FiilAyrılabilen (vurgu: über)Ayrılamayan (vurgu: kök)
übersetzenWir sind mit einem kleinen Boot übergesetzt. (Küçük bir tekneyle karşıya geçtik.)Der Roman wurde in viele Sprachen übersetzt. (Roman birçok dile çevrildi.)
übergehenDanach sind wir zum nächsten Punkt übergegangen. (Ardından bir sonraki maddeye geçtik.)Bei der Beförderung wurde sie übergangen. (Terfide onun üzerinden atlandı.)
übertretenDer Spieler ist im Sommer zu einem anderen Verein übergetreten. (Oyuncu yazın başka bir kulübe geçti.)Wer diese Regel übertritt, muss mit einer Strafe rechnen. (Bu kuralı çiğneyen cezayı göze almalı.)

um-: devirmek, değiştirmek, etrafını dolaşmak

Ayrılabilen um- iki ana anlam taşır: bir şeyi devirmek ya da bir şeyi değiştirmek, başka türlü yapmak. Ayrılamayan um- ise bir şeyin etrafını dolaşmayı, çevrelemeyi ya da bir engelden kaçınmayı anlatır. Yalnız ayrılabilen olarak sık kullanılanlar: umziehen, umsteigen, umfallen, sich umdrehen. Yalnız ayrılamayan olarak sık kullanılanlar: umarmen, umgeben, umfassen, umkreisen.

um- fiil çiftleri
FiilAyrılabilen (vurgu: um)Ayrılamayan (vurgu: kök)
umfahrenBeim Einparken hat er ein Verkehrsschild umgefahren. (Park ederken bir trafik levhasına çarpıp devirdi.)Lkw sollen die Innenstadt umfahren. (Kamyonların şehir merkezinin etrafından dolaşması isteniyor.)
umgehenSie ist sehr gut mit der Kritik umgegangen. (Eleştiriyle çok iyi başa çıktı.)Mit diesem Trick wird das Verbot umgangen. (Bu hileyle yasak dolanılıyor.)
umschreibenIch habe die Einleitung komplett umgeschrieben. (Girişi baştan sona yeniden yazdım.)Sie hat den Begriff mit einfachen Worten umschrieben. (Terimi basit sözcüklerle anlattı.)
umstellenAb Montag stellen wir auf das neue System um. (Pazartesiden itibaren yeni sisteme geçiyoruz.)Die Polizei hat das Gebäude umstellt. (Polis binayı kuşattı.)

unter-: altına, altında kalmak, araya girmek

Ayrılabilen unter- bir şeyi altına koymayı, altına girmeyi ya da batmayı anlatır. Ayrılamayan unter- ise somut “altında” anlamından uzaklaşır: sohbet etmek, ima etmek, bir işleme tabi olmak gibi mecaz anlamlar taşır. Yalnız ayrılabilen olarak sık kullanılanlar: untergehen (batmak), unterbringen (yerleştirmek, barındırmak), unterkommen (kalacak yer bulmak). Yalnız ayrılamayan olarak sık kullanılanlar: unterschreiben, unterbrechen, unterrichten, untersuchen, unterscheiden, unterstützen.

unter- fiil çiftleri
FiilAyrılabilen (vurgu: unter)Ayrılamayan (vurgu: kök)
unterhaltenHalt mal einen Teller unter, sonst tropft alles auf den Boden. (Altına bir tabak tut, yoksa her şey yere damlar.)Wir haben uns lange über das Projekt unterhalten. (Proje hakkında uzun uzun sohbet ettik.)
unterstellenWährend des Gewitters haben wir uns unter einer Brücke untergestellt. (Fırtına sırasında bir köprünün altına sığındık.)Willst du mir etwa unterstellen, dass ich lüge? (Yalan söylediğimi mi ima etmeye çalışıyorsun?)
unterziehenBei der Kälte ziehe ich lieber einen Pullover unter. (Bu soğukta içime bir kazak giymeyi tercih ederim.)Er musste sich einer Operation unterziehen. (Ameliyat olmak zorunda kaldı.)

Edatlı Yapıdan Ayrılamayan Fiile: Cümle Nasıl Dönüştürülür?

Konuşmada bir yerin etrafında, içinden ya da üstünden geçen bir hareketi çoğu zaman edatla anlatırız: um den See herumfahren, durch die Wüste ziehen. Yazı dilinde, özellikle haber, rapor ve akademik metinlerde, aynı anlam ayrılamayan önekli bir fiille ve Akkusativ nesneyle de kurulabilir. Cümle kısalır, yer bilgisi nesneye dönüşür ve fiil daha yoğun bir anlam taşır.

Sade cümle ve C1 yapısı yan yana
Edatlı (sade)Ayrılamayan fiil (C1)Türkçe
Wir sind um den See herumgefahren.Wir haben den See umfahren.Gölün etrafını arabayla dolaştık.
Die Expedition zog quer durch die Wüste.Die Expedition durchquerte die Wüste.Keşif ekibi çölü boydan boya geçti.
Das Flugzeug fliegt gerade über die Alpen.Das Flugzeug überfliegt gerade die Alpen.Uçak şu anda Alplerin üzerinden geçiyor.
Der Satellit kreist um die Erde.Der Satellit umkreist die Erde.Uydu Dünya’nın çevresinde dönüyor.
Rund um die Altstadt steht eine Mauer.Eine Mauer umgibt die Altstadt.Eski şehri bir sur çevreliyor.
Viele Fans standen um die Sängerin herum.Viele Fans umringten die Sängerin.Hayranlar şarkıcının etrafını sardı.

Dönüştürürken üç şey değişir. Birincisi, edat düşer ve yer bilgisi Akkusativ nesne olur: um den See → den See. İkincisi, hareket fiilleri Perfekt’te sein yerine haben alır, çünkü fiil artık geçişlidir: Wir sind um den See gefahren. → Wir haben den See umfahren. Üçüncüsü, nesne alan fiil edilgen yapılabilir: Die Altstadt wird von einer Mauer umgeben. ya da durum bildiren biçimiyle Die Altstadt ist von einer Mauer umgeben. Edilgen yapının ayrıntıları edilgen çatı dersinde.

İki Yönlü Önekler ile En Sık Yapılan Hatalar

Bu hataların çoğu iki kaynaktan gelir: Türkçede fiil önüne gelen bir ek olmadığı için iki biçimin ayrı fiiller olduğunu gözden kaçırmak ve yazıda vurgu görünmediği için Partizip II’yi ya da zu’nun yerini tahminle seçmek. İngilizcedeki translate gibi tek kelimelik karşılıklar da iki fiilin karışmasına yol açabilir.

Ich habe den Text ins Deutsche übergesetzt.

Ich habe den Text ins Deutsche übersetzt.

“Çevirmek” anlamındaki übersetzen ayrılamayan fiildir, Partizip II’de ge- almaz. übergesetzt yalnız “karşıya geçirmek” anlamındadır. Türkçede bu iki anlam zaten iki ayrı fiille (“çevirmek”, “geçirmek”) söylendiği için Almancadaki tek yazılışın aslında iki fiil olduğu gözden kaçar; her anlamı Perfekt biçimiyle birlikte öğren.

Der Fährmann übersetzt uns morgen früh.

Der Fährmann setzt uns morgen früh über.

“Karşıya geçirmek” anlamındaki fiil ayrılabilir; ana cümlede önek sona gider. Bitişik yazılan übersetzt uns “bizi çeviriyor” diye anlaşılır ve cümle anlamsızlaşır.

Die Polizei hat das Haus umgestellt.

Die Polizei hat das Haus umstellt.

“Kuşatmak” anlamındaki umstellen ayrılamayan fiildir. umgestellt “yerini değiştirdi” demektir; yanlış cümle “Polis evin yerini değiştirdi” gibi anlaşılır.

Wir sind den Stau umfahren.

Wir haben den Stau umfahren.

Türkçede “etrafından dolaştık” bir hareket bildirdiği için sein seçmek mantıklı görünür. Ama ayrılamayan umfahren Akkusativ nesne alan geçişli bir fiildir ve Perfekt’i haben ile kurar. sein yalnız edatlı yapıda gelir: Wir sind um den Stau herumgefahren.

Es ist nicht leicht, das Verbot umzugehen.

Es ist nicht leicht, das Verbot zu umgehen.

“Bir kuralı dolanmak” anlamındaki umgehen ayrılamayan fiildir; zu araya girmez, önde ayrı yazılır. umzugehen ayrılabilen biçimdir ve “mit etwas umgehen” (bir şeyle başa çıkmak) kalıbında kullanılır.

Wir haben uns lange untergehalten.

Wir haben uns lange unterhalten.

“Sohbet etmek” anlamındaki sich unterhalten ayrılamayan fiildir, Partizip II’si mastarıyla aynıdır. Ayrılabilen untergehalten yalnız “altına tutmak” anlamında kullanılır.

Er durchfiel die Prüfung.

Er fiel in der Prüfung durch.

Türkçedeki “sınavı geçemedi” yapısı fiili geçişli gibi gösterir. Ama durchfallen ayrılabilen, nesne almayan bir fiildir: önek ana cümlede sona gider (Perfekt: ist durchgefallen, sein ile). Sınav “in der Prüfung” ya da “durch die Prüfung” ile bağlanır.

Ich habe mein Konto übergezogen.

Ich habe mein Konto überzogen.

Hesabı eksiye düşürmek mecaz bir anlamdır ve ayrılamayan überziehen ile anlatılır. übergezogen “üstüne geçirmek, giymek” demektir: Ich habe mir eine Jacke übergezogen.

İki Yönlü Önekler ile Ayrılabilen ve Ayrılamayan Önekler Farkı

Almancadaki önekleri davranışlarına göre üç gruba ayırabilirsin. İlk iki grubun davranışı sabittir: önek ya her zaman ayrılır ya hiç ayrılmaz. İki yönlü önekler ise bu iki grubun kurallarını fiile ve anlama göre ödünç alır; ayrılabilen biçim birinci grup gibi, ayrılamayan biçim ikinci grup gibi çekimlenir.

Önekler davranışlarına göre
GrupÖneklerÖrnekPerfekt
Her zaman ayrılabilenab-, an-, auf-, aus-, bei-, ein-, mit-, nach-, vor-, weg-, zu-, zurück-Ich rufe dich an.hat angerufen
Hiç ayrılmayanbe-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer-Ich besuche dich.hat besucht
İki yönlüdurch-, über-, um-, unter-, wider-, wieder-, hinter-, voll-Er setzt uns über. / Er übersetzt den Text.hat übergesetzt / hat übersetzt

Her zaman ayrılan öneklerin kurallarını ayrılabilen fiiller dersinde, hiç ayrılmayan öneklerin kurallarını ayrılamayan fiiller dersinde bulabilirsin. Bu iki dersi biliyorsan iki yönlü öneklerde yeni bir çekim öğrenmen gerekmez; yalnız fiilin hangi anlamda hangi gruba girdiğini bilmen yeter. Perfekt’te haben ile sein arasındaki seçimi Perfekt dersi, zu’lu mastarın genel kurallarını da zu ile mastar dersi anlatıyor. Fiil konularının tamamını fiiller rehberi sayfasında görebilirsin.

Derinleşmek İsteyenlere

wider-, wieder-, hinter-, voll-: öteki iki yönlü önekler

wider- (karşı) çoğunlukla ayrılmaz: widersprechen (itiraz etmek, hat widersprochen), widerlegen (çürütmek). Ayrılan birkaç fiili vardır: Der Text spiegelt die Stimmung der Zeit wider. (Metin dönemin havasını yansıtıyor.) wieder- (yeniden) ise tersine çoğunlukla ayrılır (wiederkommen, wiedersehen); ayrılmayan başlıca fiili wiederholen’dir (tekrarlamak: Können Sie das bitte wiederholen?). Ayrılabilen wiederholen “geri getirmek” demektir: Ich hole mir mein Buch morgen wieder. hinter- neredeyse her zaman ayrılmaz: hinterlassen (geride bırakmak), hinterfragen (sorgulamak). voll- ise iki biçimde de görülür: vollenden (tamamlamak, hat vollendet) / volltanken (depoyu doldurmak, hat vollgetankt).

Önek mi, edat mı? durch den Park gehen ile durchgehen

durch, über, um ve unter aynı zamanda edattır. Edat bir isim öbeğinin başında durur ve hal yönetir: Ich gehe durch den Park. (Parkın içinden geçiyorum.) Ayrılabilen önek ise cümlenin sonunda tek başına durur ve fiile aittir: Wir gehen den Text noch einmal durch. (Metni bir kez daha gözden geçiriyoruz.) Edat bir isim öbeğine bağlıdır ve onun hemen önünde durur; önek ise fiile aittir ve cümlenin sonunda kalır. Edat ile önek aynı cümlede birlikte de gelebilir: Er ist durch die Prüfung durchgefallen. (Sınavda kaldı.) Bu cümlede aynı kelime iki görevde kullanılır.

İsimlerde vurgu: der Umzug, die Übersetzung

Bu fiillerden türeyen isimler çoğu zaman fiilin vurgusunu korur. Ayrılabilen fiilden gelen isimde vurgu önektedir: der Umzug (taşınma), der Untergang (batış, çöküş), die Durchführung (uygulama). Ayrılamayan fiilden gelen isimde vurgu köktedir: die Übersetzung (çeviri), die Unterhaltung (sohbet, eğlence), die Umgebung (çevre). İsim türetmenin kuralları için isim yapım ekleri dersine bakabilirsin.

Sıfat olarak kullanılanlar: umgeben, überlaufen, überlegen

Ayrılamayan fiillerin Partizip II biçimleri sıfat olarak da yaygındır: Das Dorf ist von Wäldern umgeben. (Köy ormanlarla çevrili.) Im August ist der Strand völlig überlaufen. (Ağustosta plaj çok kalabalık.) überlegen ise hem fiildir (düşünmek: Ich muss mir das noch überlegen.) hem de “üstün” anlamında bir sıfattır: Sie war ihrem Gegner klar überlegen. (Rakibinden açıkça üstündü.) İkisinde de vurgu köktedir.

İki Yönlü Önekler Alıştırmaları

Birinci alıştırmada parantezdeki anlama göre doğru Partizip II’yi seçeceksin. İkincide zu’lu mastarı yazacak, üçüncüde fiilin Perfekt ya da Präsens biçimini cümleye yerleştireceksin. Her soruda parantezdeki Türkçe anlam, hangi biçimin gerektiğini tek başına belirliyor.

Çoktan seçmeli

Alıştırma 1: Doğru Partizip II’yi seç

Parantezdeki anlama göre ayrılabilen ya da ayrılamayan biçimi seç.

  1. 1

    Der Fährmann hat die Touristen ans andere Ufer ___. (karşıya geçirmek)

  2. 2

    Der Vertrag wurde von einer vereidigten Übersetzerin ___. (çevirmek)

  3. 3

    Die Polizei hat das Gebäude innerhalb weniger Minuten ___. (kuşatmak)

  4. 4

    Nach dem Umzug haben wir alle Möbel noch einmal ___. (yerini değiştirmek)

  5. 5

    Beim Rückwärtsfahren hat er einen Pfosten ___. (çarpıp devirmek)

  6. 6

    Wegen der Baustelle haben wir die Innenstadt weiträumig ___. (etrafından dolaşmak)

  7. 7

    Bei der Beförderung wurde Elif schon zweimal ___. (görmezden gelinmek)

Cevap anahtarı
  1. übergesetzt — “Karşıya geçirmek” ayrılabilen übersetzen; ge- önek ile kökün arasına girer.
  2. übersetzt — “Çevirmek” ayrılamayan übersetzen; Partizip II’de ge- yok.
  3. umstellt — “Kuşatmak” ayrılamayan umstellen: umstellt.
  4. umgestellt — “Yerini değiştirmek” ayrılabilen umstellen: umgestellt.
  5. umgefahren — “Çarpıp devirmek” ayrılabilen umfahren; vurgu um hecesinde, ge- araya girer.
  6. umfahren — “Etrafından dolaşmak” ayrılamayan umfahren; kuvvetli fiil olduğu için Partizip II mastarla aynı.
  7. übergangen — “Görmezden gelmek, üzerinden atlamak” ayrılamayan übergehen: übergangen.
Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 2: zu’lu mastarı yaz

Parantezdeki fiili anlamına göre zu ile yaz. Ayrılabilen fiilde zu araya girer ve bitişik yazılır, ayrılamayan fiilde önde ayrı durur.

  1. 1

    Es ist nicht leicht, einen juristischen Text genau . (übersetzen: çevirmek)

  2. 2

    Wir haben beschlossen, im Sommer nach Hamburg . (umziehen: taşınmak)

  3. 3

    Er versucht ständig, die Hausordnung . (umgehen: kuralı dolanmak)

  4. 4

    Ich habe keine Lust, den ganzen Bericht noch einmal . (umschreiben: yeniden yazmak)

  5. 5

    Es wäre ein Fehler, diesen Konkurrenten . (unterschätzen: hafife almak)

  6. 6

    Vergiss nicht, bei der Kälte einen Pullover . (unterziehen: içine giymek)

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: Fiili cümleye yerleştir

Parantezdeki fiili verilen anlam ve zamanda tek kelimeyle yaz.

  1. 1

    Mehmet ist im Sommer zu einem anderen Verein . (übertreten: geçmek, Perfekt)

  2. 2

    Wer ein Verbot , muss mit Konsequenzen rechnen. (übertreten: ihlal etmek, Präsens)

  3. 3

    Ich habe seine Ausreden sofort . (durchschauen: içyüzünü görmek, Perfekt)

  4. 4

    Lena ist leider in der Führerscheinprüfung . (durchfallen: sınavda kalmak, Perfekt)

  5. 5

    Während des Regens haben wir uns unter einem Vordach . (unterstellen: sığınmak, Perfekt)

  6. 6

    Man hat mir , dass ich gelogen habe. (unterstellen: haksız yere ima etmek, Perfekt)

  7. 7

    Am Wochenende haben wir den Bodensee mit dem Fahrrad . (umfahren: etrafını dolaşmak, Perfekt)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

C1 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

İki Yönlü Önekler Konu Özeti

  • durch-, über-, um-, unter- (ve daha seyrek wider-, wieder-, hinter-, voll-) aynı fiilde hem ayrılabilen hem ayrılamayan biçimde kullanılabilir; iki biçim çoğu zaman iki ayrı fiildir.
  • Vurgu önekteyse fiil ayrılır (übersetzen), vurgu kökteyse ayrılmaz (übersetzen).
  • Ayrılabilen biçim: ana cümlede önek sona gider, Partizip II’de ge- ve mastarda zu araya girer (übergesetzt, überzusetzen).
  • Ayrılamayan biçim: önek köke bağlı kalır, Partizip II ge- almaz, zu önde ayrı yazılır (übersetzt, zu übersetzen). Präsens ve Präteritum’daki yan cümlede ve modal fiilden sonra iki biçim aynı yazılır.
  • Eğilim: ayrılabilen biçim somut, uzamsal anlam taşır; ayrılamayan biçim çoğu zaman mecazdır, Akkusativ nesne alır ve Perfekt’i haben ile kurar. İstisnaları vardır (durchfallen, umarmen).
  • Yazı dilinde edatlı yapı ayrılamayan fiille kısaltılabilir: um den See fahren → den See umfahren; bu sırada sein yerine haben gelir.
  • Yeni bir fiili anlamı ve Perfekt biçimiyle birlikte öğren: hat umgefahren (devirdi) / hat umfahren (etrafından dolaştı).

İki Yönlü Önekler Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almancada iki yönlü önekler nedir?

Aynı fiilde hem ayrılabilen hem ayrılamayan biçimde kullanılabilen öneklerdir. Başlıcaları durch-, über-, um- ve unter-; daha seyrek olarak wider-, wieder-, hinter- ve voll- de bu gruba girer. Biçim değişince çoğu zaman anlam da değişir.

Bir fiilin ayrılıp ayrılmadığını nasıl anlarım?

Konuşmada vurguya bak: vurgu önekteyse fiil ayrılır, kökteyse ayrılmaz. Yazıda ise Perfekt biçimine bak: ge- önek ile kökün arasındaysa (übergesetzt) fiil ayrılabilir, ge- yoksa (übersetzt) ayrılamaz. Yeni fiilleri sözlükten bu iki bilgiyle birlikte öğren.

übersetzen ayrılabilen mi, ayrılamayan mı?

İkisi de. “Çevirmek” anlamında ayrılamayan fiildir: Sie übersetzt den Brief, hat übersetzt. “Karşıya geçirmek” anlamında ayrılabilen fiildir: Der Fährmann setzt uns über, hat uns übergesetzt.

umfahren ile umfahren arasındaki fark nedir?

Ayrılabilen umfahren (vurgu: um) bir şeye çarpıp devirmek demektir: Er hat ein Schild umgefahren. Ayrılamayan umfahren (vurgu: fah) bir şeyin etrafından dolaşmak demektir: Wir haben den Stau umfahren. Partizip II’leri farklıdır: umgefahren / umfahren.

Ayrılamayan fiillerde Partizip II nasıl yapılır?

ge- eklenmez. Zayıf fiillerde sona -t gelir (übersetzt, umstellt, unterstellt), kuvvetli fiillerde kök değişebilir ve sona -en gelir (übergangen, unterschrieben). Bu yüzden bazı kuvvetli fiillerde Partizip II mastarla aynı görünür: umfahren, unterhalten.

İki yönlü önekli fiiller Perfekt’te haben mı, sein mi alır?

Ayrılamayan biçim çoğu zaman geçişli olduğu için haben alır: Wir haben den See umfahren. Ayrılabilen biçim, hareket ya da durum değişikliği bildirip nesne almıyorsa sein alır: Der Fluss ist übergetreten. Nesne alan ayrılabilen fiiller haben alır: Er hat ein Schild umgefahren.

Hangi önekler her zaman ayrılır, hangileri hiç ayrılmaz?

ab-, an-, auf-, aus-, bei-, ein-, mit-, nach-, vor-, weg-, zu- ve zurück- gibi önekler her zaman ayrılır. be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver- ve zer- hiç ayrılmaz. İki yönlü önekler bu iki grubun arasında durur.

Yan cümlede iki biçimi nasıl ayırırım?

Präsens ve Präteritum’daki yan cümlede çekimli fiil sona gittiği için iki biçim aynı yazılır: …, weil er uns übersetzt / …, weil er den Text übersetzt. Burada anlamı nesneden ve bağlamdan çıkarırsın; insan karşıya geçirilir, metin çevrilir. Perfekt’te fark yine görünür: …, weil er uns übergesetzt hat / …, weil er den Text übersetzt hat.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.