Logo
Almanca Portalı
C2
C2Gramer · Cümle Yapısı

Almancada Ellipse (Eksiltili Cümleler) Konu Anlatımı: Türleri, Kuralları, Örnekler ve Alıştırmalar

Almanca PortalıGüncellendi: 24 dk okuma
Kısa cevap

Ellipse (eksiltili cümle), bağlamdan anlaşılan bir öğenin söylenmeden bırakıldığı cümledir. Almancada en çok bağlaçlı cümlelerde ortak özne ya da fiil, konuşmada ise kısa cevaplarda cümlenin geri kalanı düşer. Temel koşul şudur: düşen öğe aynı biçimiyle geri getirilebilmelidir. Örnek: Ich trinke Tee, mein Bruder Kaffee. (Ben çay içiyorum, kardeşim kahve.)

Tam cümle − bağlamdan çıkan öğe = Ellipse (düşen öğe aynı biçimle geri getirilebilmeli)

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1Almancada Ellipse Nedir? Eksiltili Cümle Ne Demek?
  2. 2Bağlaçlı Cümlelerde Ellipse Nasıl Yapılır?
    1. 2.1Vorwärtsellipse: ortak özneyi ikinci parçada düşürmek
    2. 2.2Gapping: ikinci parçada fiili düşürmek
    3. 2.3Rückwärtsellipse: ortak sonu ilk parçada düşürmek
    4. 2.4Wortellipse: Ein- und Ausgang ve kısa çizgi
    5. 2.5Sınırlar: öğe ne zaman düşmez?
  3. 3Almancada Ellipse Ne Zaman Kullanılır?
  4. 4Konuşma Dilinde Ellipse: Kısa Cevap ve Düşen Vorfeld
    1. 4.1Kısa cevap: hâl ve edat korunur
    2. 4.2Vorfeld-Ellipse: (Das) weiß ich nicht
    3. 4.3Modal fiil + yön: Ich muss los
  5. 5Yazı Dilinde Ellipse: Başlık, Not ve Talimat
    1. 5.1Schlagzeile: haber başlığında düşen öğeler
    2. 5.2Notiz ve Telegrammstil: kısa not ve mesaj
    3. 5.3Talimat ve tabela: mastar ve Partizip II
  6. 6Karşılaştırmada ve Kalıplaşmış İfadelerde Ellipse
    1. 6.1als ve wie: karşılaştırmada düşen fiil
    2. 6.2Kalıplaşmış ifadeler: Guten Morgen ve Alles Gute
  7. 7Almanca Ellipse ile En Sık Yapılan Hatalar
  8. 8Ellipse ile Zamirle Gönderim Farkı
  9. 9Derinleşmek İsteyenlere
  10. 10Almanca Ellipse Alıştırmaları
  11. 11Almanca Ellipse Konu Özeti
  12. 12Almanca Ellipse Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almancada Ellipse Nedir? Eksiltili Cümle Ne Demek?

Ellipse (Yunanca “eksik bırakma”), dilbilgisel olarak gerekli bir öğenin cümlede söylenmemesidir. Dinleyen ya da okuyan, eksik öğeyi bir önceki cümleden, sorudan ya da durumdan kendiliğinden tamamlar. Ich trinke Tee, mein Bruder Kaffee. cümlesinde ikinci parçada trinkt yoktur, ama kimse “kardeşim kahveyle ne yapıyor?” diye sormaz. Wann kommst du? — Morgen. cevabında ise tek kelime bütün bir cümlenin (Ich komme morgen.) yerini tutar.

Ellipse bir hata ya da özensizlik değildir; dilin tekrardan kaçınma aracıdır. Ama Almancada neyin düşebileceği kurallara bağlıdır ve bu kurallar Türkçeden belirgin biçimde ayrılır. Türkçe özneyi neredeyse her cümlede düşürebilen bir dildir (“Geldim, gördüm, aldım.”); Almancada ise özne yazı dilinde ancak bağlaçla bağlanmış ikinci bir parçada düşer. Türkçede fiil sonda olduğu için ortak fiil çoğu zaman ilk parçadan düşer (“Ben çay, kardeşim kahve içiyor.”); Almanca ana cümlede fiil ikinci sırada olduğundan ortak fiil ikinci parçadan düşer (Ich trinke Tee, mein Bruder Kaffee.). Fiilin sonda durduğu Almanca yan cümlede ise tablo Türkçeye benzer: …, weil Anna Wein und Lukas Bier trinkt.

Türkçe ve Almancada eksiltinin yönü
TürkçeAlmanca
Özne düşürmeHer cümlede mümkün: “Yarın gelirim.”Yazı dilinde yalnız bağlaçlı ikinci parçada: Ich komme morgen und bringe den Kuchen mit.
Ortak fiil (ana cümle)Çoğu zaman ilk parçadan düşer: “Ben çay, kardeşim kahve içiyor.”İkinci parçadan düşer: Ich trinke Tee, mein Bruder Kaffee.
Ortak fiil (yan cümle)İlk parçadan düşerİlk parçadan düşer: weil Anna Wein und Lukas Bier trinkt
Kısa cevapHal eki korunur: “Kime? — Kardeşime.”Hal artikelde korunur: Wem? — Meinem Bruder.

Bağlaçlı Cümlelerde Ellipse Nasıl Yapılır?

Ellipsin en düzenli alanı, und, oder, aber, sondern gibi eşit bağlaçlar ile bağlanan cümlelerdir (Koordinationsellipse). Burada dört temel tür vardır: ikinci parçada ortak öğeyi düşürmek, ikinci parçada fiili düşürmek, ortak sonu ilk parçada düşürmek ve bileşik kelimelerin ortak parçasını düşürmek. Ardından bunların hiçbirinin yapılamadığı durumlara bakacağız.

Koordinationsellipse: dört tür
TürNe düşer?Tam cümleEksiltili cümle
Vorwärtsellipseİkinci parçada ortak özne (ve yardımcı fiil)Wir haben gekocht und wir haben gegessen.Wir haben gekocht und gegessen.
Gapping (Lückenbildung)İkinci parçada çekimli fiilAnna arbeitet in Köln, Lukas arbeitet in Bonn.Anna arbeitet in Köln, Lukas in Bonn.
Rückwärtsellipseİlk parçada ortak sonWir planen Häuser und bauen Häuser.Wir planen und bauen Häuser.
WortellipseBileşik kelimenin ortak parçasıEingang und AusgangEin- und Ausgang

Kalın yazılan kısım eksiltili cümlede söylenmez.

Almanca ellipse türleri: Vorwärtsellipse, Gapping, Rückwärtsellipse ve Wortellipse örnek cümlelerle
Bağlaçlı cümlede düşen öğe: özne, fiil, ortak son ya da kelime parçası

Vorwärtsellipse: ortak özneyi ikinci parçada düşürmek

İki ana cümlenin öznesi aynıysa ikinci parçada özne düşebilir. Bunun için ikinci parça doğrudan çekimli fiille başlamalıdır: Ich bin um sieben aufgestanden und habe gefrühstückt. Yardımcı fiil de iki parçada aynıysa o da düşer ve geriye yalnız Partizip II kalır: Wir haben eingekauft und gekocht. Aynı yol ortak nesne için de açıktır, yeter ki iki fiil tek bir çekimli yardımcı fiili paylaşsın ve nesne ikisinde de aynı hâli istesin: Lena hat den Brief geschrieben und abgeschickt. (schreiben ve abschicken ikisi de Akkusativ ister.) aber ile kurulan cümlede bağlaç ortaya, Mittelfeld’e kayabilir; özne yine düşer: Sie wollte den Vermieter anrufen, hat es aber vergessen.

İkinci parçada ortak özne düşer
  • Mehmet hat die Wohnung besichtigt und sofort den Mietvertrag unterschrieben.Mehmet daireyi gezdi ve hemen kira sözleşmesini imzaladı.
  • Ich komme morgen vorbei und bringe die Unterlagen mit.Yarın uğrarım, belgeleri de getiririm.
  • Die Kinder sind nach Hause gekommen und haben sofort den Fernseher eingeschaltet.Çocuklar eve geldi ve hemen televizyonu açtı.
  • Sie wollte den Vermieter anrufen, hat es aber vergessen.Ev sahibini arayacaktı ama unuttu.

Gapping: ikinci parçada fiili düşürmek

Gapping’de (Almanca terimiyle Lückenbildung, “boşluk açma”) ikinci ana cümlenin çekimli fiili düşer; çoğu zaman fiille birlikte Partizip ya da mastar da gider. Geriye en az iki öğe kalır ve bunlar birinci cümledeki öğelerle karşıtlık kurar: Anna karşısında Lukas, in Köln karşısında in Bonn. Kişi farklı olsa bile fiil düşebilir: Ich trinke Tee, du Kaffee. (Tam hâli du trinkst olurdu.) Parçalar und ile bağlanabilir ya da yalnız virgülle ayrılabilir.

Gapping örnekleri
  • Anna arbeitet in Köln, Lukas in Bonn.Anna Köln’de çalışıyor, Lukas Bonn’da.
  • Mehmet hat das Fleisch gekauft und Elif das Gemüse.Eti Mehmet aldı, sebzeyi Elif.
  • Am Montag habe ich Deutschkurs, am Mittwoch Yoga.Pazartesi Almanca kursum var, çarşamba yoga.
  • Die Eltern fahren mit dem Auto, die Kinder mit dem Zug.Anne baba arabayla gidiyor, çocuklar trenle.

Rückwärtsellipse: ortak sonu ilk parçada düşürmek

Bazen düşen öğe ikinci parçada değil, birinci parçadadır: iki parçanın sonu ortaksa bu son yalnız bir kez, en sonda söylenir. Die Firma entwickelt und verkauft Software. cümlesinde Software iki fiilin de nesnesidir ama yalnız ikincisinden sonra gelir. Fiilin sonda durduğu yan cümlelerde ortak fiil de bu yoldan düşer; bu yüzden Almanca yan cümlede ellipsin yönü Türkçeyle aynıdır. Yan cümlenin kuruluşunu yan cümleler dersinde ayrıntılı bulabilirsin.

Ortak son bir kez söylenir
  • Lena kauft und Jonas verkauft gebrauchte Fahrräder.Lena ikinci el bisiklet alıyor, Jonas satıyor.
  • Mehmet repariert und Elif streicht die alten Stühle.Eski sandalyeleri Mehmet tamir ediyor, Elif boyuyor.
  • …, weil Anna Wein und Lukas Bier trinkt.…, çünkü Anna şarap, Lukas bira içiyor.
  • …, dass die Mieten in München und die Preise in Hamburg stark gestiegen sind.…, Münih’te kiraların, Hamburg’da fiyatların çok arttığını.

Wortellipse: Ein- und Ausgang ve kısa çizgi

Almancada bileşik isimler ve önekli fiiller ortak bir parça taşıyorsa bu parça bir kez yazılır, düşen yerin işareti olarak kısa çizgi (Ergänzungsstrich) konur. Ortak parça sondaysa çizgi ilk kelimenin sonuna gelir: Ein- und Ausgang. Ortak parça baştaysa çizgi ikinci kelimenin başına gelir: Bahnhofshalle und -vorplatz. Çizgisiz yazım (“Ein und Ausgang”) yanlıştır, çünkü “Ein” tek başına bir kelime gibi okunur. Ayrıntı için noktalama kuralları dersine bakabilirsin.

  • Vor- und Nachteile (avantajlar ve dezavantajlar)
  • Sommer- und Winterreifen (yaz ve kış lastikleri)
  • An- und Abreise (geliş ve gidiş)
  • Schulbeginn und -ende (okulun başlangıcı ve bitişi)
  • ein- und ausatmen (nefes alıp vermek)
  • be- und entladen (yüklemek ve boşaltmak)

Sınırlar: öğe ne zaman düşmez?

Bağlaçlı cümlelerde öğenin ikinci parçada düşmesini engelleyen dört durum vardır. İlk üçünde geri getirilecek öğe birinci parçadakiyle aynı biçimde olamaz (hâl, yardımcı fiil, nesne); dördüncüsünde ikinci parça fiille başlamadığı için özne düşemez. Böyle durumlarda öğe açıkça yazılır.

Ellipsin dört sınırı
SınırYanlışDoğru
Hâl farklı: anrufen + Akkusativ, danken + DativIch habe ihn angerufen und gedankt.Ich habe ihn angerufen und ihm gedankt.
Yardımcı fiil farklı: haben / seinWir haben gegessen und ins Kino gegangen.Wir haben gegessen und sind ins Kino gegangen.
İkinci parçada Vorfeld doluIch bin müde, deshalb gehe ins Bett.Ich bin müde, deshalb gehe ich ins Bett.
İkinci parçanın kendi çekimli fiili varLena schreibt den Brief und schickt ab.Lena schreibt den Brief und schickt ihn ab.

Son satır yalnız ikinci parçada düşen nesne için geçerlidir: nesne orada ancak iki fiil tek bir çekimli fiili paylaşıyorsa düşer (Lena hat den Brief geschrieben und abgeschickt). Ortak nesne sonda bir kez söyleniyorsa (Rückwärtsellipse) iki çekimli fiil de olur: Lena kauft und Jonas verkauft gebrauchte Fahrräder.

Almancada Ellipse Ne Zaman Kullanılır?

Ellipse yalnız bağlaçlı cümlelerde değil, günlük konuşmanın, alışverişin, haber başlıklarının ve talimatların içinde de yaşar. Aşağıdaki kartlar başlıca kullanım alanlarını özetliyor; konuşmadaki ve yazıdaki ayrıntılar sonraki bölümlerde.

Günlük hayatta Almanca ellipse örnekleri: Noch eine Tasse, Einmal nach Köln, Für mich die Suppe, Zugverkehr eingestellt
Kafede, gişede, restoranda ve gazete başlığında bağlam cümlenin gerisini tamamlar

1Tekrardan kaçınmak: bağlaçlı cümleler

Aynı özne, fiil ya da nesne arka arkaya iki kez söylenmez. Hem yazıda hem konuşmada metni akıcı yapan en temel ellipse budur.

  • Wir haben den Umzug geplant und selbst organisiert.Taşınmayı planladık ve kendimiz organize ettik.
  • Can studiert Informatik, seine Schwester Medizin.Can bilgisayar mühendisliği okuyor, kız kardeşi tıp.

2Soruya kısa cevap

Sorunun bütün öğeleri cevapta tekrarlanmaz; yalnız yeni bilgi söylenir. Kalan öğe sorunun istediği hâli ve edatı korur.

  • Wann ist der Termin? — Am Donnerstag um zehn.Randevu ne zaman? — Perşembe saat onda.
  • Wen hast du gefragt? — Den Hausmeister.Kime sordun? — Kapıcıya.

3Alışveriş, sipariş, gişe

Durum zaten belli olduğu için fiil ve özne çoğu zaman hiç söylenmez. Bu kısalık kaba değildir; bitte ile birlikte tamamen olağandır.

  • Einmal nach Köln und zurück, bitte.Köln’e bir gidiş-dönüş, lütfen.
  • Für mich ein Wasser, bitte.Bana bir su, lütfen.
  • Zum Mitnehmen oder hier essen?Paket mi, burada mı?

4Haber başlığı, not, mesaj

Yer darken artikel ve yardımcı fiil düşer; geriye bilgi taşıyan isimler ve Partizip kalır.

  • Zugverkehr wegen Sturm eingestelltFırtına nedeniyle tren seferleri durduruldu
  • Bin noch im Büro, komme gegen sieben.Hâlâ ofisteyim, yediye doğru gelirim.

5Talimat, tarif, tabela

Kime söylendiği belli olmayan ya da önemli olmayan talimatlarda emir kipi yerine çıplak mastar ya da Partizip II kullanılır.

  • Zwiebeln schälen und in Würfel schneiden.Soğanları soyun ve küp küp doğrayın.
  • Rauchen verboten.Sigara içmek yasaktır.

6Karşılaştırma: als ve wie

Karşılaştırmanın ikinci tarafında fiil çoğu zaman düşer; kalan öğe tam cümledeki hâlini korur.

  • Heute ist es kälter als gestern.Bugün hava dünden soğuk.
  • Sie verdient genauso viel wie ihr Mann.Kocası kadar kazanıyor.

7Karşıtlık ve vurgu

nicht …, sondern …, auch ve nicht ile kurulan kısa karşıtlıklarda fiil grubu tekrarlanmaz.

  • Der Kurs beginnt nicht heute, sondern morgen.Kurs bugün değil, yarın başlıyor.
  • Ich komme mit, Anna leider nicht.Ben geliyorum, Anna maalesef gelmiyor.

Konuşma Dilinde Ellipse: Kısa Cevap ve Düşen Vorfeld

Konuşmada ellipse bağlaçlara bağlı değildir; dinleyen soruyu ya da durumu bildiği için cümlenin büyük kısmı söylenmez. Bu bölümde üç yapıya bakıyoruz: soruya verilen kısa cevap, cümlenin ilk yerindeki zamirin düşmesi ve modal fiilden sonra düşen fiil. Üçünün de kuralı farklıdır.

Kısa cevap: hâl ve edat korunur

Soruya tek kelimeyle ya da kısa bir öbekle cevap verirken kalan öğe, tam cümlede alacağı biçimi aynen taşır. Soru kelimesi hâli gösterir: wer? Nominativ, wen? Akkusativ, wem? Dativ ister. Soru edatlıysa (mit wem?, worauf?) cevap da edatla başlar. Türkçede de “Kime? — Kardeşime.” deriz; fark, Almancada hâlin büyük ölçüde artikelde ve iyelik zamirinde görünmesidir. Kısa cevapta artikelin çekimi kolayca unutulur.

Almanca kısa cevapta hal korunur: Wer? Mein Bruder, Wen? Meinen Bruder, Wem? Meinem Bruder
Soru kelimesi hangi hâli istiyorsa kısa cevap da o hâlde
Kısa cevaplar
  • Wem gehört die Jacke? — Meiner Schwester.Ceket kimin? — Kız kardeşimin.
  • Wen hast du angerufen? — Den Vermieter.Kimi aradın? — Ev sahibini.
  • Mit wem fährst du in den Urlaub? — Mit meinen Eltern.Tatile kiminle gidiyorsun? — Annemle babamla.
  • Worauf wartest du? — Auf den Bus.Neyi bekliyorsun? — Otobüsü.
  • Woher kommst du? — Aus der Türkei.Nerelisin? — Türkiye’den.

Vorfeld-Ellipse: (Das) weiß ich nicht

Konuşma dilinde ana cümlenin ilk yerindeki (Vorfeld) zamir sık sık düşer ve cümle doğrudan çekimli fiille başlar. Düşen öğe çoğunlukla das, ich ya da es gibi önceki konuşmadan bilinen bir zamirdir: Weiß ich nicht. = Das weiß ich nicht. Önemli sınır şudur: yalnız Vorfeld’deki öğe düşer. Fiilin arkasında, Mittelfeld’de duran bir zamir düşürülemez: Kennst du den Film? — Kenn ich nicht. doğrudur, Ich kenne nicht. yanlıştır. Bu yapı samimi konuşmanın ve kısa mesajların üslubudur; resmî yazıda kullanılmaz. Konuşmaya özgü öteki yapıları konuşma dili grameri dersinde bulabilirsin.

Almanca Vorfeld-Ellipse: Weiß ich nicht, Komme gleich, Kann sein, Ja, hab ich gibi konuşma dili örnekleri
Konuşmada ilk yerdeki zamir düşer, cümle fiille başlar
Düşen Vorfeld
  • Kenne ich schon. (= Das kenne ich schon.)Onu zaten biliyorum.
  • Kann sein. (= Das kann sein.)Olabilir.
  • Komme gleich. (= Ich komme gleich.)Hemen geliyorum.
  • Hast du die Tür abgeschlossen? — Ja, hab ich. (= Ja, das habe ich.)Kapıyı kilitledin mi? — Evet, kilitledim.
  • Kommst du heute Abend? — Geht leider nicht. (= Das geht leider nicht.)Bu akşam geliyor musun? — Maalesef olmuyor.

Almanca modal fiiller, hareket fiili yön ifadesinden açıkça anlaşılıyorsa mastar olmadan kullanılabilir: Ich muss zum Arzt. (gehen düşmüştür.) Aynı şey bağlamdan belli olan machen ve sprechen için de geçerlidir: Das darfst du nicht., Kannst du Türkisch? Dilbilgisi kitapları bunu kimi zaman ellipse, kimi zaman modal fiilin tam fiil olarak kullanılması diye anlatır. Hangi adı alırsa alsın, Vorfeld-Ellipse’ten farklı olarak bu kullanım yazı dilinde de doğaldır.

Mastarsız modal fiil
  • Ich muss jetzt los.Artık gitmem lazım.
  • Wir wollen am Wochenende nach Hamburg.Hafta sonu Hamburg’a gitmek istiyoruz.
  • Darf ich kurz rein?Bir dakika içeri girebilir miyim?
  • Nach zehn Stunden Arbeit kann ich nicht mehr.On saat çalıştıktan sonra artık dayanamıyorum.

Yazı Dilinde Ellipse: Başlık, Not ve Talimat

Yazıda ellipse en çok yerin dar olduğu ya da hızın önemli olduğu türlerde görülür. Haber başlığı, not ve talimat ayrı kurallarla kısalır; üçünde de düşen öğeler farklıdır.

Schlagzeile: haber başlığında düşen öğeler

Gazete ve haber sitelerinin başlıklarında artikel ve yardımcı fiil düşer, geriye isimler ve Partizip II kalır. Zugverkehr wegen Sturm eingestellt başlığı Der Zugverkehr ist wegen des Sturms eingestellt worden. cümlesinin kısaltılmışıdır. Başlıkta çekimli fiil kalırsa genellikle Präsens kullanılır: Stadt plant neue Radwege. Bu dil, eylemleri isimleştiren Nominalstil ile de yakından ilişkilidir: Eröffnung des neuen Hallenbads im Mai.

Başlık dili
  • Unwetter in Süddeutschland: Zugverkehr eingestelltGüney Almanya’da fırtına: Tren seferleri durduruldu
  • Mieten in Großstädten weiter gestiegenBüyük şehirlerde kiralar artmaya devam etti
  • Stadt plant neue RadwegeBelediye yeni bisiklet yolları planlıyor
  • Eröffnung des neuen Hallenbads im MaiYeni kapalı yüzme havuzu mayısta açılıyor

Notiz ve Telegrammstil: kısa not ve mesaj

Kısa notlarda, mesajlarda, toplantı tutanaklarının madde listelerinde ve özgeçmişte özne, yardımcı fiil ve artikel düşer. Buna Telegrammstil (telgraf üslubu) denir. Not ve madde listesinde tamamen olağandır; ama aynı üslup bir e-postanın ya da başvuru mektubunun akan metnine taşınırsa özensiz görünür. Hangi metinde hangi üslubun beklendiğini üslup düzeyleri dersinde ayrıntılı bulacaksın.

Not ve mesaj
  • Bin noch im Büro, komme gegen sieben.Hâlâ ofisteyim, yediye doğru gelirim.
  • Termin auf Donnerstag verschoben.Randevu perşembeye ertelendi.
  • Paket beim Nachbarn abgegeben.Paket komşuya bırakıldı.
  • Ergebnis: Projekt um drei Monate verlängert.Sonuç: Proje üç ay uzatıldı.

Talimat ve tabela: mastar ve Partizip II

Yemek tariflerinde, kullanım kılavuzlarında, tabelalarda ve anonslarda kişiye seslenmeyen kısa talimatlar kullanılır. Çıplak mastar en yaygın biçimdir: Bei 180 Grad etwa 20 Minuten backen. Kural bildiren tabelalarda da mastar kullanılır: Hunde an der Leine führen. Yasak bildiren tabelalarda ise isimleşmiş mastarın yanına Partizip II gelir: Rauchen verboten., Betreten verboten. Kesin ve sert bir buyruk Partizip II ile de verilebilir: Aufgepasst! Bu biçimler hitap içermediği için du ile Sie arasında seçim yapma gereğini de ortadan kaldırır.

Talimat dili
  • Zwiebeln schälen und in Würfel schneiden.Soğanları soyun ve küp küp doğrayın.
  • Vor Gebrauch schütteln.Kullanmadan önce çalkalayınız.
  • Bitte anschnallen.Lütfen kemerlerinizi bağlayın.
  • Zurückbleiben, bitte!Kapıdan uzak durun, lütfen!

Karşılaştırmada ve Kalıplaşmış İfadelerde Ellipse

İki alanda ellipse o kadar yerleşiktir ki tam cümle neredeyse hiç kurulmaz: als ve wie ile yapılan karşılaştırmalar ve selamlaşma, dilek, tepki kalıpları. İkisinde de kalan öğenin biçimi, düşen fiili ele verir.

als ve wie: karşılaştırmada düşen fiil

Sie verdient mehr als ich. cümlesinin tam hâli … als ich verdiene olurdu. Bu yüzden als ve wie sonrasındaki öğe, tam cümlede taşıyacağı hâli alır. İngilizcedeki “older than me” kalıbı Almancaya taşınmaz: Er ist älter als ich. Hâl farkı anlamı da değiştirebilir: Ich kenne ihn besser als du. “Onu senin tanıdığından daha iyi tanırım.” demektir, Ich kenne ihn besser als dich. ise “Onu seni tanıdığımdan daha iyi tanırım.” Karşılaştırma biçimlerinin kendisini karşılaştırma dersi anlatıyor.

als ve wie sonrası
  • In Hamburg regnet es öfter als in München.Hamburg’da Münih’ten daha sık yağmur yağar.
  • Mit dir rede ich lieber als mit ihm.Seninle konuşmayı onunla konuşmaya tercih ederim.
  • Der neue Kollege ist genauso alt wie ich.Yeni iş arkadaşı benimle aynı yaşta.
  • Ich vertraue ihr mehr als ihm.Ona (kadına) ondan (erkekten) daha çok güvenirim.

Kalıplaşmış ifadeler: Guten Morgen ve Alles Gute

Selamlaşma ve dilek kalıplarının çoğu, düşmüş bir Ich wünsche dir/Ihnen … cümlesinin kalıntısıdır. Bu yüzden Akkusativ’dedirler: Guten Morgen! = (Ich wünsche dir einen) guten Morgen., Herzlichen Glückwunsch!, Gute Reise!, Alles Gute! Tepki ve atasözü kalıplarında da fiil düşmüştür: Kein Problem., Ende gut, alles gut., Je früher, desto besser. Günlük dilde bu kalıplar eksiltili hâlleriyle kullanılır; düşen fiili bilmek, neden Akkusativ olduklarını ve doğru eki anlamayı kolaylaştırır.

Kalıplaşmış eksiltili ifadeler
  • Gute Besserung!Geçmiş olsun!
  • Vielen Dank für Ihre Hilfe!Yardımınız için çok teşekkürler!
  • Einen schönen Abend noch!İyi akşamlar!
  • Und jetzt? — Keine Ahnung.Peki şimdi? — Hiçbir fikrim yok.

Almanca Ellipse ile En Sık Yapılan Hatalar

Ellipse hatalarının çoğu iki kaynaktan gelir: Türkçede özne ve nesnenin çok daha serbestçe düşebilmesi ve İngilizcedeki kısa cevap kalıplarının (“Yes, I have”, “he does too”) Almancaya taşınması. Aşağıdaki kartlarda doğru biçim ve hatanın nedeni var.

Ich bin müde, deshalb gehe ins Bett.

Ich bin müde, deshalb gehe ich ins Bett.

Türkçede “Yorgunum, o yüzden yatıyorum.” derken özne söylenmez. Almancada özne yalnız fiille başlayan bağlaçlı parçada düşer; deshalb Vorfeld’i doldurduğu için özne fiilin arkasında yazılmak zorundadır.

Ich habe ihn angerufen und gedankt.

Ich habe ihn angerufen und ihm gedankt.

Türkçede “Onu aradım ve teşekkür ettim.” cümlesinde nesne düşebilir. Almancada anrufen Akkusativ, danken Dativ ister; geri getirilecek zamir aynı biçimde olmadığı için düşmez.

Wir haben gegessen und ins Kino gegangen.

Wir haben gegessen und sind ins Kino gegangen.

Yardımcı fiil ancak iki parçada aynıysa düşer. essen Perfekt’i haben, gehen ise sein ile kurar; bu yüzden sind yazılmalıdır.

Hast du die E-Mail gelesen? — Ja, ich habe.

Hast du die E-Mail gelesen? — Ja, habe ich.

İngilizcedeki “Yes, I have” kalıbının çevirisidir. Almancada yardımcı fiil tek başına özneden sonra bırakılmaz; ya düşen das/die ile fiil öne gelir (Ja, habe ich., Ja, die habe ich gelesen.) ya da yalnız Ja. denir.

Ich mag Jazz, und meine Frau tut auch.

Ich mag Jazz, und meine Frau auch.

İngilizcedeki “and my wife does too” yapısındaki yardımcı fiil “do” Almancada tun ile karşılanmaz. Fiil grubu düşer, yalnız özne ve auch kalır.

Wem gehört der Koffer? — Mein Bruder.

Wem gehört der Koffer? — Meinem Bruder.

Türkçede de “Kimin? — Kardeşimin.” diye hâl korunur, ama Almancada hâl ismin değil iyelik zamirinin sonunda görünür. Wem? Dativ sorusudur; kısa cevap da Dativ’de kalır: meinem.

Er ist zwei Jahre älter als mich.

Er ist zwei Jahre älter als ich.

İngilizcedeki “older than me” kalıbından gelir. als sonrasında fiil düşmüştür (als ich bin); kalan zamir tam cümledeki gibi Nominativ’de olur.

Sehr geehrte Frau Weber, habe Ihre Unterlagen erhalten.

Sehr geehrte Frau Weber, ich habe Ihre Unterlagen erhalten.

Türkçede “Belgelerinizi aldım.” cümlesi resmî yazıda da öznesizdir. Almancada özne düşürmek (Vorfeld-Ellipse) samimi konuşmanın ve kısa notun üslubudur; resmî e-postada özne yazılır.

Ellipse ile Zamirle Gönderim Farkı

Tekrardan kaçınmanın iki yolu vardır: öğeyi hiç söylememek (ellipse) ya da yerine bir zamir veya gönderim kelimesi koymak (er, ihn, es, das, auch, so). İkisi her zaman birbirinin yerine geçmez. Ellipsin sınırına gelindiğinde zamir zorunlu olur; bazen de iki yol da doğrudur ama vurgu değişir. Bu araçların metin içinde nasıl birlikte çalıştığını metin bağdaşıklığı dersinde bulabilirsin.

Ellipse mi, zamir mi?
DurumEllipseZamir / gönderimSonuç
Ortak nesne, tek çekimli fiilLena hat den Brief geschrieben und abgeschickt.Lena hat den Brief geschrieben und ihn dann abgeschickt.İkisi de doğru
Ortak nesne, iki çekimli fiilOlmaz: Lena schreibt den Brief und schickt ab.Lena schreibt den Brief und schickt ihn ab.Yalnız zamir
Fiil grubu tekrar ediliyorIch komme mit, Anna auch.Ich komme mit, und Anna kommt auch mit.Ellipse daha doğal
Fiil grubunun yerine geçen esOlmaz: Ich wollte anrufen, habe aber vergessen.Ich wollte anrufen, habe es aber vergessen.Yalnız zamir
Önceki cümleye cevapJa, hab ich.Ja, das habe ich.Ellipse konuşma dili

Dördüncü satır özellikle önemlidir: vergessen bir nesne ister; unutulan şey birinci parçadaki “aramak” eyleminin kendisidir ve bu eylem ikinci parçaya bir kelime olarak geri getirilemez. Almanca bu boşluğu es ile doldurur. İngilizcedeki “I wanted to call but forgot” yapısı Almancaya ellipsle değil zamirle aktarılır.

Derinleşmek İsteyenlere

Afinite Konstruktion: yan cümlede düşen yardımcı fiil

Eski metinlerde ve resmî yazışma geleneğinde yan cümlenin sonundaki çekimli yardımcı fiil düşürülürdü: Nachdem er die Stadt verlassen (hatte), …, Der Bericht, den wir gestern erhalten (haben), … Buna afinite Konstruktion denir. Klasik edebiyatta ve eski resmî belgelerde karşına çıkabilir; bugünkü yazı dilinde eski üslup sayılır. Kendi metninde yardımcı fiili yaz: Der Bericht, den wir gestern erhalten haben, …

Gapping’de virgül: und varsa, yoksa

Gapping’le kısalan iki ana cümle und ile bağlanıyorsa araya virgül konmaz: Anna fährt nach Hamburg und Lukas nach München. Bağlaç yoksa iki parçayı virgül ayırır: Anna fährt nach Hamburg, Lukas nach München. İki parçanın arasında duran aber ve sondern önüne ise virgül gelir: Nicht heute, sondern morgen.

Gapping’de kalan öğeler vurgu taşır

Gapping’den sonra kalan öğeler karşıtlık kurduğu için konuşmada vurgulanır: ANNA fährt nach HAMBURG, LUKAS nach MÜNCHEN. Kalan öğelerden biri karşıtlık kurmuyorsa cümle tuhaflaşır; bu yüzden gapping’de genellikle iki karşıt öğe kalır. Vurgunun cümle dizilişiyle ilişkisini Vorfeld ve Nachfeld konusunda daha ayrıntılı görebilirsin.

Ellipse ile yarım bırakılan cümle (Aposiopese) farkı

Ellipste düşen öğe bağlamdan tek ve kesin biçimde geri getirilir. Konuşan kişinin cümleyi bilerek yarım bırakmasına ise Aposiopese denir: Wenn du das noch einmal machst, dann … Burada eksik kısım belli bir kelime değildir; dinleyen yalnız sonucu tahmin eder. Aposiopese tehdit, uyarı ya da duygusal vurgu için kullanılan bir söz sanatıdır, dilbilgisel ellipse sayılmaz.

Analepse ve Katalepse: geriye ve ileriye bakan ellipse

Bazı dilbilgisi kitapları ellipsi, eksik öğenin nerede bulunduğuna göre adlandırır. Eksik öğe önceki metinde geçiyorsa Analepse (geriye bakan) denir: Wann kommst du? — Morgen. Eksik öğe sonra geliyorsa Katalepse (ileriye bakan) denir: Lena kauft und Jonas verkauft gebrauchte Fahrräder. Bu dersteki Vorwärts- ve Rückwärtsellipse adları aynı ayrımın bağlaçlı cümlelerdeki karşılığıdır.

Almanca Ellipse Alıştırmaları

Birinci alıştırmada ellipsin sınırlarını ve kısa cevapları, ikincide düşmemesi gereken öğeleri, üçüncüde tam cümleleri doğru eksiltili biçime çevirmeyi ve üslup seçimini çalışacaksın. Yanlış çıkan sorularda açıklamayı oku.

Çoktan seçmeli

Alıştırma 1: Doğru seçeneği işaretle

Bağlama ve parantez içindeki ipucuna bak; tek doğru seçenek var.

  1. 1

    Hangi cümle doğru? (Yemek yedik, sonra sinemaya gittik.)

  2. 2

    Ich habe den Vermieter angerufen und ___ die Lage erklärt.

  3. 3

    Wem hast du das Geld gegeben? — ___

  4. 4

    Hast du die Rechnung schon bezahlt? — Ja, ___

  5. 5

    Ich kenne sie besser als ___. (= Onu senin tanıdığından daha iyi tanırım.)

  6. 6

    Ich esse kein Fleisch, und meine Schwester ___.

Cevap anahtarı
  1. Wir haben gegessen und sind ins Kino gegangen. — essen haben, gehen sein ile çekilir; farklı yardımcı fiil düşmez.
  2. ihm — erklären kişiyi Dativ’de ister (jemandem etwas erklären). anrufen’in Akkusativ nesnesi (den Vermieter) burada düşemez.
  3. Meinem Bruder. — Wem? Dativ sorusudur; kısa cevap da Dativ’de kalır.
  4. habe ich. — Düşen die (Rechnung) Vorfeld’deydi; fiil öne gelir. “ich habe.” İngilizceden çeviridir.
  5. du — Tam hâli: als du sie kennst. Özne olduğu için Nominativ.
  6. auch nicht — Olumsuz fiil grubu düşer, yalnız auch nicht kalır; tun ile İngilizce gibi kısaltılmaz.
Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 2: Düşmemesi gereken öğeyi yaz

Boşluğa tek kelime yaz. Cümle başında büyük harf kullan.

  1. 1

    Ich bin müde, deshalb gehe ins Bett.

  2. 2

    Wem gehört die Jacke? — Schwester. (meine)

  3. 3

    Mit wem fährst du in den Urlaub? — meinen Eltern.

  4. 4

    Worauf wartest du? — den Bus.

  5. 5

    Lena schreibt den Brief und schickt morgen ab.

  6. 6

    Er ist zwei Jahre älter als . (ben)

  7. 7

    Ich wollte dich anrufen, habe aber vergessen.

Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 3: Doğru eksiltili biçimi seç

Verilen tam cümlenin ya da durumun doğru eksiltili karşılığını seç.

  1. 1

    Anna arbeitet in Köln und Lukas arbeitet in Bonn.

  2. 2

    …, weil Anna Wein trinkt und Lukas Bier trinkt.

  3. 3

    Die Firma entwickelt Software und die Firma verkauft Software.

  4. 4

    Haber başlığı: Der Zugverkehr ist wegen des Sturms eingestellt worden.

  5. 5

    Resmî bir e-postanın ilk cümlesi hangisi olmalı?

  6. 6

    Yolculuğa çıkan birine ne dersin?

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

C2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

Almanca Ellipse Konu Özeti

  • Ellipse, bağlamdan anlaşılan bir öğenin söylenmemesidir; düşen öğe aynı biçimiyle geri getirilebilmelidir.
  • Bağlaçlı ana cümlelerde ortak özne ve yardımcı fiil ikinci parçada düşer; ikinci parça çekimli fiille başlamalıdır.
  • Gapping’de ikinci ana cümlenin fiili düşer, karşıt öğeler kalır: Ich trinke Tee, mein Bruder Kaffee. Yan cümlede ortak fiil ilk parçadan düşer.
  • Hâl ya da yardımcı fiil farklıysa, ikinci parçanın Vorfeld’i doluysa ya da kendi çekimli fiili varsa öğe düşmez; zamir ya da özne yazılır.
  • Kısa cevap sorunun hâlini ve edatını korur: Wem? — Meinem Bruder.; als/wie sonrası öğe tam cümledeki hâlde kalır.
  • Konuşmada Vorfeld’deki zamir düşebilir (Weiß ich nicht.); bu kullanım resmî yazıya girmez.
  • Başlık, not ve talimatlarda artikel ve yardımcı fiil düşer; ortak parçalı bileşik kelimelerde kısa çizgi kullanılır: Ein- und Ausgang.

Almanca Ellipse Hakkında Sık Sorulan Sorular

Almancada ellipse nedir?

Bağlamdan anlaşılan bir öğenin, örneğin öznenin, fiilin ya da nesnenin, cümlede söylenmemesidir. Wir haben gekocht und gegessen. cümlesinde ikinci parçanın öznesi ve yardımcı fiili düşmüştür.

Eksiltili cümle dilbilgisi hatası mıdır?

Hayır. Kurallara uyan ellipse doğru ve doğal Almancadır; hem yazıda hem konuşmada tekrarı önler. Hata, düşen öğenin geri getirilemediği ya da farklı biçimde geri getirilmesi gerektiği durumlarda ortaya çıkar.

Almancada özne düşürülebilir mi?

Yazı dilinde yalnız bağlaçla bağlanmış ikinci ana cümlede, o cümle çekimli fiille başlıyorsa: Ich komme morgen und bringe den Kuchen mit. Konuşmada ve kısa mesajlarda Vorfeld’deki ich da düşebilir (Komme gleich.), ama bu resmî yazıda kullanılmaz.

Gapping nedir, nasıl yapılır?

İkinci ana cümlenin çekimli fiilinin düşmesidir. Birinci cümle tam kalır, ikinciden yalnız karşıt öğeler söylenir: Anna arbeitet in Köln, Lukas in Bonn. Parçalar und ile ya da virgülle bağlanır.

“Weiß ich nicht” doğru bir cümle mi?

Konuşma dilinde doğrudur; Vorfeld’deki das düşmüştür: Das weiß ich nicht. Samimi konuşmada ve mesajlarda çok yaygındır, resmî e-posta ve yazılarda tam biçim kullanılır.

Kısa cevapta hâl neden korunur?

Çünkü kısa cevap, düşmüş bir tam cümlenin parçasıdır. Wem hilfst du? — Meinem Nachbarn. cevabı Ich helfe meinem Nachbarn. cümlesinden gelir; helfen Dativ istediği için cevap da Dativ’dedir.

Ein- und Ausgang’daki kısa çizgi ne işe yarar?

Düşen ortak parçanın yerini gösterir (Ergänzungsstrich). Ein- und Ausgang = Eingang und Ausgang. Ortak parça baştaysa çizgi ikinci kelimenin başına gelir: Schulbeginn und -ende.

Resmî yazıda ellipse kullanılır mı?

Bağlaçlı cümlelerdeki ellipse (ortak özne, gapping, kısa çizgi) resmî yazıda da doğaldır. Vorfeld’deki zamiri düşürmek ve telgraf üslubu ise not, mesaj ve madde listesine aittir; resmî e-postanın akan metninde kullanılmaz.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

Almanca Portalı

Bu ders Goethe, telc ve ÖSD sınav kapsamlarına ve Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi'ne (CEFR) uygun şekilde hazırlanmıştır. Bir hata görürsen bize yaz.